Şuarâ Sûresi 158. Ayet Meali

Bkz. 7/78, 11/63  

1- Salih'in kıssasında. 2- İbret.  

(*) Bozguncuların mucize istemeleri üzerine Salih, mûcize olarak deveyi gösterdi. Bu mûcize ile Semûd kavminin bu hayvana karşı nasıl davranacağı Allah tarafından sınanıyordu. Suyu dönüşümlü olarak kullanacaklardı, yani bir gün Salih’in devesi içecekti, bir gün de Semûd halkı ihtiyacı olan suyu alacaktı veya geleneğe bağlı olarak halkın su ihtiyacı için ayrılmış olan günde halk suyunu alacak, develerin su içmesi için ayrılmış günde ise deve diğerleriyle birlikte su içecekti. Salih’in, bu deveye herhangi bir kötülük yapmamaları hususunda halkını uyarmasına rağmen onu hunharca öldürdüler. Aslında zalim ve azgın Semud halkı için deve bir imtihan aracı idi, maksat onların zulüm, inkâr ve azgınlıkları terk edip ilâhî buyruklara itaat hususundaki niyet ve kararlılıklarını denemekti. Ne var ki onlar bu sınavı kaybettiler (Semûd kavmi ve Sâlih peygamber hakkında bilgi için bk. A‘râf 7/73-79; Hûd 61-62 vd.) Ayrıca ilgili ayetler incelendiğinde görülecektir ki, Semud halkının helâk oluşunun sebebi sadece söz konusu devenin öldürülmesi seğildir, bunun yegâne sebebi onların yeryüzünde yaptıkları zulüm, kötülük, bozgunculuk, inkâr, isyan ve azgınlıklarıdır. Ama deveye zarar vermemeleri hususunda son kez ikaz edilmişlerdi. Semud kavminin yok edilişini anlatan ayetlerde ise (A’raf-7/78) "Şiddetli bir sarsıntı" ve (Hud-11/ 67)"korkunç bir sesten" söz edilmektedir. Bu da şiddetli bir deprem ya da yanardağ patlamasını akla getirmektedir. Hem depremle hem de yanardağın patlamasıyla beraber bir sesin olması da bilinen bir hakikattir. Bütün bunlardan anlaşılan ansızın gelen azabın, bir patlama sesiyle korkunç bir sarsıntıyla devam etmesidir. Diz üstü çöken Semudlular daha sonra yere yığılmış ve böylece helak olmuşlardır. Helâk oluşlarının nedenleriyle ilgili bir açıklamada da aşağıya alınmıştır. والذي يمعن النظر في القرآن الكريم يجد أن استئصال الله للقوم لم يكُ بسبب عقرهم للناقة فقط، بل بسبب أنواع من الذنوب، منها النوع الأول: كفر النعم، والاستكبار على الناس واستضعافهم والبغي عليهم بغير حق، والطلم والطغيان والإفساد في الأرض، والإسراف وإطاعة المسرفين، وكل ذلك منصوص عليه في القرآن الكريم : النوع الثاني: تكذيب المرسلين، والاستهزاء بهم، واتهامهم، والاتفاق والتآزر على قتل نبي الله صالح وأهلِه والمؤمنين به جميعًا : النوع الثالث: قتلهم الناقة التي نُهُوا عن مَسِّها بسوء:إنَّ الناقةَ كانت فتنة واختبارًا للقوم، وجعل الله – تعالى- قَتْلَهَا عَلامةً على إهلاكهم، وآيةً على فواتِ فرصةِ النجاة من عذابِ الله ولم يكن قتلُهُم للناقة الذنبَ الوحيدَ الذي ارتكبوه حتى يُعَذِّبَهُمُ اللهُ -تعالى- بسببه ويهلكهم بالصيحة، بل كان قتلُها آخِرَ ذنبٍ لهم مسبوقًا بجملة من الذنوب والكبائر -كما بيَّنَّا فيما سبق (فوائد الطالبين ج(2) ناقة صالح -عليه السلام- لم تخرج من الصخرة!)  

26 Krş. Hûd, 11/67-68  

1 Burada devenin öldürülmesi, kâfirlerin pişman olmaları ve azabın gelmesi hep (ف) harfi ile atfedildiğinden bu üç olayın da hemen ardarda olduğunu ifade etmektedir.  

69 Bizim kanaatimizce bu kıssayla verilmek istenen mesaj, en başta, (146-149. ayetlerde dile getirildiği yönde) kişinin, bu dünyadaki hayatın geçici ve sınırlı olduğu gerçeğini ve dolayısıyla öte dünyada kendisini bir hesabın/hesaplaşmanın beklediği gerçeğini gözönünde tutmak konusunda gösterdiği duygusal isteksizlik; ve ikinci olarak da, yaratılmış âlemin bir bütün olarak uyum içinde devamını amaçlayan gerçek ahlakî bir tercihe dayanarak, insanın şefkat ve merhamet sınırlarını öteki bütün canlıları da içine alacak şekilde geniş tutması gerektiği hususudur.  

Semud halkından günümüze ulaşan tarihî kalıntılar vardır. Hicr denilen bölgede (Medine ile Tebük arasında) yer alan bu kalıntılar arasında bir de kuyu vardır. Bu kuyu Osmanlı Devletinden kalan bir askerî karakol içinde olup, Hz. Salih’in mûcizevî devesinin su içtiği kuyu olduğu bildirilmektedir. Harabelerden, müthiş zelzelenin 500 x 200 km. çapında bir kısmı etkilediği anlaşılmaktadır (Tefhim). Hicr’deki kalıntıların benzerleri Ürdün’de Petra bölgesinde de vardır. Bazı şarkiyatçılar Kur’ân hakkında şüphe uyandırmak için Hicr’deki binaların Semud’a değil, Nabatlılara ait olduğunu iddia ederler. Halbuki Nabatlılar, Semud halkından öğrenip bu san’atı mükemmel duruma ulaştırmış olabilirler.