Sebe Sûresi 12. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 21/81.  

[450] Hz. Süleyman’ın kıssası hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XV, 392-395.  

Hz. Süleyman’a mucizevi bir şekilde Allah’ın yardımıyla o güne kadar, hatta belki de günümüze kadar kimseye nasip olmamış olan ilim ve teknoloji öğretilmiştir. Ona lütfedilen bu nimetlerden bir tanesi de deniz yolunu çok iyi kullanmasıdır. Rakiplerinin uzun zamanda ulaşabildikleri mesafeye o kendisine lütfedilen özel teknoloji ile ürettiği gemilerle rüzgârın gücünü de kullanarak kısa zamanda ulaşabiliyordu. Ayetin ilk cümlesi, Hz. Süleyman’ın inşâ ettirdiği deniz ticaret filolarına atıf olsa gerektir.  

O günün normal ulaşım hızını 6 km/saat kabul etsek, yaklaşık 360 km/saatlık bir hıza ulaşabiliyordu Süleyman.  

1- Bir ay sürecek mesafeyi rüzgârın sayesinde bir günde almayı sağladık.  

(2)“Hazret-i Süleymân (as), bir günde havada tayerân (uçmak) ile iki aylık bir mesâfeyi kat‘ etmiştir(almıştır) der. İşte bunda işâret ediyor ki: Beşere (insana) yol açıktır ki, havada böyle bir mesâfeyi kat‘ etsin. Öyle ise ey beşer! Mâdem sana yol açıktır. Bu mertebeye yetiş ve yanaş. Cenâb-ı Hakk, şu âyetin lisânıyla ma‘nen diyor: ‘Ey insan! Bir abdim (kulum), hevâ-i nefsini (nefsinin isteklerini) terk ettiği için havaya bindirdim. Siz de nefsin tenbelliğini bırakıp, bazı kavânîn-i âdetimden (âdetimin kānunlarından) güzelce istifâde etseniz, siz de binebilirsiniz.’ ”(Zülfikār, 25. Söz, 79-80)  

(*] Süleyman’na, çağdaşlarının ancak bir ayda katedebildikleri mesafeyi ‘riha’/rüzgâr gücü ve enerjisi sayesinde denizde yüzen gemilerle kolayca katetmesi teknikleri öğretilmiş, yine bu tekniklere uygun tekne tasarım ve imalatı ile mevsim rüzgârları ve hava tahmini gibi ileri teknik konularda bilgilendirilmiş olması, bu ve ilgili diğer ayetlerden anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kıssanın günümüze mesajı şöyle algılanmalıdır: “Hz. Süleyman’ın gemiler inşa edip, rüzgârlardan faydalanarak ticarette ilerlemesi, zırh ve Arap atları ile teçhiz edilmiş kuvvetli bir orduya sahip olması, bakır madenini işleme sanatını geliştirmesi ve inşaat sanatını ilerleterek elde ettiği göz alıcı binalar sayesinde kurduğu medeniyet bizlere ibrettir... İyi değerlendirilen yeraltı ve yerüstü servetleri ve iyi yapılan ticaret sayesinde ekonomik olarak hem kavmini refaha ulaştırmak ve hem de zalim ve azgın diğer kavimlere egemenlik sağlamak mümkün olabilir. İslam bunu yaparken insanlara adalet ve refah götürür. Fakat günümüzde ise aynı imkânlara sahip emperyalist Batı ülkeleri kendi refah ve zenginliklerini, diğer milletlerin sömürülmesine, aç kalmasına, yokluk ve sefalet içinde kalmasına dayandırmaktalar. Kaynak: (Hz. Süleyman Kıssanın Kur’an Perspektifinde Mufassallaştırılması - Cengiz Duman). Rüzgârın, Süleyman’ın istifadesine sunulması, klasik tefsirlerde geçtiği gibi onu ve ordusunu havada taşımak için değil, belki hem memleketine yağmur yüklü bulutların sevki hem de denizdeki gemilerin yüzdürülmesi içindir. Hz. Süleyman deniz yoluyla gitmek istediği yere doğru rüzgârın esmesi için yüce Allah’a dua eder, yüce Allah’ta onun duasını kabul ederek istediği yöne güçlü rüzgârları estirirdi. İşte böylece rüzgâr sayesinde gemilerlerle istedikleri yere kolaylıkla ulaşımları sağlanırdı. Ayrıca Kur’an’da rüzgarın onları havada taşıdığına dair hiçbir ibare de yoktur... Yani esen rüzgârlar tamamen deniz taşımacılığı için idi, hava taşımacılığı için değildi. İşte konuyla ilgili bazı meal açıklamaları da şöyledir: 1) Bu ayette anlatılmak istenen, Hz. Süleyman’ın halı üzerinde rüzgârla çok hızlı seyahat ettiği, bir aylık yolu bir anda katettiği değildir. Bu anlayış mitolojik bir anlayış olup Kur’an’la hiçbir ilgisi yoktur. Hâlbuki söz konusu ayette kastedilen, Hz. Süleyman’ın meşhur ticaret gemilerinden oluşan filosudur. Güçlü rüzgârlarla hiç ara vermeden gemilerle uzun mesafeleri kısa sürede katettiğidir. Bir diğer ifadeyle, hayvan sırtında bir ayda gidilebilen mesafelere bu şekilde o bir günde gidebiliyordu demektir. Bu yoruma biz de katılıyoruz. Bu anlatımlar sembolik bir üslûp içerir. (İ. Yakıt Meal Açıklaması) 2) Hz. Süleyman, yaşadığı dönem itibariyle deniz yolculuklarını ve deniz taşımacılığını sürdürdüğü için Yüce Allah onun bu yolculuklarını estirdiği rüzgâr sayesinde normalde “kara yolculuğu olarak” gidişi bir ay, dönüşü de bir ay sürecek mesafeleri kısa sürede katettiğini bildirmiş olmaktadır. Ayrıca burada geçen cinlerin de bilinen anlamda insanlar ve meleklerden farklı olarak üçüncü bir yaratık türü olabileceği gibi, “asi ve yabancı kavimlere mensup insanlar, “bilinmeyen tanınmayan insanlar” olduğu da ifade edilmektedir. (M. Okuyan Meal Açıklaması) Arapça bilenler aşağıdaki tefsir metinlerine de bakabilirler. اي ان الريح كانت مسخرة للسليمان مسيرة شهر من غدو و شهر من الرواح أي ذهاب و ايابا لكي تاتي بالسحاب و تسوقها للممكلة سليمان و الله يقول َهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَاباً ثِقَالاً سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ الْمَاء الخ} الأعراف -57 . وأمر سليمان دعاؤه الله أن يجري الريح كما يريد سليمان : إما دعوة عامة كقوله وهب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي فيشمل [ ص: 124 ] كل ما به استقامة أمور الملك وتصاريفه ، وإما دعوة خاصة عند كل سفر لمراكب سليمان فجعل الله الرياح الموسمية في بحار فلسطين مدة ملك سليمان إكراما له وتأييدا إذ كان همه نشر دين الحق في الأرض (التحرير والتنوير ) . ومعنى تسخيره الريح : خلق ريح تلائم سير سفائنه للغزو أو التجارة ، فجعل الله لمراسيه في شطوط فلسطين رياحا موسمية تهب شهرا مشرقة لتذهب في ذلك الموسم سفنه ، وتهب شهرا مغربة لترجع سفنه إلى شواطئ فلسطين كما قال تعالى ولسليمان الريح تجري بأمره إلى الأرض التي باركنا فيها في سورة الأنبياء (التحرير والتنوير ).وَلِسُلَيْمَانَ) سخّرنا (الرِّيحَ) لتسيير السفن في البحر (غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ) يعني ذهابها من فلسطين الى لبنان وهي مسافة شهر للسفن الشراعية ، فكانت تقطعها بيوم واحد بواسطة الرياح التي تسوقها ، وكذلك رجوعها من لبنان إلى فلسطين تقطعها بيوم واحد بسبب تلك الرياح (حقائق التأويل في الوحي والتنزيل ) أي أنعمنا على سليمان بالرياح التي كانت تجري بأسطوله البحري في مختلف الجهات بما فيها مناطق الشام وفلسطين يتضح من الموسوعة التوراتية أن سليمان ؏ كان يبعث أسطوله من خليج العقبة إلى شرق الجزيرة العربية لجلب الذهب، وكان ينتفع به انتفاعًا عظيمًا) فقوله (بِأَمْرِهِ) لا يعني أنها كانت تجري بأمر من سليمان، بل المعنى أنها كانت تجري من أجل أعماله ومنافعه (ومن يزغ منهم عن أمرنا ) يقول : ومن يزل ويعدل من الجن عن أمرنا الذي أمرناه من طاعة سليمان ( نذقه من عذاب السعير ) في الآخرة ، وذلك عذاب نار جهنم الموقدة (تفسير الطبري ) قوله. نذقه من عذاب السعير أي في الآخرة ، قاله أكثر المفسرين ) (تفسير القرطبي ) (مَن يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ) يعني أباح الله لسليمان أن يسخّر الجن وهيأ له ذلك ، ولكن لم يرهم أحد من الناس إلا هو كان يراهم ويأمرهم بما يريد فيعملون له ( المتشابه من القران)  

[1] Bazılarınca bundan maksat serîüsseyr attır, mamafih merakib-i havaiyeden biri de olabilir, nitekim «bisat» rivayeti vâhi olsa da bunu teyit eder,[2] Cenab-ı Hak, Hazret-i Davud'a demiri eritip ıslah eylemeyi öğrettiği gibi Hazret-i Süleyman'a da bakırı eritip ıslah etmeyi öğretmiştir.[3] Hazret-i Süleyman aleyhisselâm Mısır'dan mahir ustalar getirtmiş, onlara yüce köşkler yaptırmıştı. Pek muhtemeldir ki İsrail oğulları meharette onları cirme teşpih etsinler. O ustalara ürfen cin denebilsin, Nazm-ı Celîlde o ürfe göre varit olabilsin.[4] Dünyada vücudu yakacak derece kamçı vurmak veya âhirette Cehennem azabına sokmak.  

7 Bu ayette anlatılmak istenen, Hz. Süleyman’ın halı üzerinde rüzgârla çok hızlı seyahat ettiği, bir aylık yolu bir anda katettiği değildir. Bu anlayış mitolojik bir anlayıştır. Hâlbuki ayette kastedilen, Hz. Süleyman’ın meşhur ticaret gemilerinden oluşan filosudur. Güçlü rüzgârlarla hiç ara vermeden uzun mesafeleri kısa sürede katettiğidir. Bir diğer ifadeyle, hayvan sırtında bir ayda gidilebilen mesafelere bu şekilde o bir günde gidebiliyordu demektir. Bu yoruma biz de katılıyoruz. Bu anlatımlar sembolik bir üslûp içerir.  

Benzer mesajlar: Enbiyâ 21:81; Sâd 38:36. Hz. Süleyman, yaşadığı dönem itibariyle deniz yolculuklarını ve deniz taşımacılığını sürdürdüğü için Yüce Allah onun bu yolculuklarını estirdiği bir rüzgâr sayesinde normalde “kara yolculuğu olarak” gidişi bir ay, dönüşü de bir ay sürecek mesafeleri kısa sürede katettiğini bildirmiş olmaktadır Burada geçen cinlerin bilinen anlamda insanlar ve meleklerden farklı olarak üçüncü bir yaratık türü olabileceği gibi, “asi ve yabancı kavimlere mensup insanlar”, “bilinmeyen tanınmayan insanlar” olduğu da ifade edilmektedir.   

1 Süleyman (a.s)’ın emrine verilen rüzgâr, özel bir rüzgâr idi. Süleyman (a.s) bununla bizim mahiyetini bilemeyeceğimiz bir şekilde giderdi. Onun teknolojisini kıyamete kadar elde etmek mümkün değildir. Çünkü bu bir mûcizedir. Ama önemli olan tarafı bu saltanat da bir gün, şairin; “Seyretti hevâ üzre denir taht-ı Süleyman,"Ol saltanatın yeller eser şimdi yerinde.”dediği gibi yok olup gitmiştir. "2 Bu konu ile ilgili rivâyetler sıhhatli olmadığından bunun; Allah’ın ihsanı olan bir ilim ve sanatla akıtılmış olması şeklinde anlaşılması daha uygundur. 3 (مِنَ الْجِنِّ) “Cinden” denilmekle; cinlerin tamamının değil, bir kısmının çalıştığı anlaşılmaktadır. Aslında cinler, insanın emrinde çalışan varlıklar değildir. Âyetteki “Rabbinin izniyle” kaydı bunun da bir mûcize olduğunu göstermektedir. Yani cinler, ancak Allah’ın emriyle insanların emrinde çalıştığından dolayı, bugün emrinde cin çalıştığını veya cinlerden hüddamı bulunduğunu söyleyenler, mûcize gösteremeyeceklerine göre, yalan söylemektedirler. Kimileri de buradaki cinleri, “cin gibi adamlar, ele avuca sığmaz varlıklar “ şeklinde tercüme etmişler. Bu da mucizeleri inkâr sapkınlığında olanların sarılacakları başka bir sapkınlık olsa gerektir.  

14 Karş. 21:81 ve buna ait not 75. Hz. Süleyman’ın kişiliği ile ilgili menkıbelerin daha genel bir açıklaması için bkz. 21:82, not 77.15 Lafzen, “o’nun için”: burada, muhtemelen Hz. Süleyman’ın, Kitâb-ı Mukaddes’e göre (karş. II Tarihler, iv) yeni inşa edilen mâbedi için yaptırdığı çok sayıdaki bakır ve pirinç malzemeye işaret edilmektedir.16 Lafzen, “elleri arasında”, yani o’nun iradesine tâbi olarak: bkz. 21:82 ve notlar 76 ve 77. Cinn’i “görünmeyen varlıklar” olarak çevirmem konusunda bkz. Ek III.  

[3819] Gemilerin rüzgâr gücüyle gidiş gelişini hayvanların sabah çıkıp akşam dönüşüne benzeten mecazî bir kullanım (Mecâz). Hz. Süleyman’ın inşâ ettirdiği dillere destan deniz ticaret filolarına atıf olsa gerektir. [3820] Eski Ahid’de de geçtiği gibi Hz. Süleyman’ın bakır, demir ve bakır katkılı metal alaşımları kullanarak inşâ ettiği sanat şaheseri yapılara atıf (II. Tarihler 4: 1-18). [3821] Veya: “cin (gibi ele avuca sığmayan) kimselerden”. Bu âyet, 41. âyet ışığında anlaşılmalıdır. Kur’an tıpkı şefaat konusunda olduğu gibi cin konusunda da ilk muhataplarının tasavvurunu reddeder. Tıpkı şeytan gibi cin kelimesini de, hem görünmeyen varlıklar hem de ender görünen türler için kullanır. Burada Hz. Süleyman’ın emri altında çalışan “cin gibi ele avuca sığmayan”, “cin fikirli” birileri kastedilse gerektir. Sâd 37’de aynı kimselerden “şeytanlar” diye söz edilmesi bu yorumu güçlendirir. Bu durumda cin, hem melekler gibi görünmeyen varlıklar hem de “cin gibi” zapt edilmesi zor ve bir o kadar da marifetli kimseler için kullanılan çok anlamlı bir kelimedir. Kur’an’da “cin” bir cins isim, “şeytan” ise bir sıfat olarak kullanılır. Bundan dolayı “Allah şeytanı lânetledi” denildiği halde, benzer bir ibâre cinler için gelmez. Cinnin bir anlamı da, bizatihî görünmez olmayıp o zamana kadar görülmemiş bölge insanın yabancısı olduğu garip kimseler veya yabancı varlıklardır (Msl: 46:29-32; 72:1). Bazen de ilk muhataplarının tasavvurundaki muhayyel ve efsanevî varlığı ifade eder (34:12-14 ve 21:82). Kur’an’ın bu atıfları yapmaktan maksadı, cahilî geleneğin ürettiği görünmeyen varlıklarla ilgili vehmî tasavvuru onaylamak değil, bunun üzerinden ahlâkî öğüt vermektir. Hz. Süleyman için inşaat ve taahhüt işleri yapan bu kişiler burada ‘cin’ olarak, Sâd 38’de ‘şeytanlar’ olarak geçer. Eski Ahid’de yer alan bilgilerin de ışığında, bunların görene “Sen cin misin, şeytan mısın?” dedirten maharetli ustalar olduğu anlaşılmaktadır. Klasik tefsirin bu konudaki spekülatif yorumları, cahili tasavvurun tortularını taşımaktadır. Bunların gerçekten “şeytanlar” olduğunda ısrar eden birine, şeytanların insanı saptırmak için çalışıp çabalamak yerine, nasıl olup da Hz. Süleyman’ın hizmetinde inşaat ve taahhüt işlerine soyunduklarını ikna edici delillerle açıklamak düşer. [3822] Sa’îrin bu anlamı için bkz: 76:4, not 7.  

[1] Süleyman(as)'a kimseye nasip olmayan ilim ve teknoloji Allah'ın yardımıyla öğretilmiş ve kendisi desteklenmiştir. Rüzgar anlamı verilen kelime er riha'dır. Patlamak, havaya uçmak anlamına da gelir. Çağdaşlarının ancak 1 ayda katedebildikleri mesafeyi 'riha' ile kolayca katetmesi teknikleri öğretilmiş, yine bu tekniklere uygun tekne tasarım ve imalatı ile mevsim rüzgarları ve hava tahmini gibi ileri teknik konularda bilgilendirilmiş olması, bu ve ilgili diğer ayetlerden anlaşılmaktadır. 'Er riha' nın geçtiği diğer ayetler İbrahim 14/1, İsra 17/69, Enbiya 21/81, Hac 22/31, Sad 38/36, Şura 42/33, Zariyat 51/41 [2] Süleyman aleyhisselam onlara ceza veremeyeceği için cezalarını Allah vermiş.  

3803 Cf. 21:81-82, n. 2736, and 38:36-38. See also 27:38-39. The winds are swift and can cover in a short morning's or evening's flight the distance it takes a whole month to cover on foot or by bullock cart. In our own day, with air speeds of 400 miles and more per hour, this seems a moderate statement. 3804 In the Old Testament, 2 Chronicles, Chapters 3, and 4, are described the various costly materials with which Solomon's Temple was built, and it was furnished with vessels, candlesticks, lamps, censers, etc. "Solomon made all these vessels in great abundance: for the weight of the brass could not be found out" (2 Chronicles, 4:18). "Also he made a molten sea often cubits from brim to brim, round in compass, and five cubits the height thereof: and a line of thirty cubits did compass it round about" (2 Chronicles, 4:2). The receptacle or "sea" or Font was made of molten brass: presumably it contained flowing water for washing with. 3805 See 27:17, and n. 3257. (R).