Rûm Sûresi 38. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 6/141; 17/26; 51/19; 70/24.  

 Âyetteki «hakkını ver» diye ifadelendirilen emir, sıla-i rahimde bulunma, zekât verme, iyilik etme gibi manalarla tefsir edilmektedir.  

1- Yoksul, düşkün. 2- “İbnu's-sebili,” “yol oğlu” demektir. Bu bir deyimdir. Bu deyime, “yolda kalanlar” olarak anlam verilmesi doğru değildir. Zira sebil, üzerinde yürünen/gidilen “yol” demek değildir. Sebil, “iki şey, iki yol arasından birini seçmek anlamında “tercih edilen yol” demektir. Yani, Hakk veya Batıl yoldan “birinin tercih edilmesi” anlamına gelmektedir. Bu nedenle doğru anlam, “yolda kalanlar” değil, bütün zamanını “Allah yolunda” çalışmaya ayırmış ve bundan dolayı yardıma muhtaç olmuş olanlar anlamıdır. Diğer bir anlam da yaptığı şey imkânsızlık nedeni ile yarım kalan kimselerdir. 3- Allah'ın yönü. Diğer bir deyimle, “bütün varlığı ile Allah'a yönelme.  

(*) Bu hak; maddi yardım, manevi yardım ve her türlü iyilik, demektir. Hak dininin, doğruluğunun gereği; böyle uzak yakın demeyip hakkı yerine koymaktır. Kimsenin hakkını yememek, kim olursa olsun muhtaç olanlara mümkün olan yardımı yapmak, infak etmek ve bakmaktır. Muhtaç olan akrabanın insanda bir hakkı olacağı gibi geçimsiz kalmış bir bîçarenin, yolda kalmış bir seyyahın bütün toplumda bir hakkı vardır. Binaenaleyh İslam devlet yapılanmasında bunları gözetecek müesseseler yapılmalıdır. (M. Türk Meali 38. Ayet Açıklaması) Bu âyetteki buyrukla ilgili önemli bir husus, “hakkını ver” ifadesinin kullanılmış olmasıdır. Buna göre ister gönüllü yardım isterse malî vecîbe çerçevesinde olsun, imkânı olanların, akrabalarını görüp gözetmeyi, yoksullara veya yolda kalmışlara destek olmayı kendi lutuf ve bağışları olarak değil, onların “hakkı” olarak görmeleri gerekir. Zira rızkı veren Allah’tır, O’nun verdiği nimetlerin bir kısmından başkalarını yararlandırmak da O’nun buyruğu uyarınca bir görevdir ve diğerlerine tanınmış bir haktır. Birçok âyet ve hadiste ifade edildiği üzere Allah’ın hoşnutluğuna lâyık olan harcamalar, başa kakmadan, o anlama gelebilecek tavırlar sergilemeden, kendisi diğer tarafın yerinde olsaydı nasıl davranılmasını arzu eder ise o şekilde yapılanlardır. Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 4 Sayfa: 317-319) Not: Özellikle kızların ve kadınların mirastaki paylarını vermek, sılâ yapmak, iyilik etmek, nafaka vermek ve her türlü akrabalık hukukunu gözetmek suretiyle haklarını vermek, zekat ve sadakadan yoksullara, muhtaçlara, işsizlere, evsiz barkasız kalanlara ve yolda kalmış kimselere haklarını vermek ebedi kurtuluşa sebep olur. Yani ebedi kurtuluş bunların haklarını vermekten geçer. Ama buna rağmen maalesef özellikle mirastaki haklarından birçok kadın ve kız mahrum bırakılmaktadır..  

[1] Veya Allah'a yaklaşmak.  

Bu cümle infakın, sadakaların ve zekâtın “kâr”dan değil, “mal”dan verilmesi gerektiğinin apaçık delilidir. Benzer mesajlar: En‘âm 6:141; Tevbe 9:103; İsrâ 17:26; Zâriyât 51:19; Me‘âric 70:24.  

1 Yol çocuğu; “yolda kalmış kimse” demektir.2 Bu hak; maddi yardım, ziyaret ve her türlü iyilik, demektir. Hak dininin, doğruluğunun gereği; böyle uzak yakın demeyip hakkı yerine koymaktır. Kimsenin hakkını yemeyi bırakmak, kim olursa olsun muhtaç olanlara mümkün olan yardımı yapmak, infak etmek ve bakmaktır. Muhtaç olan akrabanın insanda bir hakkı olacağı gibi geçimsiz kalmış bir bîçarenin, yolda kalmış bir seyyahın bütün toplumda bir hakkı vardır. Binaenaleyh İslam devlet yapılanmasında bunları gözetecek müesseseler yapılmalıdır.  

34 Karş. 17:26.  

[3601] Lafzen: “yol oğlu..” Sadece “yolcuları” değil, “mekânsızları” ve “sokak çocuklarını” da kapsar.  

3550 For Wajh (Face, Countenance), see n. 114 to 2:112. Also see 6:52 . 3551 In both this life and the next. See n. 29 to 2:5.