Nûr Sûresi 62. Ayet Meali

Hutbeyi bırakıp gidenler hakkındadır.  

62.İbnu İshak`ın ve ed-Delail`de Beyhaki`nin Urve`den, Muhammed bin Kurezi`den ve daha başkalarından rivayet ettiklerine göre Hendek savaşı öncesinde Kureyşiler Medine yakınında Rume kuyusunun etrafındaki alana yerleştiler. Kumandanları da Ebu Sufyan`dı. Gatafan kabilesinin mensupları da Uhud dağının yanındaki Na`ma`ya yerleştiler. Medine`nin etrafını saran bu tehlike karşısında Resulullah (a.s.) şehrin etrafına hendek kazılmasını istedi. Kendisi de bizzat hendek kazımı işinde çalıştı. Bütün Müslümanlar da çalıştılar. Ama münâfık adamlar işi yavaştan alıyor, önemsiz ve basit işlere kaçıyor bazen de Resulullah (a.s.)`a haber vermeden ve izin almadan ailelerinin yanlarına gidiyorlardı. Öte yandan Müslümanlardan birinin herhangi bir zorunlu işi çıktığında ve mutlaka gitmesi gerektiğinde durumu Resulullah (a.s.)`a bildirerek izin istiyor, Resulullah (a.s.) da ona izin veriyordu. Adam da zorunlu ihtiyacını giderdikten sonra hemen dönüyordu. İşte Yüce Allah bu ayeti kerimeyi o Müslümanlar hakkında indirdi.  

Bkz. 9/44Burada hem sosyal meselelerde hem de Hz. Peygambere karşı saygıda inananların sorumsuz davranamayacağı vurgulanıyor. Hem Hz. Peygambere tabi olduğunuzu söyleyeceksiniz hem de onun konuştuğu, sorulara cevap bulmaya çalıştığı, problemlerin çözümü için gayret gösterdiği meclisinden haberi olmadan çekip gideceksiniz, hem sosyal bir sorumluluk gereği cihadın farz olduğunu söyleyeceksiniz hem de toplumu ilgilendiren meselelere kayıtsız kalarak alıp başınızı gideceksiniz. İşte mü’minin tanımında böyle bir rahatlık ve sorumsuzluk söz konusu değildir.  

(*) “Ortak bir iş” tamlamasının lafza bağlı tercümesi “toplayan iş”tir. Bundan maksat da ister cuma ve bayram namazları gibi toplu ibadetler olsun ister ülkenin ve topluluğun önemli bir işini görüşmek üzere tertiplenmiş toplantılar olsun, yöneticinin ve diğerlerinin tek başına yapamayacakları, grubu ve kamuyu ilgilendiren işlerdir. Böyle toplantılarda bir başkan ve uyulması gereken düzen bulunur. Toplantıya çağıran ve başkanlık eden kişi Allah’ın resulü olunca toplantının önemi bir kat daha artmakta, gelmemenin, gelip de izinsiz ayrılmanın hükmü ağırlaşmaktadır. Hz. Peygamber’in çağrısıyla gerçekleşen bazı toplantılarda münafıklar, birbirlerini siper ederek görünmeden sıvışıp gidiyorlar, böylece hem toplantıyı sabote ediyor hem de rahatsız oldukları bir ortamda bulunmaktan kurtuluyorlardı. Âyette “müminler ancak ... İzin almadan çekip gitmeyenlerdir” kısmı, genel olarak mümini tanımlamak için değil, tarihî vâkıaya bağlı olarak müminlerin münafıklardan bir farkını daha ortaya koymak içindir. Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 4 Sayfa: 102-103) Not: Ayetin sonunda yüce Allah’ın Hz. Peygambere ‘’ Onlar için Allah’tan bağış dile! ‘’şeklindeki emri, iddia edilen ahiret şefaatiyle hiçbir alakası yoktur. Çünkü Hz. peygamberin müminler için istiğfarda bulunması kendileri için yaptığı bir duadır. Mü’minler bile hem kendiilerine, hem de birbirlerine istiğfarda/bağış dilemede bulunurlar. Yani Allah’tan bağış dilemek dünyada olur, ahirette değil. Çünkü dua ve isiğfarda bulunmak da bir ibadettir, dua, istiğfar/şefaat/, ibadet ve ameli salihin geçerli olduğu yer sadece dünya hayatıdır. Yani hesap gününde dua ve istiğfarın/şefaatin bir anlamı yoktur. Zira herkes Allah’ın huzuruna kendi ameliyle gelir. Ayrıca, Hameletü’l-arş ve diğer meleklerin mü’minler için istiğfarda/şefaatte bulunmaları ise, yeryüzünde yaşayan mü’minler içindir, yani mü’minler hayatta iken söz konusu melekler onlara istiğfarda/şefaatte bulunurlar, yani bu istiğfar ahiret günü Allah’ın huzurunda toplandıkları zamanda değil. İşte dua ve istiğfarin, yani şefaatin sahası da dünya hayatıdır, ama kabul olup olmayacağı/faydalı olup olmayacağı yer ise ahirettir.  

[1] Cuma, bayram, harp, müşavere gibi toplu bulunularak.  

İman bir güven ve ispat kurumudur. İnanmayı, güvenmeyi, güvende olmayı ve güven vermeyi içermelidir. Mümin, inanılması gereken değerlerin tamamına inanan, inandığı bütün değerlere güvenen, bu sayede kendini güvende hisseden ve çevresine güven veren insandır. “Ne kadar güveniyorsan ve ne kadar fedakarlık yapıyorsan o kadar inanıyorsun demektir.” Müminler slogan değil, aksiyon insanlarıdır; söylemle yetinmeyip eylemleriyle konuşabilen yiğitlerdir.  

1 Müslümanları ilgilendiren toplumsal bir iş yapılırken, Hz. Peygamber’den ve daha sonra da devlet başkanı veya rehberden izin almadan dağılmak ve ayrılmak yasaktır. 2 Bu yetki, tamamen Peygambere ve daha sonra da halîfeye veya rehbere aittir.  

88 Lafzen, “bir toplum [ya da “kamu”] meselesi (emr-i câmi‘). “Onunla” şeklindeki kişi zamiri Rasûl’le ve dolayısıyla, Kur’an’a ve Hz. Peygamber’in bıraktığı örneğe göre davranan Müslüman cemaatin meşru lideriyle (imâm) alakalıdır.89 Yani, cemaatin çoğunluğu tarafından karara bağlanmış ya da benimsenmiş olan bir eylem yahut politikaya (‘ammâ icteme‘û lehû mine’l-emr: Taberî) katılmamak konusunda makul sebepler göstererek Rasûl’den izin almadıkça. Kur’an’ın koyduğu bu ilkede, mantıkî bir netice olarak, amme menfaatine mutlak riayet ve sadakat şartıyla cemaat yahut devlet politikasının belli bazı noktalarında farklı görüşlere imkan veren bir çeşit “iyi niyetli muhalefet” kavramını/anlayışını bulmaktayız. (Ayrıca bkz. 91. not.)90 Yani, ilgili kişinin ya da kişilerin ileri sürdüğü sebepleri toplumun bütünlüğünün yararını gözönünde bulundurarak değerlendirdikten sonra.91 “Allah’ın bağışlayıcı” olduğu ifadesi, açıktır ki, karara bağlanmış olan bir eyleme ya da politikaya katılmamak yolunda “izin istemekten” kaçınmanın, yani görüşüne güvenilir yetkililerin tercihine katılmanın her hâlükârda, manen daha tercihe şayan olduğuna işaret eder (Zemahşerî).  

[3073] Buradaki iman, daha çok imanın ahlâkî karşılığı olan “güven” vurgusuna sahiptir. [3074] Lafzen: “gitmezler”. Zehebe sadece mekânsal bir “gitmeyi” değil, aynı zamanda bir görüşe varma, yeni bir görüş geliştirmeyi de ifade eder. Taberî’nin de isabetle vurguladığı gibi buradaki “ayrılma”, üzerinde uzlaşılan toplumsal politikadan bağımsız, özgür ve özgün fikirler geliştirmektir. “Ondan izin almadıkça” ibâresi, yapıcı muhalefet fikrini çağrıştırmaktadır. Bu konuda yaşanan örnekler, buradaki “iznin” mahiyetini açıklamaktadır. Kocasından boşanmış olan Berire’ye kocasına dönmesini söyleyince, onun “Ya Rasulallah! Bu Allah’tan gelen bir emir mi, yoksa senin kendi kararın mı?” diye sorması bir izindir. Yine Hubâb b. Münzir’in Bedir’de Allah Rasûlü’nün görüşüne alternatif sunmadan önce bunun Allah’tan gelen bir vahiy olup olmadığını sorması bir izindir. Hubâb bunun üzerine “Öyleyse su yakınına konaklamamızı uygun bulurum” der ve öyle yaparlar. Yine Allah Rasûlü’nün, Hendek savaşı öncesinde düşmanı bölmek için Gatafan’ın liderlerine Medine’nin o yılki hurma hasadının üçte birini verme teklifine karşı, Sa’d b. Muaz, bunun vahyin emri olup olmadığını öğrenmek ister. Allah Rasûlü’nün geliştirdiği bir taktikten ibâret olduğunu öğrenince karşı çıkar ve vazgeçilir. Sa’d’ın kendi görüşünü ileri sürmeden önce yaptığı da bir “izin”dir.  

İslâm toplumunu ilgilendiren önemli meselelerin görüşüldüğü yere gitmek ve oradaki yetkilinin izni olmadıkça ayrılmamak bir vecibedir. Hayatî bir mazeret olmadıkça izin taleb etmek caiz görülmediği gibi mazereti kabul edip etmemek de Hz. Paygamber (a.s.) ile İslâm toplumunun yöneticilerinin takdirindedir.  

(21) Toplumu ilgilendiren bir iş, yahut kapsamlı, önemli bir iş.  

3045 Matter requiring collective action: anything that affects the Community as a whole: fumu'ah and 'Id prayers are periodical occasions of this kind, but what is meant here is, I think, joint consultations with a view to joint undertakings, such as Jihad, or some kind of organisation in peace. 3046 That is, those to whom, in the exercise of your impartial discretion, you think it expedient to give leave. "Will", unless the context shows otherwise, means "right will", not a will without any definite principle behind it. Z3047 In important matters of general consultation, even though leave of absence is given on sufficient excuse, it implies some defect in duty on the part of the person to whom the leave is given, and therefore the need of forgiveness from Him to Whom we owe duty is a perfect measure.