Nûr Sûresi 3. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/221; 4/25; 5/5; 24/26-32.  

3.Nesai`nin Abdullah bin Ömer (r.a.)`den rivayet ettiğine göre adına Ummu Mehzul denen bir kadın vardı. Çirkin işler yapardı. Resulullah (a.s.)`ın ashabından bir adam onunla evlenmek istedi. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi. Bu ayeti kerimenin iniş sebebi ile ilgili bir başka rivayette de buna benzer bir başka olaydan sözedilmektedir.  

 İslâm’da müşrik kadın ve erkekle evlenmek caiz değildir ve böyle bir nikah akdi geçersizdir. Âyette, zina etmiş müslümanla evlenmenin çirkinliği de belirtilmiş olduğu kabul edilmekle birlikte, âyetin nüzûl sebebi ve diğer deliller dikkate alınarak, İslâm alimlerinin çoğunluğunca böyle bir nikâh akdinin geçerli olduğuna hükmedilmiştir.  

Bu âyet-i kerîmenin hükmü, Nur Sûresi 32. âyet-i kerîme ile nesh edilmiştir.  

1- Bu ayete, ayetteki “nikâhlanmıyor, evlenmiyor” ifadesine “nikâhlanamaz/ evlenemez” şeklinde yanlış anlam verilerek önemli bir hataya düşülmektedir. Çevirilerde; bu ayete, genellikle “Zina eden bir erkek veya kadın, zina eden veya müşrik olan bir erkek ve kadından başkası ile nikâhlanamaz, evlenemez.” şeklinde anlam verilmektedir. Oysaki bu bir haber ayetidir. O günkü toplumun bir uygulamasından haber vermektedir. Emir veya yasaklama söz konusu değildir. Bakara 221' de, müşrik olan kadın ve erkekle evlenmek açıkça yasaklandığı halde burada müşrik kadın veya erkekle evlenilmeyi öngörenler, en hafif deyimi ile Kur'an'a açıkça çelişki yakıştırmış olmuyorlar mı? Bu ayette, toplumda mevcut olan; zina yapan bir erkeğin zina yapan veya müşrik olan bir kadınla, keza zina yapan bir kadınla da ancak zina eden veya müşrik olan bir erkeğin evlenmesi şeklindeki uygulamadan haber verilerek, bunun doğru olmadığı ve bu uygulamanın mü'minlere haram(yasak) kılındığı ifade edilmektedir.  

(2)Bu âyet, bu sûrenin 32. âyetiyle neshedilmiştir. (Celâleyn Şerhi, c. 5, 267)  

(*) Aşağıdaki tefsir metinlerinde de geçtiği gibi, burada evliliğe engel olan sadece zina yapmak değil, sürekli fuhuş yapmak, bunu meslek edinmektir. Yani fahişelik yapanlarla evliliğin uygun olmadığı söz konusudur. ( الله اعلم ( Yani, mü’min erkeklere fuhuş yapan kadınların (fahişelerin) ve mü’min kadınlara fuhuş yapan erkeklerin nikâhı haram kılınmıştır. Kimi te’vîl âlimleri şunu iddia ederler: “Böyle fâhişelerle nikâhlanmayı yüce Allah, Hz. Muhammed (s.a) in ümmetine haram kılmıştır. Bu türden kadınların en meşhurlarından birisi de Anak diye bilinen kadındır.” (Tfs Taberi) Yani, mü’min erkek ve kadınların nikâh yapmalarının haram oluşu, zina yapmış olanlarla değil, zinaya, fuhuşa devam eden ve bunu kendine meslek edinenlerledir. Ama bunlardan tövbe edip durumunu düzeltenler ve fuhuşu bırakanlar bu hükümden müstesna olurlar. Zira inanan bir ekeğin bir fahişeyle veya inanan bir kadının zinakâr (fuhuş yapan, bunu kendine meslek edinen) bir erkekle evlenmesi zaten uygun değildir. Bkz: (Fethul kadir, İbni Kesir, Kurtubi tefsirler.) Peki, putperestlerle evlilik neden caiz değildir? Cevap: Putperestlerle evliliğin haram kılınmasının sebeplerden birisi, putperestin, Müslümanın inancına saygısı olmadığı gibi, Müslümanın da putperestlik inancına saygısı yoktur. Bu nedenle bunların birbirleriyle evlenip birlikte yaşamaları, huzur ve mutlu bir hayatı (evlilik hayatını) sürdürmeleri pek mümkün gibi görülmemektedir. Ama bir Müslüman erkeğin kitap ehli olan bir kadınla evlenmesinde böyle bir sorun ortaya çıkmaz, çünkü Müslüman erkek, kitap ehli olan kadının inancına, peygamberine, dinine ve kitabına (Tevrat ve İncil’e) aynen Kur’an gibi inanır ve bunlara saygısızlık yapamaz. Yani evliliğe engel oluşturabilecek evliliğin temelini sarsacak bir neden bulunmamaktadır. القول السابع : أن هذا الحكم مؤسس على الغالب . والمعنى : أن غالب الزناة لا يرغب إلا في الزواج بزانية مثله ، وغالب الزواني لا يرغبن إلا في الزواج بزان مثلهن ، والمقصود زجر المؤمنين عن نكاح الزواني بعد زجرهم عن الزنا ، وهذا أرجح الأقوال ، وسبب النزول يشهد له كما سيأتي ( تفسير فتح القدير وقوله تعالى : ( وحرم ذلك على المؤمنين ) أي : تعاطيه والتزويج بالبغايا ، أو تزويج العفائف بالفجار من الرجال وهذه الآية كقوله تعالى : ( محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان ) [ النساء : 25 ] وقوله ( محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ) الآية [ المائدة : 5 ] ومن هاهنا ذهب الإمام أحمد بن حنبل ، رحمه الله ، إلى أنه لا يصح العقد من الرجل العفيف على المرأة البغي ما دامت [ ص: 10 ] كذلك حتى تستتاب ، فإن تابت صح العقد عليها وإلا فلا وكذلك لا يصح تزويج المرأة العفيفة بالرجل الفاجر المسافح ، حتى يتوب توبة صحيحة; لقوله تعالى : ( وحرم ذلك على المؤمنين) وقال قتادة ، ومقاتل بن حيان : حرم الله على المؤمنين نكاح البغايا (تفسير ابن كثير) )السادسة : وحرم ذلك على المؤمنين أي نكاح أولئك البغايا ؛ فيزعم بعض أهل التأويل أن نكاح أولئك البغايا حرمه الله تعالى على أمة محمد - عليه السلام - ، ومن أشهرهن عناق (تفسير القرطبي)  

[4] Yani ekseriya böyle olmasını arzu ederler, müşakele ülfetin illetidir.  

2 Bu ayet, bir rivayete göre Suffe ehli diye bilinen fakir erkek Müslümanların, Medine civarında para karşılığı fuhuş yapan bazı kadınlarla evlenmek istemeleri üzerine inmiştir. Başka bir rivayete göre de Bazı Muhacir Müslümanların Medineli zengin fahişelerle evlenmek istemeleri üzerine inmiştir. Zina edenler samimi bir tevbe yaparlarsa, mü’minlerin kadın-erkek onlarla evlenmesinin bir sakıncası yoktur. Ancak müşriklerle evlenme Bakara 2/221’e göre yasak kılınmıştır. Ayette “zânî” (zina eden erkek) ve “zâniye” (zina eden kadın) kelimeleri harf-i tarifli gelmiştir. Yani zina yaptığı kesin bilinen ve bunu alışkanlık haline getiren erkek ve kadın için kullanılır. Bu sebeple şehvetinin esiri olmuş zina eden kadın ve erkek söz konusudur. Ayetin vermek istediği mesaj; zina edene zina eden, şirk koşana şirk koşan yakışır demektir. Her hâlükârda, bu ayetle toplumdaki ahlaki denge esas alınmıştır. Zina yapan erkek ve kadını aynı ahlaksızlığı işleyen erkek ve kadınlar tercih eder demektir. Dolayısıyla bu ayet hukuki bir ilkeden ziyade ahlaki bir ilkeyi ortaya koymaktadır. İslam toplumunun sosyal ahlakını belirleyen normlardan/kurallardan biridir. Ayette geçen “ev” takısı, M. Esed’e göre; tercihten/tahyirden ziyade tafsil/ açıklama anlamına gelen bir edattır. “veya/yahut” anlamından ziyade, “bir diğer ifadeyle” diye tercümesi Kur’an’ın bütünlüğüne daha uygun düşmektedir. “Müşrik” veya “müşrike” puta tapanlar, Allah’a ortak koşanlara dendiği gibi, arzularını da “heva ve heveslerini ilah edinenlere” de denir. (Bkz. Furkân, 25/43). Çünkü onların, Allah’ın dışında, O’ndan daha fazla değer verdikleri ve emrine tabi oldukları heves ve arzuları var. Bu ise şirktir.  

Bu ayetteki hüküm, tevbe hâli yoksa bu tür evliliklerin haram olduğunu içermektedir.  

1 Müşrik erkek ve kadınların iffetleri şüphelidir ve Mü’minlerin müşriklerle evlenmeleri haramdır.2 Bu ayetten; zinâ eden bir kimseyle iffetli birisinin evlenmesinin, tıpkı müşrik birisiyle evlenmesi gibi haram kılındığı açıkça anlaşılmaktadır. Bu âyet, cahiliyede fahişelik yapan kadınlardan bazılarının zinâ haram kılınınca yeni Müslüman olan fakir kimselere nikâh teklif etmeleri ve bunların Efendimizden bu kadınlarla evlenmek için izin istemeleri üzerina nazil olmuştur. Konuyla ilgili bazı mütalâalar şu şekildedir: 1- Hz. Aişe (r.a): “Bir kadınla zinâ eden erkekle bu âyete göre evlenilemez, haramdır.” demiştir. 2- Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer, Hz. Ali ve İbnu Mes’ud (r.a) de bu kanaattedir. 3- Hasan El-Basri: “Bu haramlık, zinâ suçu işleyip kendisine zinâ haddi uygulanan zâni ve zâniye haklarındadır. Asr-ı saadette hadd uygulanmış bir zâni, iffetli bir kadınla evlenmişti. Hz. Ali onun nikâhını reddetti” demiştir. 4- Bazıları bu hükmün Medine’de İslâm’ın ilk yıllarında geçerli olup daha sonra nesh edildiğini söylemişlerse de neshin ayetle değil de icma’ ile olduğunu belirtmişlerdir. Ancak icma’ın nâsih olamayacağı usul-i fıkıhta sabittir. Sonuç olarak, zâni ve zâniye, zinâyı helal gören veya hafife alan kimseler ise, bu küfür olacağından bunların nikâhları, kesinlikle haramdır. Çünkü âyette zânî ve zâniye, müşrik ve müşrikeye denk tutulmuştur. Ancak, bunlar zinâyı helâl gören ve hafife alan kimseler değilse iffetli Müslümanların bunlarla evlenmeleri tahrimen mekruhtur. Nikâh yapmışlarsa da bu nikâhları geçerlidir. Bk. (Elmalılı)  

4 Genel olarak şu ya da bu düzmece tapınma nesnesini, şu ya da bu hayalî varlığı ya da gücü zihnen Allah’la bir tutan yahut Allah’tan başka varlıklarda tanrısal nitelikler ve güçler bulunduğunu vehmeden kişi anlamına gelen müşrik terimi (müennesi/dişili müşrike) burada, öyle anlaşılıyor ki, bedenî arzularına karşı ancak Allah’a gösterilmesi gereken tutsakça bir teslimiyet ve küçülme eğilimi gösteren ve böylece O’nun tarafından vaz‘edilen ahlakî ve manevî ilkeleri, sınırları çiğneyen kişiye işaret etmek üzere, terimin en geniş mecazî anlamıyla kullanılmıştır. Müşrike sözcüğünü kendisinden önceki zâniye (zina eden kadın) sözcüğüne bağlayan ev (“yahut”) takısı, bu anlam örgüsü içinde -ayrıca, bu iki terimin müzekker/eril biçimleriyle geçtiği sonraki cümlede-, tıpkı bu takının 23:6’daki kullanımında olduğu gibi, “yani” yahut “bir başka deyişle” ifadeleriyle aktarılabilecek açıklayıcı bir anlam taşımaktadır. Yukarıdaki pasaj hk. daha ayrıntılı bir açıklama için bkz. bundan sonraki not.5 Müfessirlerden bazıları bu pasajı bir buyruk olarak ele almakta ve şöyle anlamlandırmaktadırlar: “Zina yapan erkek zina yapan bir kadından ya da müşrik bir kadından başkasıyla evlenmesin; zina yapan kadın da zina yapan bir erkekten ya da bir müşrik’ten başkasıyla evlenmesin/evlenmeyecektir”. Ne var ki, bu yoruma birkaç bakımdan itiraz edilebilir: Birincisi: Kur’an, en ağır günahı da işlemiş olsa, bir müminin, terimin en küçültücü ve Allah’a baş kaldırmayı temsil eden anlamıyla, inanmayan biriyle evlenmesine hiçbir zaman iyi gözle bakmamaktadır; ikincisi, İslam Hukuku’nun temel ilkelerinden birine göre, işlenen suçun faili suça uyan şer‘î cezayı (zina için yüz değnek) bir kere çektikten sonra toplum açısından artık yapılması gereken yapılmış ve hukukî müdahalenin konusu kalmamış demektir. Son olarak da, yukarıdaki ifadenin kuruluşu, bu ifadeyle bir vak‘anın dile getirilmek istendiğini gösterir yöndedir (Râzî) ve dolayısıyla dile getirilen husus bir emir olarak anlaşılamaz. Öte yandan, zina gayrimeşru bir cinsi birleşme olduğuna göre, yukarıdaki pasajda iki kere geçen yenkihu fiili spesifik anlamıyla “evlenir” anlamında değil, fakat hem meşru, hem de gayrimeşru cinsî birleşmeyi içine almak üzere genel anlamıyla, yani “(biriyle) birleşir” anlamıyla anlaşılmalıdır. Râzî’nin kaydettiğine göre büyük müfessir Ebû Müslim de, bu günahı bile isteye işledikleri sürece zina olayına karışan her iki cinsin de eşit derecede suçlu olduklarını belirten, suçlulardan hiç birinin sırf bir “ayartmanın” kurbanı olduğunu ileri sürerek kendisini temize çıkaramayacağını îma eden bu ayeti aynı yönde tefsir etmektedir.  

[2974] Buradaki ve bir sonraki cümledeki ev bağlacı, karşılığı “veya” olan tahyirden çok tafsil vurgusu taşımaktadır. Bu vurgu tercümeye “diğer bir ifadeyle” şeklinde yansımıştır. [2975] Bu metin, yaygın olarak şöyle çevrilmiştir: “Zina yapan bir erkek ancak zinakâr ya da müşrik bir kadınla; zina eden bir kadın da zinakâr ya da müşrik bir erkekle nikâhlanır.” Bu tür bir anlamada ortaya çıkan bir çok problem vardır. Birincisi, bir mü’minin müşrik biriyle evlenmesine Kur’an izin vermemektedir (2:221). Onun işlediği günahın ağırlığı bu hükmü değiştirmez. Kaldı ki, müşrikin (dişili: müşrike) anlamlarından biri de, “Allah dışındaki bir gücün otoritesine kayıtsız şartsız teslim olan”dır. Bu bağlamda “cinsel güdü ve arzularına kayıtsız şartsız kul-köle olan” anlamını kazanır ki, “Hevasını ilâh edinen kimsenin durumunu gözönüne getirsene bir” (25:43) âyetinde ifade edilen de, yaklaşık budur. İkincisi, bir önceki âyette ifade edilen zina cezası uygulanan kimse bu günahtan arınmış olur, çünkü “şer’î cezalar keffarettir” (Buharî, Hudûd 15:12). Dolayısıyla, böyle birine ilave bir hukukî yaptırım gerekmez. Üçüncüsü, âyetteki lâ yenkihuhâ illâ ibâresi, bir talimatı değil bir haberi iletmektedir. Yani âyet ‘inşâî’ değil ‘ihbarî’dir. Bu durumda yenkihu fiilinin doğru karşılığı, lafzî anlamı olan “nikâh” değil, mecazî anlamı olan “cinsel birleşme”dir. İlk otoritelerden Mücahid, İkrime, Said b. Cübeyr, Katâde gibi isimler de böyle anlamışlardır (Taberî). Ferrâ, bu ibâreyi “zinakâr erkek, ancak (şehrin) zina eden günahkâr kadınlarıyla zina eder” şeklinde açar (Meâni’l-Kur’an). Çevirimiz bu mülahazalara dayanmaktadır.  

Burada: Müşrikler, zinayı mübah sayıp hafife alanlar ve bir de böyle olmayanlar diye üç kısım vardır. Birinci kısımla evlenmek haramdır. Haramlığı kesin zinayı helâl sayıp hafife alanların yaptıkları bu iş küfür olduğundan onlar da müşrik sayılırlar, kendileri ile evlenme caiz olmaz. Zinası sabit olan fakat bunu mübah saymayan bir kadını, bir mümin nikâhlarsa, nikâh geçerli olur. Fakat tahrimen mekruhtur. Bu üçüncü kısımda, farklı içtihadlar vardır. Bazılarına göre âyet, yasaklamayıp sadece toplumdaki bir durumu bildirmektedir. Bazılarına göre ise, nikâhlanma yasaktır.  

Bu âyetin, îmânı zayıf Mekke göçmenleri hakkında indiği rivâyet edilir. Bunlar, câhiliyye geleneğine uyarak fâhişelerle evlenip onları çalıştırmak ve onların zinâdan gelen kazançlarıyle geçinmek istemişlerdi. Âyet, bu tür evlenmeyi yasaklamıştır.  

2957 Islam commands sex purity, for men and for women, at all times—before marriage, during marriage, and after the dissolution of marriage. Those guilty of illicit practices are shut out of the marriage circle of chaste men and women.