Nisâ Sûresi 93. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 4/48; 39/53.  

19.Ehli sünnet alimlerine göre iman sahibi bir kimse cehennemde sonsuza kadar kalmayacaktır. Bundan dolayı tefsir alimleri yukarıdaki ayeti kerime hakkında çeşitli yorumlarda bulunmuşlardır. Bazılarına göre burada kastedilenler bir mü`mini kasten öldürmeyi helal görenlerdir. Bazı tefsir alimlerine göre de burada "sonsuza kadar" ifadesiyle cehennemde uzun süre kalmaları kastedilmektedir. Bir mü`mini kasten öldürenin tevbesinin kabul edilip edilmeyeceği konusunda da tefsir alimleri değişik görüşler ortaya atmışlardır. Alimlerin çoğunluğuna göre "Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz, bunun dışındakileri ise dilediği kimse için bağışlayabilir" (Nisa: 116) ayetinin hükmünce Allah dilerse bir mü`mini kasten öldüreni de bağışlar. İbnu Abbas`ın da dahil olduğu bir grup ilim adamına göre ise bir mü`mini kasten öldürenin tevbesi kabul edilmez.  

[82] Kasten veya hata ile insan öldürmenin cezası hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, V, 276-280.  

İnsan öldürmenin cezasıyla alakalı olarak ayrıca Bakara 2/178, Mâide 5/32. âyetlerine de bakabilirsiniz. Mâide sûresinin 5/32. âyetinde, peygamberleri ve insanları sürekli öldüren İsrailoğullarına hitaben, “Kim bir canı, başka bir cana ya da yeryüzünde fesat çıkarmasına karşılık olmaksızın öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur” buyrulmaktadır. Buradan da öldürmenin ne kadar kötü bir fiil olduğu anlaşılmaktadır.  

 İslâm ceza hukukuna göre bir müslümanı haksız yere ve bilerek öldüren kimsenin cezası kısas, yani idamdır. Bunu affetme selâhiyeti yalnızca maktülün ailesine aittir; bunlar isterlerse kısas yerine diyet talep ederler ve isterlerse her ikisini de bağışlarlar. Bu takdirde devletin ta’zir yoluyla -daha hafif bir şekilde- cezalandırma selâhiyeti vardır. Kısas ile ilgili âyet 2. sûrede geçmiştir (178-179). Buradaki âyet ise manevi ve uhrevî cezayı açıklamaktadır. Bir mümini yanlışlıkla; meselâ av hayvanı zannederek veya muharip düşman sanarak... öldüren kimsenin de maddî ve mânevi cezaları vardır; bu cezalar, maktûlün mensup bulunduğu topluma göre değişmektedir. Maktülün âilesi müslüman ise öldürene iki ceza vardır: 1. Maktülün ailesine vereceği diyet; bu da yüz deve veya bunun başka mallardan karşılığı kadar bir meblâğdır. Diyeti, öldürenin ailesi öder, bunların gücü yetmez ise devlete başvurur, maliyenin ödemesini talep ederler. 2. Yanlışlıkla da olsa bir hayata son verdiği için, bir mümin köleyi hürriyete kavuşturmak suretiyle topluma ilâve edeceği hür bir hayat. Köle azat etmeye gücü yetmeyenler ise iki ay aralık vermeden oruç tutarlar. Maktülün ailesi müslümanlara düşman bir toplum ise, onlara mal vererek kuvvetlendirmek müslümanların aleyhine olacağı için diyet ödenmez.  

(*) Ayrıca gerek burada, gerekse başka ayetlerde geçen (خَالِدًا فِيهَا)’’ haliden fiha’’ veya (خالدين فيها أبدا)’’içinde ebedi kalacaklar’’şeklindeki mealler hatalıdır. Zaten ilgili bütün ayetler birlikte değerlendirildiğinde ve Kur’an’da geçen (خالد - أبد) ‘’halid ve ebed’’ kelimelerine doğru meal verildiğinde görülecektir ki, mü’min olsun inkârcı olsun hiçbir kimse için azap ve cehennem sonsuz değildir. Yani yüce Allah’ın sınırsız merhameti gereği dünyadaki sınırlı bir yaşam için sınırsız bir azap yoktur. Ayrıca bir mü’min katil de olsa ebedi olarak cehennemde kalmaz, mümin ağır cezasını çektikten sonra Allah’ın merhametiyle oradan yine çıkar. Zaten Kur’an’daki (خالد)’’halid’’ kelimesinin anlamı, süresi belli olmayan bir zamana kadar kalmayı, (أبد) ‘’ebed’’ kelimesinin anlamı ise kesinlk veya uzun bir süreyi iafade eder. Yani ikisi (خالدين فيها أبدا) ’halidiyne fiha ebeden’’ şeklinde birlikte gelseler bile, yine ebediyet ve sonsuzluğu ifade etmez. O zaman kesinlik veya süresi belli olmayan uzun bir zaman veya yüce Allah’ın dilediği vakte kadar bir süreyi ifade ederler. (الله اعلم). İşte birçok ayette ‘’halidine fiha ebeden’’şeklinde ‘’halid ile ebed’’ kelimeleri birlikte geldiği için ikisinin aynı anlamda olmadığını gösterir. Ayrıca eğer (خالد - ابد)’’halid ve ebed’’ birlikte geldiklerinde, anlamları ‘’ebedi ve sonsuz’’ ise, o zaman üzerinde ittifak edilen aşağıdaki hadisi şerife göre ‘’Her kim olursa olsun kendini öldüren, yani intihar eden cehennemde de aynı şekilde (فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مخلدا فِيهَا أَبَدًا،)’’haliden muhalleden fiha ebeden’’ sonsuza dek hep kendini intihar etmeye devam edecektir.’’ Eğer biz buradaki (خَالِدًا مخلدا فِيهَا أَبَدًا)’’ ifadelerinden ebedi anlamını alırsak, işte o zaman ‘’Büyük günâhlar işlemiş olan müminlerin de sonunda cehennemden çıkıp yine cennete girecektir’’ şeklindeki İslam inancı tamamen kökünden yıkılmış olacaktır. Çünkü o zaman bu hadis rivayetine göre intihar eden mümin ilelebet/ sonsuza dek/ cehennemde kalacaktır. Demek ki, Kur’an’da cehennem ve azapla ilgili bulunan (خالدا - أبدا)’’haliden ve ebeden’’ gibi ifadeler ‘’ebedi, sürekli veya sonsuz’’ gibi anlamlarda değildir. İkisi birlikte gelirse hâlid kelimesi kalmayı, ebet kelimesi de uzun süreyi ifade eder. Yani ikisi birlikte gelirse orada uzun süre kalırlar anlamına gelir.) الله اعلم) Konuyla ilgili detaylı bilgi için, Hud-10/107. ayetin açıklamasına bakılabilir. Demek ki (خلد)’’halid’ ’kelimesi de (أبد) ‘’ebed’’kelimesi gibi sonsuzu ifade etmiyor…Niasa-93. ayeti şöyle anlamak gerekir. Şafii ulemaları şöyle diyorlar: Şirkten sonra en büyük suç/ günah haksız yere bir cana kıymaktır. Eğer katile kısas uygulanır veya maktulün velisi veya varisleri tarafından affedilirse ve kendisi de tam bir samimyetle yüce Allah’a tövbe ederse, o zaman ahirette bu iki haktan/günahtan da kurtulur. Yani bu durumda maktulün hakkı ödenmiş olduğundan ahirette onun hakkı kalmıyor, ayrıca samimiyetle tövbe ettiğinden dolayı da yüce Allah’ın affına nail olabilir, şeklinde görüş belirtmişlerdir. Ama bunlar olmazsa affedilemez. Bizce de bu görüş hem Kur’an’ın genel hükmüne, hem de sahih sünnete uygun düşmektedir. Detaylı bilgi için Nisa-48. Ayetin açıklamasına bakılabilir. (الله اعلم) Ayrıca bazı ayetlerde geçen ‘’Allah’ın rızası ve gazabı’’ ne demek? Gazap, Allah’tan hoşnutsuzluk ve azaptır. Rıza ise, Allah’ın rahmeti ve mükâfatı demektir. Gazap veya rıza ifadesinin Allah’a isnat edilmesi mecazdır. معنى رضي الله وغضبه ؟ من الواضح أنّ الرضا والغضب من الصفات النفسانية للإنسان, والله سبحانه وتعالى ليس بجسم فلا صفات نفسانية له, ولذا يكون وصف الله سبحانه وتعالى بالغضب وصفاً مجازياً، ومرادهم من هذا: أنّ الغضب من الله سبحانه وتعالى هو العذاب, ومن الرضا الرحمة والثواب ) .والحاصل: إطلاق مثل هذه العناوين على الله سبحانه وتعالى إطلاق مجازي, والمراد من هذه الإطلاقات هو: أنّ الله سبحانه وتعالى يثيب كلّ محسن إذا عمل لله سبحانه وتعالى, ويعذّب كلّ من عصاه وخالف أوامره ونواهيه (معنى رضا وغضب الله - الإجابة على الأسئلة العقائدية- مركز الابحاث العقائدية)  

Yüce Allah hataen insan öldürmenin cezasını ifade ettikten sonra, sözü kasten bir mümini, bir insanı öldürmeye getirmektedir. Bu çerçevede her kim kasten bir mümini öldürürse, onun dünyevi karşılığının duruma göre ya kısas ya da diyet olduğu Bakara 2:178’de dile getirilmektedir. Böylelerinin mahşerdeki karşılığı ise içinde ebedi kalacakları ateş azabıdır. Üstelik Yüce Allah böylelerine “gazap etmiş olacağı” gibi “lanet de edecektir” ve “bunlar için çok büyük bir de azap hazırlamış olacaktır.” İnsanoğlu Yüce Allah’ın şaheseridir. Bu nedenle Mâide 5:32’de de belirtildiği gibi bir cana kıymak bütün insanlığı öldürmekle, bir cana hayat vermek bütün insanlara hayat vermekle eşdeğer tutulmuştur. İnsan canına kıymak Yüce Allah’ın bir ayetini yok etmek şeklinde bir cinayettir. Bu nedenle, çocuk veya yetişkin herhangi bir insanı öldürmek hem insan hakkını ihlaldir hem de Yüce Allah’ın hukukuna tecavüzdür; belirlediği hayat sistematiğine bir müdahaledir. Esasında insan öldürmek en büyük fesattır. Çünkü “bir cana kıymak cihana kıymak”tır. “Bir âdemi öldürmek âlemi öldürmek” gibidir.  

1 Adam öldürmenin, dünyada İslâm devleti tarafından verilecek cezâsı (Bakara: 178,179 ve dipnotlarında) açıklanmaktadır.2 Mikyas b. Dababe ve kardeşi Hişam, Müslüman olmuşlardı. Mikyas bir gün, kardeşi Hişam’ı Neccar Oğulları içerisinde öldürülmüş olarak buldu. Gelip durumu Peygamberimize haber verdi. Peygamberimiz de onu, Zübeyr b. Iyaz ile birlikte Neccar Oğullarına gönderdi. Katili biliyorlarsa kısas için Mikyas’a teslim etmelerini, bilmiyorlarsa diyetini ödemelerini emretti. Neccar Oğulları: “Allah’ın Rasûlünü işitiyoruz ve ona itaat ediyoruz. Fakat katili bilmiyoruz ve diyeti ödüyoruz.” dediler ve yüz deve getirip Mikyas’a teslim ettiler. Onlar da develeri alıp Medîne’ye döndüler. Yolda şeytan, Mikyas’a: “kardeşinin diyetini kabul edeceksin de kendine sövdürecek misin? Yanındakini öldür, intikamını al, diyet de yanına kâr kalsın” diye vesvese verdi. Zübeyr b. Iyaz’ın gafil bir anını bulup, kaya ile başını ezerek öldürdü ve develerin birine binip Mekke’ye çekti gitti. Bu âyet, bu olay üzerine nâzil oldu. Peygamberimiz Mekke’nin fethi günü bu şahsa eman vermedi ve Müslümanlar, onu sokağın birinde bulup öldürdüler. (Kurtubî)  

Kasden adam öldürmenin dünyadaki cezası kısastır. Vârisleri kısastan vazgeçerlerse, diyet alabilirler. İsterlerse bunu da bağışlayabilirler. Âhiretteki cezası, Allah Teâlâ affetmezse ebedî cehennemdir. 4,48 âyeti, Allah Teâlâ’nın, şirk dışındaki günahları dilediği takdirde affedeceğini bildirerek bu âyeti takyid etmektedir.  

[2] Dünyâda da kısâs ile (i'dâm olunarak) mücâzât olunur.  

612 What is mentioned here is the punishment in the Hereafter, the spiritual consequences. The legal consequences, enforceable by human society, are mentioned in 2:178, under the rules of Qisas. That is, a life should be taken for a life destroyed, but this should be on a scale of equality: a single murder should not commit a whole tribe to a perpetual blood-feud, as in the days of ignorance. But if the heirs of the man slain accept reasonable compensation, this should be accepted, and the taking of a life for a life should be put a stop to. This course leads to the saving of life, and is commanded to men of understanding.