Nisâ Sûresi 88. Ayet Meali

Nifak, şeriata bir kapıdan girip öbür kapıdan çıkmaktır. Bu yüzden münafıklar, dinden dışarıdır. Münafık sözü, Türkçe'de iki yüzlü sözüyle ifade edilebilir. Sözüyle Müslüman olup özüyle Müslümanlığı kabul etmeyenlere denir.  

bk. el-Müfredât, İnsan ve Kader, son bölüm; Lisânü’l-Arab.  

Bkz. 6/39, 13/33, 39/23, 42/46“Allah’ın sapıklıkta bıraktığı” ifadesi, “Allah kullarını saptırır” şeklinde anlaşılmamalı. Allah kulunu saptırmadığı gibi sapmasına rıza da göstermez (Zümer, 39/7). Ancak kul kendi iradesiyle sapmak ister ve Allah da onu sapıklıkta bırakır/saptırır. Allah, sapmayı tercih eden kulların hidayeti için peygamberler göndermiş ve onlara vahiy yoluyla kitaplar, sahifeler indirmiştir. Allah inkârcıların sandığı ya da iddia ettiği gibi kullarının dalalette kalmasını isteseydi peygamberler göndermez, kitaplar indirmezdi.  

 Allah, peygamberler ve kitaplar göndererek insanların akıl ve iradelerine yardımcı olmuş, onlara hidayeti, yolların en doğrusunu göstermiş, ona davet etmiştir. Bütün bunlara rağmen aklını ters çalıştıran ve sapık yollara iradesiyle yönelen kimselerin sapmalarına da izin vermiş, iradelerine uygun neticeyi yaratmıştır. Allah’ın saptırması bu manadadır ve bunca inayete rağmen sapanları kimse yola getiremez.  

* “Allah, yaptıkları (nifakları) ndan dolayı, onları baş aşağı etmiştir”; Cüz’î irâdeleriyle tercih etmiş oldukları küfür üzere bırakmıştır, manasındadır.  

(2)Resûl-i Ekrem (asm) ile birlikte Uhud’a gazâya çıkan insanların bir kısmı geri döndüler. Ashâbın arasında onları öldürmek veya öldürmemek husûsunda bir görüş ayrılığı olmuştu. Bunun üzerine bu âyet nâzil oldu. (İbn-i Kesîr, c. 1, 419)  

(*) Allah, her zaman ve her topluma elçiler ve kitaplar göndererek insanların akıl ve iradelerine yardımcı olmuş, onlara hidayeti, yolların en doğrusunu göstermiş, ona davet etmiştir. Bütün bunlara rağmen aklını ters çalıştıran ve sapık yollara iradesiyle yönelen kimselerin sapmalarına da engel olmamış, iradelerine uygun neticeyi yaratmıştır. Allah’ın inkâr ve sapıklığı tercih edenleri sapıklıkta bırakması bu manadadır.  

[1] İslâm ve küfürleri hakkında ittifak edemediniz.[2] Küfre döndürdü.  

Bu ayet (görünüşte) müslüman olarak Hz. Muhammed’e gelmiş olan bir topluluk hakkında inmiştir. Onlar Medine’de Yüce Allah’ın dilediği bir süre kadar kalmışlar, sonra da ‘Ya Rasûlallah biz çöle gitmek, (yerleşmek) istiyoruz; bu nedenle bize bu konuda izin ver!’ demişler. Allah’ın Elçisi de onlara müsaade etmişti. Yola çıktıklarında, konaklaya konaklaya gidiyorlardı. Derken müşriklere yetişmişler, böylece müminler o münafıklar hakkında konuşmaya başlamıştı. Bunun üzerine bir grup mümin, ‘şayet onlar da bizim gibi müslüman olsaydı, bizimle birlikte kalır, bizim sabrettiğimiz gibi sabrederlerdi’ demiş, diğer bir grup ise, ‘onlar müslümandırlar; durumları ortaya çıkıncaya kadar, onların hakkında kâfir diyemeyiz’ demiş, bunun üzerine Yüce Allah bu ayette onların münafık olduklarını bildirmiştir (Râzî, [Mefâtîhu’l-Ğayb], X, 218-219) Benzer mesaj: Nisâ 4:143.  

1 Bir kavim, Medine’ye gelip Müslüman olduklarını beyan ettikten bir müddet sonra Medine’den sıkıldıklarını bahane ederek badiyeye çıkmak için Rasulullah’tan izin istemişler ve merhale merhale göçerek gitmişler. Sonunda da müşriklere iltihak etmişler. Müslümanlar da bunların Müslüman olup olmadığında ve harp nokta-i nazarından haklarında ne muamele yapılmak lâzım geleceğinde ihtilaf etmişlerdi. Bu sebeple bunların esasen Münafık oldukları beyan olunarak onlara uygulanacak hükümleri tebliğ için bu ayetin devamındaki âyetler nâzil olmuştur. (Elmalılı) Bir başka rivayete göre bu âyet, Uhud savaşına katılıp katılmama konusunda münâfıkların tutumlarına bakarak iki gruba ayrılan Müslümanları, uyarmak için indirilmiştir. (Buhari, Müslim)  

106 Lafzen, “Allah’ın onları kazandıklarından dolayı baş aşağı ettiğini görerek”. Bu münafıkların kimliği konusunda, hemen hemen tümü tarihsel nitelikte olan çok çeşitli varsayımlar vardır. Bazı müfessirler, bu ayetin Hicret’ten sonraki ilk yıllarda Medine’deki münafıklara işaret ettiğini düşünürler; diğerleri ise (mesela Taberî) İbni ‘Abbâs tarafından ifade edilen görüşü tercih ederler. Ona göre bu ayet, Hicret’ten önce İslam’ı zahiren kabul eden, ama Kureyş müşriklerini gizlice desteklemeye devam eden bazı Mekkelilere işaret etmektedir. Ancak bana göre, yukarıdaki ayetin “tarihsel” yorumlarını araştırmaya hiç gerek yoktur, çünkü onu genel muhtevası içinde kolayca anlayabiliriz. Önceki ayet Allah’ı konu almakta ve hem O’nun birliğini ve vahyedilen mesajında mevcut olan açık hakikati, hem de Kıyamet Günü yargılanmanın kesinliğini vurgulamaktadır. “O halde” diye devam eder bu yorum; “Allah’ın mesajının gerçekliğini sözde kabul etmiş görünen ama yine de hak ile bâtıl arasında dürüstçe bir seçim yapmak istemeyen insanların ahlakî konumları hakkında nasıl mütereddit olabilirsiniz?”107 Lafzen, “iki fırka olursunuz?”  

[819] Sadece bu sûrede gelen erkesehum, (ayrıca 91. âyet) “tersine çevirmek, altını üstüne, önünü ardına getirmek” anlamına geldiği için “tersyüz ettiği” şeklinde karşıladık. Bir münafığı “tersyüz etmek”, içinde sakladığını dışına dökmek olsa gerektir. Bir münafığa verilecek en güzel ceza da budur.  

Münâfıkların içleri dışlarından başka olduğu ve farklı yerlerde farklı durumlar alabildikleri için, onlar hakkında karar verecek kimseler ihtilâf ederler. O münafıklarla akrabalık, kabile birliği, ticari ortaklık, arkadaşlık gibi bağlar da müminleri etkileyebiliyordu.Allah onlara Hz. Peygamber (a.s.m), İslâm ve Müslümanlarla iç içe olma imkânı verdiği, onlar da zahiren Müslüman göründükleri halde, birtakım hesaplarla, kalblerinden eski küfür ve inkârlarına döndükleri için, onlar hakkında “başaşağı, tepetaklak olma” tabiri, hallerini ifade edecek en mükemmel tabirdir.Bellidir ki Allah onları münafık olarak “başaşağı” yaratmış değildir. Fakat onlar, iman tarafında olmaları için, bunca kuvvetli sebepler varken, irade ve tercihlerini hep inkâr tarafına kullanınca, bütün işleri güçleri, kazandıkları o yönde olunca, kendilerinin ısrarla istedikleri durum meydana gelmiş, varlığa koyduğu kanuna göre de Allah dalaletlerine izin vermiş ve yaratmıştır. Oysa münâfıkları keşfetmek zor değildir: Uhrevî hayır ile dünyevî çıkarları çatıştığında âhireti bırakıp o çıkarı tercihleri, İslâmiyetleri ile menfaatleri karşı karşıya gelince İslâma hizmet ve fedâkarlık tarafında yer almamaları kesin bir ölçüdür. Allah bu ölçüyü kullanmayı hatırlatıp, münâfıklar yüzünden müminlerin birbirlerine düşmelerini menediyor.  

[2] Evvelce İslâm olub sonradan irtidâd iderek hicret itmeyen ve Mekke'de kalarak müşriklere yardım ve mu'âvenet idenler hakkında ashâb-ı kirâm iki fırka oldılar. Bir kısmı irtidâd itdiler ve bir kısmı da İslâm'da sâbitdirler didiler. Bunun üzerine bu âyet-i kerîme nâzil oldı.  

(29) Müslümanlar aleyhinde tuzaklar kurmak, Allah ve Resulüne isyan etmek suretiyle kazandıkları günahlar, onların tekrar eski hallerine dönerek kâfir olmalarına yol açmıştır. 83:14’e bakınız.  

606 When the desertion of the hypocrites at Uhud nearly caused a disaster to the Muslim cause there was great feeling among the Muslims of Madinah against them. One party wanted to put them to the sword: another to leave them alone. The actual policy pursued avoided both extremes, and was determined by these verses. It was clear that they were a danger to the Muslim, community if they were admitted into its counsels, and in any case they were a source of demoralisation. But while every caution was used, no extreme measures were taken against them. On the contrary, they were given a chance of making good. If they made a sacrifice for the cause ("flee from what is forbidden," see next verse), their conduct purged their previous cowardice, and their sincerity entitled them to be taken back. But if they deserted the Muslim community again, they were treated as enemies, with the additional penalty of desertion which is enforced by all nations actually at war. Even so, a humane exception was made in the two cases specified in 4:90.