Nisâ Sûresi 51. Ayet Meali

Metinde "cibt" ve "tâgut" diye geçmektedir. Cibt Tanrıdan başka her tapılan şeydir (al-Müfredât, s. 83), Tâgut da Tanrıdan başka tapılan her şeye, zâlime, büyücüye, kâhine, cin ve Şeytan taifesine, hayırdan meneden her şeye denir (Aynı kitap, s. 307).  

51.Ahmed bin Hanbel ve İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre yahudi Ka`b bin Eşref Mekke`ye geldiğinde Kureyşiler ona: "Şu çekilmez kavminden kopmuş adamı görmüyor musun? Kendinin bizden üstün olduğunu ileri sürüyor. Oysa biz hacılara hizmet eden, Ka`be`nin hizmetinde bulunan ve hacılara su dağıtan kimseleriz" dediler. Ka`b bin Eşref de: "Siz daha üstünsünüz" dedi. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.Yine Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan nakledilen bir başka rivayete göre de bazı müşrikler yahudilerin bilginlerine: "Bizim dinimiz mi daha üstündür yoksa Muhammed`in dini mi?" diye sordular. Yahudi bilginleri de: "Sizin dininiz daha üstündür" cevabını verdiler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

“Cibt” put, büyücü, şeytan ya da hiçbir gücü ve özelliği olmadığı halde kendisine güç vehmedilen şeydir. “Tağût” ise, azgın, sapkın, zorba, kötülük önderi, haddini aşan, Allah’ın emirlerinin karşısında olan, insanlara kaba kuvvetle hükmetmeye çalışan kişi ya da düzen demektir.Medine’den gelen Yahudiler müşriklere güven vermek ve Müslümanlara karşı bir ittifak oluşturmak için müşriklerin komutanı Ebu Sufyan’a, “Allah için söylenecekse, siz hakka Muhammed’den daha yakınsınız.” diyerek inançlarını bile ayaklar altına alıyorlardı. Yeter ki Müslümanlara zarar verilsin, İslam’ın yayılması engellensin ve Muhammed’in varlığı ortadan kalksın… Gaye ve amaçları bu yöndeydi.  

“Cibt”, put, sihirbaz, kâhin, Allah’ın haram kıldığı her şey ve Allah’tan başka tapılan her şey demektir. “Tâğût” ise sözlük anlamıyla haddi aşan demektir. Kur’an’da kullanıldığı şekliyle kelime, “şeytan”, “nefis”, “putlar”, “sihirbaz” gibi çeşitli şekillerde yorumlanmıştır. Kısaca cibt ve tâğût, insanları azdıran, saptıran şeylerin hepsini ifade eder. (Tâğût için ayrıca bakınız: Bakara sûresi, âyet, 256-257; Nisâ sûresi, âyet, 60,76; Mâide sûresi, âyet, 60; Nahl sûresi, âyet, 36; Zümer sûresi, âyet, 17.)  

 Ehl-i kitaptan Kâ’b b. el-Eşref Medine’den Mekke’ye gelmiş, müşrikleri Hz. Peygamber ve müslümanlar aleyhine kışkırtarak beraber mücadeleye çağırmıştı. Bu arada müşrikler «Bizim dinimiz mi, yoksa Muhammed’in dini mi haktır, hangimiz doğru yoldayız?» diye sormuşlar ve «Siz doğru yoldasınız» cevabını almışlardı. 51. âyet bu hadise üzerine nâzil olmuştur.  

1- Put, büyü, büyücüler, şeytan ve hurafeler. 2- Allah'a isyan etmek anlamına gelen “tağa” kökünden türemiştir. Azgın, sapkın, kötülük önderi, zorba, şeytan, put, kâhin; Allah'ın buyruklarına itibar etmeyen kişi ve kurum anlamına gelmektedir. Tağut, insanlara kaba kuvvetle hükmeden kişi veya kurumu ifade etmektedir.  

(*) “Cibt” put, büyücü, şeytan ya da hiçbir gücü ve özelliği olmadığı halde kendisine güç vehmedilen şeydir. “Tağût” ise, azgın, sapkın, zorba, kötülük önderi, haddini aşan, Allah’ın emirlerinin karşısında olan, insanlara kaba kuvvetle hükmetmeye çalışan kişi ya da düzen demektir. (C. Külünkoğlu Meali 51. Ayet Açıklaması) Tağut konusunda aşağıdaki Arapça Vikipedi metnine de bakılabilir. الطاغوت هو كل ذي طغيا ن على الله فعبد من دونه إما بقهر منه لمن عبده وإما بطاعة ممن عبده له إنساناً كان ذلك المعبود أو شيطاناً أو وثناً أو صنماً أو كائناً ما كان من شيء وأصل الطاغوت من قول القائل طغا فلان يطغو إذا عدا قدره فتجاوز حده. (الطاغوت - ويكيبيديا، الموسوعة الحرة)  

[14] Müşriklere yardıma giden Yahudiler.[15] Veya sahte mâbutlara yahut «Cebet» ile «Tağut» namlarındaki putlara demektir.[16] Müşriklerin.  

19 Cibt: put, büyü, büyücü 20 Tâğût: Sembolik bir kelimedir; azgın, azgınlık edici, şeytan, doğru yoldan saptıran kişi, şeytan veya şeytan tabiatlı kimseleri ifade eder. 21 Yahudilerden bazıları Kureyşlileri Müslümanlara karşı savaşa kışkırtmak için Mekke’ye giderler. Müşrikler bunları Kitap ehli ve bilgin gördüklerinden, “Sizin dininiz mi yoksa Muhammed’in dini mi daha doğru?” diye sorarlar. Onlar da “Sizin dininiz/müşriklik, onun ve ona uyanların dininden daha doğru” derler. Yani şirki tevhidden, putperestliği Allah’a tapmaktan daha üstün görürler. İşte bu ayet onların bu davranışını anlatmaktadır (Taberî).  

Ayette geçen [el-cibt] kelimesi “putlar”, [et-Tağut] sözcüğü ise “batıl ve azgın olan her şey”dir.  

1 Cibt: sözlükte: "kendisinde hayır bulunmayan bayağı şey, put, kâhin, alçak, sihir, şeytan" demektir. Terim olarak ise; “Allah’tan başka ilâh edinilen canlı ve cansız ilahlar, putlar ve Allah’ın hâkimiyetine karşı çıkan her türlü İslâm dışı şahsiyet, düşünce, hukuk, devlet ve hâkimiyet anlayışı” anlamında kullanılmıştır. Kur’an’da sadece bu ayette zikredilen cibt kelimesi tağut kelimesiyle aynı anlamda hatta biri diğerinin yerine de kullanılmıştır.2 Bk. (Bakara: 256-257, Maide: 60, Nahl: 36, Zümer: 17)  

69 Cibt kelimesi -ki “asılsız muammalar” olarak çevirdim- muhtemelen, Lisânu’l-‘Arab’ın işaret ettiği gibi, Arapça kökenli olmayan bir kelimedir. Bazı otoritelere göre bu kelime, “kendi başına hiçbir değeri olmayan şey” veya “hiçbir faydası olmayan şey” anlamına gelir (Kâmûs, Beydâvî); diğer bazılarına göre de “sihir”i ifade eder (Taberî tarafından nakledildiğine göre Ömer b. Hattâb, Mücâhid ve Şâbî; ayrıca Kâmûs). Bir kısmı da onu, “Allah’ın yerine tapınılan herhangi bir şey” (Zemahşerî) olarak çevirirler ve sonuç olarak onun, putlara ve puta-tapınmaya (Kâmûs, Lisân’ul-‘Arab) ve -Ebû Dâvûd tarafından nakledilen bir Hadise göre- hurafeye bulaşmış her türlü kutsamaya ve falcılığa delalet ettiğini düşünürler. Bütün bu yorumları dikkate alınca cibt, “şaşkınlık verici, kafa karıştırıcı fikirler (dicl), fantazî kuruntular (evhâm) ve asılsız hikayeler (hurâfât) bileşimi” olarak (Menâr V, 157) -başka bir deyişle, hiçbir gerçeğe dayanmayan anlamsız gizler olarak- tanımlanabilir. “Şeytanî güçler” (tâğût) ibaresi ise, burada, tümü Kur’an tarafından lânetlenmiş olan asılsız ve anlamsız inançlara ve uygulamalara -müneccimlik, kehanet, “iyilik” ve “kötülük” habercilerine güvenmek gibi- işaret ediyor olabilir. Bkz. ayrıca sure 2, not 250.  

[790] Cibt, gerçekte hiçbir güce sahip olmadığı hâlde kendisinde güç vehmedilen şeydir. En genel anlamıyla sihir, illüzyon ve her tür hurafi uğur ve uğursuzluk atfı cibttir. Allah Rasûlü de cibti bir hadisinde böyle tefsir etmiştir: “Iyâfe (zecru’t-tayr da denilir ve kuşun isimleri, sesleri ve geçtiği yerlerden uğur ya da uğursuzluk anlamları çıkarmaktır), tıyera (önünden ceylan veya tavşanın sağdan sola geçmesini uğursuzluk, soldan sağa geçmesini uğur saymak) ve tark cibttendir” buyurur (Ebu Dâvud 3907; krş: el-Muvafakat II, 71). Çevirimizin gerekçesi budur. [791] Tâğût, “azdı” anlamına gelen tağâdan türetilmiştir. “Haddini aşmak” anlamına gelen tuğyân ve “azgın” anlamına gelen tâğî de aynı kelimenin farklı kalıplarıdır. Tâğûta bu bağlamda verilebilecek en uygun karşılık “putlaştırılmış, haddini aşmışlığın dibini bulmuş azgın kişi”dir. Kelime Sami dil ailesinden olan Fenikece’de tâût olarak telaffuz edilir. Fenikece’ye Eski Mısırca “Thot”tan geçmiş olması muhtemeldir. Thot, eski Mısır tanrılarından hikmet ve bilgi tanrısıdır. Aslında Thot’un Mısır’lı Hermes ile özdeş olduğunda konunun uzmanları fikir birliği içindedirler. Memfis’in hemen dışındaki Sakkara’da bulunan MÖ 2. ve 3. yüzyıllara ait Demotik lehçeyle yazılmış metinlerde “Hermes Trismegistos” ismi okunmuştur. Bu kişi, eski bir Mısır bilgesidir ve öyle anlaşılıyor ki, bu hikmet ve ilim sahibi zât sonradan tanrılaştırılarak bir put hâline getirilmiştir (Bkz. Martin Bernal, Kara Atena 211-224, İstanbul-1998). Kur’an’da Tağut, Allah’a rağmen hüküm kaynağı ve otorite olarak görülen, yani tanrılaştırılan insan gibi somut ya da şeytan gibi soyut her tür varlıktır.  

(Nitekim Uhud vakasından sonra yetmiş kadar Yahudi, müşriklerin yanına gitmişler ve müslümanların aleyhine onlarla bir andlaşma yapmak istemişlerdi. Mekke müşrikleri kuşkuya düşmüşler ve "Siz kitap ehlisiniz, Muhammed de kitaba davet ediyor, o halde siz onun aleyhine nasıl oluyor da, bizimle işbirliği yapmak istiyorsunuz? Şayet siz putlarımıza secde ederseniz, size o zaman inanırız" demişlerdi. Bunun üzerine, Yahudiler de, Mekke müşriklerini tatmin için onların putlarına secde etmişlerdi. Bundan memnun olan müşrikler onlara bu kez "Bizim dinimiz mi doğru, yoksa onların dini mi? Ki, biz Kabe'nin bekçileriyiz, hacılara su veririz, geleni misafir ederiz, esirleri azat eder, sıla'ı rahme riayet ederiz, Rabbimizin beytini tamir ederiz. Muhammed ise bizim yalnız Allah'a ibadet etmemizi teklif ediyor, putlara tapmamızı engellemek istiyor, aramızda tefrika sokmaya çalışıyor” diye sorunca, elebaşları olan Ka'b b. el-Eşref "Vallahi sizin yolunuz, Muhammed'in takip ettiği yoldan daha doğrudur" diye cevap vermişti)  

(59) Cibt: put; tâğût: şeytân, bâtıl demektir. (60) Yahûdî ileri gelenlerinden bazıları, Kureyşi müslümanlara karşı savaşa kışkırtmak için Mekke'ye gitmişlerdi. Müşrikler, Kitap ehli ve bilgili kabul ettikleri bu adamlara, kendilerinin dîninin mi, yoksa Muhammed'in dîninin mi daha doğru olduğunu sordular. Bunlar da düşmanlık ve kin yüzünden: "Sizin dîniniz, onun ve ona uyanların dîninden daha doğrudur!" diyerek şirki tevhîdden, yani putataparlığı Allah'a tapmaktan üstün gösterdiler (Câmi'u'l-beyân: 5/79). İşte âyet, onların bu davranışını anlatmaktadır.  

[2] Yahûdîlerin ileri gelenlerinden Hay [Huyey] bin Ahtab ve Ka'b bin Eşref Mekke müşriklerini kendileriyle berâber İslâmlarla harbe teşvîk içün Mekke'ye gitdiler. Müşriklerin kendilerine i'timâd itmeleri içün putlarına secde itdiler ve "Siz Muhammed ve ashâbından daha ziyâde hidâyet yolundasınız" didiler. Bu âyet-i kerîme nâzil oldı, şirkleri ve küfürleri izhâr buyuruldı.  

(23) 2:256’nın dipnotunda da geçtiği gibi, insanları azdırarak inkâr ve isyana sürükleyen ve bir mâbud gibi değer verilerek peşinden gidilen azgınlar.  

572 Cf. 3:23 and n. 366. The phrase also occurs in 4:44 . 573 The word I have translated Sorcery is jibt, which may mean divination, sorcery, magic, or any false object of belief or worship, such as an idol. The word I have translated Evil (here and in 2:256) is Taghut, which means the evil one, the one who exceeds all bounds, Satan; or it may refer to some idol worshipped by the Pagan Arabs, with whom the Jews of MadTn ah were intriguing against the Prophet. The Jews had taken much to sorcery, magic, divination, and such superstitions, (Cf. 16:51 ).