Nisâ Sûresi 25. Ayet Meali

[Not: Bu Ayet-i Kerime, İslam’da; 4 şahidin erkek ve kadını çıplak halde ve fiili vaziyette gördüklerini beyan etmeleri -ki pratikte pek mümkün değildir- durumunda, zina yapanlara uygulanacak 100 celde (cildi-deriyi acıtacak ama hiçbir organda zarar açmayacak) ceza dışında, RECM (gömülüp taşlanarak öldürme) cezasının uygun bulunmadığına, çünkü "Recm’in yarısının olamayacağına" delil gösterilmiştir.]  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 9/60; 24/33.  

Bu âyette, hür kadınlarla evlenecek imkâna sahip olmayan ve aynı zamanda bekârlıktan kaynaklanan baştan çıkarıcı dürtülerin etkisinde bulunan kişilere cariyelerle evlenmek öneriliyor. Çünkü cariyelerin mehri hüre nazaran daha düşüktür. Ancak cariyeler başkalarına ait oldukları için onlarla evlenmenin bazı mahzurları olabilir. Zina eden cariyelere, hür kadına uygulanan cezanın yarısının tatbik edilmesi; cariyelerin hukuki disiplinden uzak, adabı muaşeretten mahrum, sosyal hayattan yoksun ve ahlaki eğitimden nasipsiz olmalarındandır.İslam’da köle ve cariyenin tek asli kaynağı savaştır. Dolayısıyla bugün bu müessese tarihte olduğu gibi işlememektedir. Cariyelerle evlilik konusunu tarihteki toplumların aile yapılarını tanımadan, sosyo-ekonomik düzeylerini bilmeden, psikolojik ihtiyaçlarını araştırmadan, kültürel altyapılarını soruşturmadan, yaşam koşullarını tetkik etmeden, hayata ve dünyaya bakışlarını değerlendirmeden İslam’ın bu konudaki hükmünü anlamak zordur.  

[1] Ya’ni cümleniz bir nesildensiniz.  

 Zina kesin olarak haramdır. Bir ücret karşılığında anlaşarak geçici bir zaman için evlenmek meşru değildir. Metres ve dost tutmak da zinanın başka çeşitleridir. Bir müslümanın evlilik ihtiyacı karşısında yapacağı şey, imkânı varsa öncelikle bir mümin ve hür hanımla evlenmektir; müslüman olmayan ehl-i kitap kadınlarla evlenmesi de caizdir. Sonra sırasıyla mümin cariye ve mümin olmayan cariye ile evlenmek gelir. Cariye bir başkasına ait olduğu için onunla evlenmenin bazı mahzurları vardır; bu sebeple cariye ile evlenmekten ise sabredip, imkânın elvermesini beklemek insan için daha hayırlıdır. Âyetin cariyelere «kızlarınız» diyen ve «bütün insanların aynı kökten geldiklerini, insan evlâdı olduklarını» düşünerek onların hor görülmemesini, onlarla evlenmekten çekinilmemesini isteyen kısmı İslâm’ın insana verdiği değer bakımından önemli vesikalar mahiyetindedir. İslâm’da köle ve cariyenin tek aslî kaynağı savaştır. Savaş esirleri için tek alternatif kölelik ve cariyelik değildir. Esir, köle ve cariye statüsüne geçirilmiş ise bu takdirde onlara yapılan muamele hür insanlarınkine oldukça yakındır ve hedef hidayete ermelerini temindir.  

* O günün mevcut bir realitesi olan kölelik kurumu Kuran tarafından kaldırılır (4:92; 5:89; 8:67; 24:32-33; 58:3; 90:13). Nitekim bu ayet eşitliği vurguluyor. Bak 60:10. ** Tanrı, özgürlüğüne kavuşmuş olmalarına rağmen geçmişlerini hesaba katarak eski kölelere daha hafif bir ceza öngörüyor. Bu yasa, aynı zamanda, zina suçunu işleyen özgür kadınların cezasının taşla öldürme olamıyacağını kanıtlıyor. Zira "ölüm cezasının yarısı" diye bir şey olamaz. Bak 24:2  

1. Hür kadınlarla. 2. 4:24 ayet dipnotuna bak. 3. Sosyal konumu tercih etmek yerine imanlı olmayı tercih edin.  

(*) Not: Bunlara yarım cezanın uygulanmasının sebebi, bunların akılları olgun olmadığından dolayıdır. Çünkü aklı olgun olmayandan iffetli davranması her zaman beklenilemez. Bu nedenle bunların sorumlulukları aklı olgun olanlara göre daha azdır. Özetle; bunlar cariyeler veya esirler değildir. İşte bu ayet, iffetli, soylu, aklı olgun, eşiyle her zaman ilgilenebilen ve bir yere bağlı bulunmayan kadınlarla evlenmeyi daha uygun bulur, ama böyle olmayanlarla da evlenmenin yine caiz olduğunu da söyler… Ayrıca (ملك اليمين) mülkül yemin’in cariye, köle ve savaş esirleriyle bir ilgisi yoktur. Çünkü Mekki sürelerde de bu ifade geçiyor. Bk: (Mearic-30-Mü’minün-6) Peki Mekke döneminde Müslümanların ellerinde savaş esirleri vardı mıydı ki, bu ifadeyle savaş esirleri kast edilmiş olsun? Ayrıca Arapçada kul veya köleye (عبد)’’abd’’, kul kadına veya cariye kadına ise, (أمة)’’emet deniyor. Bk: (Bakara-221) Bu nedenle meallerde bunun ‘’cariye veya esir’’ olarak çevrilmesi yanlıştır. والمحصنات ، أي اللاتي أحصن أنفسهن ، أو أحصنهن أولياؤهن ، فالمراد العفيفات . والمحصنات هنا وصف خرج مخرج الغالب ، لأن المسلم لا يقصد إلا إلى نكاح امرأة عفيفة ، قال تعالى : والزانية لا ينكحها إلا زان أو مشرك أي بحسب خلق الإسلام (التحرير والتنوير) و مـنْ لـم يسـتطع منكم طـولاً أنْ ينكـح الـمحصنات فـمنْ مـا مـلكتْ أيمانكم من فتياتكم المؤمنـات ) النساء 25 ، فالسـبب مـالي بحت ، أي من لا يملك المـال الكافي للزواج من امـرأة عفيفة كاملة العقل تنتمي لأسـرة معروفة ، فليتزوّج امـرأة مؤمنة من ( ما ملكت أيمانكم ) أي [ العاملات الأجنبيّات في المنـازل ] لأنّ الزواج يكون أقـلّ تكلـفة وتتناول ألأية الكريمة مشكلة غير ألقادرعلى ألزواج من مسلمة مُحصنة، فتُحِلُ له ألزواج من فتاة مؤمنة موضوعة تحت ألإشراف. هذه ألفتاة ليست محصنة، و ألِأحصان هنا هو إحصان ألعقل،والعفة أي أن هذه ألفتاة تعاني من اضطرابات عقلية أو نفسية تجعلُها غير قادرة على تصريف شؤونها بشكل كامل إذا تم ألإحصان بالزواج و أقترفت هذه المرأة ألفاحشة، فلا تعاقب معاقبة ألزوجة "ألعادية" لأنها ليست بكامل قواها ألعقلية، بل بنصف ألعقاب. من ألأفضل عدم ألإقدام على مثل هذا ألزواج، لأنه و الله أعلم قد يؤدي إلى إنجاب أطفال يعانون كذلك من اضطرابات نفسية أو عصبية إذا كانت اضطرابات أُمهِم وراثية أو يتطور مرضها لدرجة أنها لن تقدر على ألقيام بواجباتها أليومية .تثبت هذه ألأية بطريق غير مباشر أن لا رجم في ألأسلام ... مـلْك اليمين : و هُنّ اللواتي [يعملْن في البيوت مُقابل أجْر ] في العصر الحديث (الـزواج من [ ملْك اليمـين ]) إذا أراد الرجُلُ الزواج من اُنثى زواجاً شـرعيّاً [ مهْـر + عقد شرعيّ ] ، فقد وضَع لـه القرآن الكريم احتمـاليْن :.الزواج من [ مُحصـنة = ابنة عائلة معروفة في البلدة ذات عقل كاملة ] ، وإذا كان ذلك يتطلّب تكاليف ماليّة كبيرة [ تأمين السكن والفرش وتكاليف حفلة الزواج وارتفاع المهر .. ] ، عند ذلك يُمكنه الزواج من[ مـلْك اليمين = إنسانة تعمل بأجر في بيوت الناس أو بيته ] ، وفي هذه الحالة تكون التكاليف المـاليّة أقلّ (الباحث الاسلامي د. محمد. علي منصور كيالي  

[3] Veya genç cariyelerinizden.[4] Yani diğer bir müminin cariyesini alır.[5] Zâhir iman ile iktifa edin.[6] Hepiniz Âdem evlâdısınız; cariye almaktan sıkılmayın.[7] Geciktirmeyerek, oyalamayarak, azaltmayarak.[8] Hem aşikâr hem gizli zinada bulunmayalar.[9] Cariyeyi nikâh ile almak.[10] Yahut galebe-i şehvetle günaha düşmekten.  

Bu cümlede verilmek istenen mesaj, Nûr 24:2’de belirtildiği üzere, zinaya öngörülen 100 [celde] (değnek) sopa cezasının cariyelikten sonra evlilik yapan kadınlara zina yapmaları durumunda bunun yarısının yani 50 sopalık cezanın uygulanacağı hükmünü içermektedir.  

1 Bir Müslümanın hür bir eşi yoksa veya hür bir kadınla evlenmeye gücü yetmiyorsa Müslüman bir cariye ile nikâhlansın. Zira bunun masrafı azdır. Mü’min bir cariye ile evlenmeyi bir zül olarak görmesin. Yani; Müslüman olduktan sonra, ha hür olmuşsunuz, ha köle olmuşsunuz fark etmez. Onlarla evlenmek bir erkek için zül değil, esas zül, iffetsizliktir. Cariyeler ancak sahiplerinin izni ile mihirleri veya nafakaları kendilerine ma’ruf vechile güzelce verilerek nikâh edilir.2 Ahdân, “haden”in çoğuludur ve gizli dost tutmak demektir. Cahiliyye döneminde iki çeşit zina vardı. Birisi umuma açık olanı, diğeri de birini dost tutarak hususî bir surette gizlice zina etmek idi. Ve bunlar çoğunlukla cariyelerle yapılırdı. İslam’da bunların ikisi de yasaklanmıştır. Binaenaleyh cariyeler zina yaparlarsa onlara hür kadınlara uygulanan cezanın yarısı vacib olur. 3 Cariyelerle evlenmek, ancak evlenemeyip de zina korkusu bulunanlar içindir. Bu korku olmadığı takdirde cariyelerle evlenmek, mendub bile değildir. Zîrâ bu hür ve iffetli kadınlara zarar vermesi yönünden sıkıntılıdır. Bunun için Hz. Ömer: “cariye ile evlenen her hangi bir hür, hürriyetinin yarısını zayi etmiş olur” demiştir.  

29 Lem yesteti‘ tavlen ibaresi, çoğunlukla, malî açıdan “güç yetirecek durumda değilse” şeklinde anlaşılır; ama Muhammed Abduh, oldukça ikna edici bir yorumla bunun, ister malî isterse kişisel veya sosyal nitelikte olsun, bütün engelleyici şartları kapsadığını ifade eder (Menâr V, 19).30 Mâ meleket eymânukum (lafzen, “sağ ellerinizin sahip olduğu”) ibaresi, bu bağlamda, bir cihad sırasında esir alınan ama daha sonra İslam’ı kabul eden kadınları göstermektedir. Yukarıdaki ibarede “siz” zamiri, bir bütün olarak topluma işaret eder.31 Yani, bütün insanlar zahirî bakımdan, “sosyal statü”leri ne olursa olsun, tek ve aynı insanlık ailesinin mensupları olduğundan ve bu nedenle Allah katında eşit olduklarından (karş. 3:195), bir kimsenin başka bir kimseye üstünlüğü veya ondan aşağı olması, sadece inancının güçlü veya zayıf olmasına bağlıdır.32 Lafzen, “kendilerine gizli dostlar edinmeyen”. Bu pasaj, köle kadınlarla cinsel ilişkilere yalnızca evlilik esasları dahilinde izin verildiğini ve bu konuda onlarla hür kadınlar arasında bir farklılık olmadığını ve sonuç olarak cariyeliğin sözkonusu olamayacağını tereddütsüz bir şekilde ortaya koymaktadır.33 Bir kölenin daha zayıf olan sosyal statüsü, onu, yoldan çıkmaya hür bir evli kadından daha müsait hale getirir.34 Yani, “şu veya bu sebeple hür kadınlarla evlenemeyecek durumda olan ve aynı zamanda bekarlıktan kaynaklanan baştan çıkarıcı dürtülerin etkisinde bulunanlar”. Bir sonraki cümlede açıklığa kavuşturulduğu gibi, Kur’an, kölelik kurumunu ayakta tutan büyük bir cazibe unsurunu ortadan kaldırmak ve böylece köleliğin ilgasını kolaylaştırmak için bu tür evlilikleri teşvik etmekten kaçınır.  

[757] Eldeki köle-cariye stokunu eritmek ve kölelik-cariyelik kurumunu bitirmek için vahyin tavsiyesi. Ayrıntılı bir açıklama için bkz: 47:4, not 8. [758] Kadın savaş esirleri konusundaki murad-ı ilâhîyi gösteren cümle budur. Onların imanı tüm sosyal haklarını elde etmenin gerekçesi sayılarak meselenin kökten çözümü için çıkış yolu olarak sunulmaktadır. İmanı takdir için krş: “Kim imanı inkâr ederse işte onun ameli boşa gitmiştir” (5:5). Bu âyettekine benzer bir formla (Allahu a‘lemu bimâ fî-enfusihim), aynı problemli bakış açısını bir yerde daha görüyoruz: Hz. Nûh’a inanan yoksul, ezilmiş ve horlanmış insanların ilâhî kelâm tarafından savunulması sırasında... (Bkz: 11:31). [759] Kalıbın açılımı: Biri olmadan diğerinin yapamadığı, birbirinin yerini tutmayan, hak ve sorumluluk açısından birbirine denk fakat aynı olmayan ikilisiniz (Krş: 3:195). [760] Hür evli kadın ve erkeğin zinasının cezası Nur sûresinin 2. âyetinde 100 celde olarak açıklanmıştır. Bu açıklama ışığında bu âyette dile gelen ceza 50 celdedir. [761] el-‘Aneti bu şekilde çevirimiz için bkz: 9:128, not 164.  

[*] Ey insanlar! Sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Birbirinizi tanıyasınız diye oymaklara ve boylara ayırdık. Allah katında en değerli olanınız, Allah'tan en çok çekinenizdir. Her şeyin iç yüzünü bilen Allah'tır. Hucurat 49/13 [*] Kölenin ailesi kavramı [*] Hür olmayan kadınlarla ayette belirtilen kurallara uygun şekilde evlenme izni...  

(12) Hür de olsanız, köle de olsanız, siz aynı insanlık ve İslâm ailesinin bireylerisiniz.(13) Cariyelerle evlenme izni, mehir ve nafakaya gücü yetmeyen, evlenmediği takdirde de harama sapmaktan korkanlar içindir.  

540 That is, captives taken Jihad: Your right hands does not mean necessarily that she has been assigned to you, or is your property. All captures in war belong to the community, they are "yours" in that sense. If you seek such a person in marriage, do it from no base motives. Safeguard your faith, and see that she too does believe. In that case, after all, she is of the human brotherhood, and her condition is accidental and redeemable. If the slave bore a child to her master, she would become free. (R).