Nisâ Sûresi 125. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/124; 3/68; 16/120-121, 123; 46/16; 53/37.  

[84] Hanîf ve Halîl kelimeleri hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, V, 360-361.  

Bkz. 2/124, 3/68, 16/120-121, 123, 46/16, 53/37Peygamberler Allah’ın elçileri olması hasebiyle aralarında bir fark yoktur (Bakara 2/136, 285; Âl-i İmran 3/84). Ancak bazı özellikleriyle ve sorumluluklarıyla birbirlerinden farklıdırlar (İsra 1/55). Mesela Ulu’l-azm diye tabir edilen peygamberler vardır. Bunlar: Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Musa, Hz. İsa ve Hz. Muhammed Mustafa’dır (Ahzâb 33/7, Şûrâ 42/13, Ahkâf 46/35). Bunlara Ulu’l-azm denmesinin farklı sebepleri vardır. Bu konuda İsrâ 17/55. âyetin dipnotuna bakabilirsiniz. Bu âyette olduğu gibi Kur’an’da birçok yerde Hz. İbrahim’in samimiyetinden, hanif dininden bahseden âyetleri görmek mümkündür.   

 Peygamberler, Allah’ın elçileri olma bakımından farksız olmakla beraber bazı özellik ve imtiyazlarıyle birbirinden farklıdırlar. Bu cümleden olarak Hz. Musa’ya «kelîmullah», Hz. İsa’ya «rûhullah», Hz. Muhammed Mustafa’ya «habîbullah» denildiği gibi, Hz. İbrahim’e de «halîlullah» denilmiş ve yukarıdaki âyet bu vasıflamaya kaynak olmuştur.  

Adem'den itibaren tüm elçiler aynı mesajı iletmişlerdir. Hepsi müslüman idiler, yani Allah'a teslim olmuş olanlardı. "islam" kelimesi özel bir ad olmayıp, "teslim olmak" anlamına gelen bir tanımlamadır.  

1. İyi ve sağlamca, gereği gibi. 2. Şirk koşmaksızın Allah'a yönelmiş olan. 3. İbrahim'in kurduğu uygarlık. Onun halkının yaşam biçimi. 4. Samimi dost/arkadaş, sevgili.  

(*) Bu âyette açıklandığı üzere her şeyin sahibi olan ve her şeyi kuşatan Allah’ın kulları arasından birini, insanlar arasında olan ve bilinen mânada dost edinmesi düşünülemez. Şu hâlde burada halil özel bir mânada kullanılmıştır. Yapılan tanım ve yorumlardan şöyle bir sonuç çıkarmak mümkündür: “Gönlünde Allah’tan başkasına yer vermeyecek kadar O’nu seven ve O’nun tarafından da sevilen, rızâsına mazhar olan, peygamberlik başta olmak üzere üstün hasletler, özellikler ve lütuflarla şereflendirilen, önder kılınan kimse” Allah’ın seçkin ve sevgili kuludur. Zaten Bakara-124. ayete de yüce Allah Hz. İbrahim’e şöyle dediğini anlatmaktadır. “Ve bir zaman Rabbi İbrahim’i birtakım kelimelerle sınamış, onları tam olarak yerine getirince: Ben seni insanlara önder yapacağım, demişti ‘’İşte bu ayetle de yukarıda zikredilen anlamlar pekiştirilmiştir. Ayrıca metni aşağıya alınan lügat kitabında da Nisa-125. ayette geçen (خليل )‘’halil’’in anlamı ilgili bir açıklama bulunmaktadır…Ayrıca Peygamberler Allah’ın elçileri olması hasebiyle aralarında bir fark yoktur (Bakara 136, 285; Âl-i İmran-84). Ancak bazı özellikleriyle ve sorumluluklarıyla birbirlerinden farklıdırlar. Ayette dikkat çekilen “din” evrensel anlamda bütün nebilerin tebliğ ettiği dindir. ﴿ واتخذ الله إبراهيم خليلًا ﴾ صفيًّا بالرِّسالة و النُّبوَّة مُحبًّا له خالص الحب - اِتَّخَذَهُ صَدِيقاً حَمِيماً : جَعَلَهُ ، صَيَّرهُ وَهُوَ يَنْصِبُ مَفْعُولَيْنن (معنى اتخذ في معجم المعاني الجامع)ِ  

[3] Yahut muvahhit olarak amelini Allah için işleyen.[4] Yahut muvahhit olarak, muvahhid-i pâk olan İbrahim dinine tâbi olarak kendini Allah'a ram kılan zattan.  

Benzer mesajlar: Bakara 2:135; Âl-i İmrân 3:95; En‘âm 6:79, 161; Nahl 16:123; Hacc 22:78.,Ayette dikkat çekilen “din”, evrensel anlamda bütün peygamberlerin tebliğ ettiği “tevhid”dir.  

1 Yani; İbrahim (a.s)’ın diğer dinleri terk eden, tek Allah’a inanmayı esas alan, Kur’an’ın ifâdesiyle “İslâm Dini”ne... Bu ve benzeri âyetlere göre; İbrahim (a.s)’ın dini, İslâm Dinidir. Müslümanların dışındakiler, Hz. İbrahim’in dinin takipçileri olamazlar. Çünkü Hz. İbrahim’in dini, tek Allah inancına dayanan bir dindir. Îsâ (a.s) ve Üzeyr’i Allah’ın oğlu saydıkları için Allah tarafından kâfir oldukları belirtilen Yahûdî ve Hıristiyanların, kendilerini İbrahim’in dininden saymalarını anlamak mümkün ise de onları İbrahîmî dinlerden sayan ve Müslüman olduklarını söyleyenleri anlamak hiç mümkün değildir. Bunlar ya Kur’an okumuyorlar, ya da gönüllerinde gizledikleri dinlerine İslamî kılıf uydurmaya çalışıyorlar… 2 Halil: Bir kimsenin sırlarını bilen, sevgisi gönlünün derinliklerine işleyen dostu, demektir. Bu âyette, Allah’ın Hz. İbrahim (a.s)’ı dost edinmesi; iki insan arasındaki ahbaplık şeklinde düşünülemez. Bu olsa olsa Allah’ın Hz. İbrahim’i şereflendirmesinden ve onu bir kısım sırlara vakıf kılmasından, mecâz olabilir.  

144 Lafzen, “İbrahim’i samimi bir dost[u] (halîl) olarak seçtiğini”.  

[836] Lafzen: “Allah İbrahim’i can dost edinmişti”.  

[1] İbrâhîm 'aleyhisselâm son derece misafirperver idi. İkâmetgâhı yol üzerinde olub her geçene ziyâfet virirdi. Bir sene kaht oldığından halk bütün müşârunileyhin kapusına geldiler, nesi var ise cümlesini onlara virdi. O sırada Mısır'da bir dostı vardı ona da köleleriyle bir çok develer gönderüb ondan zahîre istedi. Mısır'da dahî kaht oldığından köleler boş döndiler. Fakat ahâlîye karşı boş geldiklerini gösterüb onları me'yûs itmemek içün çuvallara çölden kum doldurdılar. 'Avdetlerinde keyfiyeti İbrâhîm 'aleyhisselâma bildirdiler. O esnâda Sâre "İbrâhîm 'aleyhisselâmın zevcesi" uykuda oldığından çuvallarda kum oldığından haberi yokdı. Cenâb-ı İbrâhîm kölelerinin boş geldiklerinden mahzûn olarak odasına çekildi ve uyudı. Sâre uyandkda havlide müte'addid çuvallar görmekle birini açdı. En mükemmel un oldığını görince heman hayli bir mikdârını yoğurub ekmek yapdı. Taze ekmek kokusını duyarak uyanan İbrâhîm zevcesine "Unı nereden buldun!" deyince müşârunileyhâ "Mısır'daki halîlinin gönderdiği undandır" cevâbını virmekle Cenâb-ı İbrâhîm işi anladı ve "Bu unı Mısır'daki dostum değil halîlim olan Allâh Te'âlâ göndermişdir" cevâbını virdi ve o günden i'tibâren İbrâhîm'e Halîlullâh lakabı virildi.  

634 Abraham is distinguished in Muslim theology with the title of "Friend of Allah". This does not of course mean that he was anything more than a mortal. But his faith was pure and true, and his conduct was firm and righteous in all circumstances. He was the fountainhead of the present monotheistic tradition, the Patriarch of the prophetic line, and is revered alike by Jews, Christians and Muslims. (R).