Nisâ Sûresi 100. Ayet Meali

bk. el-Lübâb, 6/595.  

100.İbnu Ebi Hatim ve Ebu Ya`la`nın Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre, Damra bin Cundeb hicret etmek üzere evinden çıktı. Ancak Resulullah (a.s.)`a ulaşıncaya kadar yolda öldü. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi. Bunu destekleyen daha başka rivayetler de nakledilmiştir.  

Miladi 622 yılında Hz. Muhammed, onun gönül dostları ve dava arkadaşları Mekke’den Medine’ye hicret etmişlerdir. Bu hicret, İslam’ı yaşamanın her geçen gün zorlaştığı, müşriklerin zulmünün çekilmez olduğu bir zamanda İslam dünyasının geleceği için zorunlu olmuştur. Hz. Peygamber’le beraber göç edenler Medine’de yepyeni bir düzen kurarken, aynı zamanda bütün dünyalıkları da Mekke’de bırakarak hem maddi ve hem de manevi anlamda hicret etmiş oldular. Bu arada hicret etme imkânı olduğu halde evini, yurdunu, mal ve mülkünü bırakamayan, Mekkeli müşriklerin baskısını onayarak geçici dünya malını Allah’a ve Resûlüne tercih eden sözde çaresizler 97. âyette ifade edildiği gibi şiddetli bir şekilde kınanmakta ve zulme rıza gösterdikleri için zalim sayılacaklarından varacakları yerin cehennem olduğu vurgulanmaktadır.  

 Medine’ye hicretten önce müslümanlar büyük acılar, işkenceler ve sıkıntılar çekmiş, bir kısmı bu sebeple Habeşistan’a göç etmişlerdi. Milâdî 622 yılında Hz. Peygamber ve ashâbı Medine’ye göçtüler. Allah ve Resûlü uğruna her şeylerini geride bıraktılar, Medine’de yepyeni bir toplum ve devlet oluşturdular. Bu andan itibaren küfrün ve şirkin hakim bulunduğu yerlerden Medine’ye hicret farz oldu; gerçekten çaresiz, güçsüz ve bilgisiz olanlar dışında kalan her müslüman hicret ile mükellef kılındı. Göç imkânları olduğu halde imanlarını kurtarmaya ve İslâm devletini takviye etmeye koşmayıp, evini barkını, yurdunu, eşini, dostunu, mal ve mülkünü tercih edenlerin ve çaresizlik bahanesiyle durumu idare edenlerin feci âkıbetini âyet tasvir etmektedir. Bunlardan sonra sırayla, gerçekten âciz olanlar, hicrete teşebbüs edip de Medine’ye varamadan yolda ölenler ve hicret yurduna ulaşanlar gelmektedir. Buhârî’nin rivayet ettiği bir hadise göre Mekke fethinden sonra hicret mükellefiyeti ortadan kalkmıştır. Ancak âyet, şartlar avdet ederse hicret mükellefiyetinin de avdet edeceğine işaret etmektedir.  

(*) Miladi 622 yılında Hz. Muhammed, onun gönül dostları ve dava arkadaşları Mekke’den Medine’ye hicret etmişlerdir. Bu hicret, İslam’ı yaşamanın her geçen gün zorlaştığı, müşriklerin zulmünün çekilmez olduğu bir zamanda İslam dünyasının geleceği için zorunlu olmuştur. Hz. Peygamber’le beraber göç edenler Medine’de yepyeni bir düzen kurarken, aynı zamanda bütün dünyalıkları da Mekke’de bırakarak hem maddi ve hem de manevi anlamda hicret etmiş oldular. Bu arada hicret etme imkânı olduğu halde evini, yurdunu, mal ve mülkünü bırakamayan, Mekkeli müşriklerin baskısını onayarak geçici dünya malını Allah’a ve Resûlüne tercih edenler 97. âyette ifade edildiği gibi şiddetli bir şekilde kınanmaktadırlar… (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması)  

[5] Bolluk, memleket hususunda, rızk hususunda, dini izhar hususunda genişlik.  

1 Bir kimsenin, Dar’ül-Harp’te dinini açığa vurup yaşayabiliyor bile olsa, Müslümanların sayısını çoğaltmak ve cihada katılabilmek için Dâr’ül-İslâm’a hicret etmesi Hanefi mezhebine göre vaciptir. Hicret hükmü, Dar’ül-Harp’te Müslüman olup oradan uzaklaşabilecek güçte olan herkes için geçerlidir. Dar’ül-Harp’ten hicret etmenin; herhangi bir günahın işlenmesi, herhangi bir emrin yerine getirilmemesi veya İslâm devlet başkanının istemesiyle vacip olacağı konusunda icmâ’ vardır. Bu ayete göre bir Müslüman’ın, “ben hicret edeceğim ama gideceğim yerde geçimimi sağlayabilecek miyim? Sonra ölüm, beni yolda yakalarsa hicret etmiş sayılabilir miyim?” gibi bir takım düşüncelerle hicret etmemesi yasaklanmıştır. Müslümanlar bazen İslâm’ın egemen olmadığı toplumlarda yaşamak durumunda kalabilirler. Bundan dolayı hicret zaman zaman gündeme gelebilir. Hicret dönemi asla kapanmaz. Hicret tarihin belirli bir dönemine ait bir olay değildir. Hicret süreklilik arz eder ve kıyamete kadar da devam eder.2 101. âyette bahsi geçen Cündüb b. Damre Medîne’ye gelirken yolda Ten’ıym mevkiine varınca, vefat edeceğini hissedip sağ elini sol eline koyarak: “Ey Allah’ım! Şu Senin, şu da Rasûl’ünün eli, Rasûlün sana ne ile biat ettiyse, ben de öyle biat ediyorum” der ve rûhunu teslim eder. Bunu duyan bazıları: “Medîne’de vefat etseydi, mükâfatı tam olurdu.” derler. Bu âyet de bunun üzerine nâzil olur. (Vâhidî)  

126 Murâğam kelimesi rağam (“toz-toprak”) isminden türetilmiştir ve “burnu toprağa yapıştırıldı”; yani, “aşağılandı ve istemediği şeyi yapmaya zorlandı” anlamına gelen rağime enfuhû deyimsel ifadesiyle bağlantılıdır. O halde murâğam, “kişiyi kendi toplumundan onların arzusu hilafına uzaklaştıran yol”u ifade eder (Zemahşerî) ve kişinin kendi yakın çevresinden bu şekilde kopması murâğam olarak nitelenen şeyi, yani, “[başka bir şeyden] kopma”yı yahut, “dost veya canlı bir topluluktan ayrılma”yı gösterir (bkz. Lane III, 1113). Bu anlam, yukarıdaki bağlamda, en uygun şekilde “tenha yollar” deyimi ile yansıtılabilir: kişinin “şeytandan Allah’a yolculuğu”nun ilk adımlarında hiçbir zaman kendisini bırakmayacak olan buruk bir yalnızlığın mecazî ifadesi. (Bu son ifadeyle ilgili olarak bkz. yukarıdaki 124. not ve sure 2, not 203.)  

[826] Murâğamen burada kinaye olarak kullanılmıştır (Râğıb). Burada, kişiyi rahatsız eden bir diyarı terk edip, ‘onun rağmına’ bir başka diyar araması anlamına gelir ki, en doğru karşılığı “alternatif mekân” olsa gerektir.  

[1] Bu âyet-i kerîme Cünda' bin Damre hakkında nâzil olmuşdur. Mumâileyh ihtiyâr ve hasta idi. " اِلَّا الْمُسْتَضْعَف۪ينَ - hakîkaten za'îf olanlar dışında" âyeti nâzil olunca "Ben istisnâ olunan takımdan değilim, zîrâ hîle bulurum ve Medîne yolunu bilirim. Vallahi bu gice Mekke'de yatamam, ecelim gelmiş ise yolda ölürüm" diyerek oğullarına emr itdi. Kendini yatağıyla deveye yüklediler. "Ten'îm" dinilen mahalle vusûlünde vefât itdi.