Neml Sûresi 3. Ayet Meali

İslâm’ın beş temel şartından biri olan zekât ibadetinin, Mekkî olan bu sûrenin vahyedilmesinden sonra, hicretin ikinci yılında Medine’de farz kılındığı bilinmektedir. Şu hâlde buradaki “zekât” kelimesi geniş anlamıyla “sadaka” yerine kullanılmış olmalıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de “zekât” ve “sadaka” kelimelerinin zaman zaman birbirinin yerine kullanıldığı görülür. Nitekim farz olan zekâtın, kimlere verileceğini açıklayan âyet-i celîlede de “zekât” yerine “sadaka” kelimesi kullanılmıştır (Tevbe 9/60).  

1- “Salatı ikame etmek, Zekâtı vermek” terkibi, ibadete layık yegâne ilah olarak Allah'a inanmak; kulluğu, Allah'a yönelmeyi, dua ve ibadeti şirkten arındırılmış bir bilinçle ve arınmış, temizlenmiş arı duru hale gelmiş bir benlikle yapmak; yardımlaşmayı, destek olmayı canlı ve diri tutmak demektir. Zekât sözcüğü birçok ayette daha temiz, daha iyi, arınmak, temizlenmek, aklanmak, yüceltmek anlamında kullanılmıştır. (Örneğin 2:151; 3:77; 4:49; 9:103; 19:13; 20:76; 24:21; 35:18; 53:32; 62:2; 80:3; 91:9)  

1 Bu sûre Mekki bir sûredir. Zekât ibadeti ise Medine’de Hicret’ten sonra farz olmuştur. Bu sebeple bildiğimiz belli ölçü ve hesaba dayanan zekât değildir. Buradaki anlam ise, zekâtın kelime anlamından hareketle verilecek anlam olmalıdır. O da “arınmak”tır. Ahlaki pisliklerden, günah kirlerinden arınmayı ifade eder. Bunun için de “gönül temizliği” için infak etmektir. İleride bu anlam hesaba dayalı farz bir ibadetin ismi olur.  

Benzer mesajlar: Bakara 2:2-5; Enfâl 8:2-4; Lokmân 31:1-5.  

1 Demek ki, îmandan sonra âhirete gönülden inanarak bu iki ibâdeti de kesinlikle yerine getirmek gerekmektedir. Namazı ve zekâtı kaybedenler bu müjdeyi de kaybetmiş olurlar. Hz. Ebû Bekir, bunları yerine getirmeyenlerle bu yüzden savaşmıştır. Aynı âyet için Bk. (Lokman: 4)  

3 Zekât teriminin yukarıdaki anlam örgüsü içinde anlamı bu olsa gerektir; çünkü bu surenin vahyedildiği dönemlerde bu sözcük, henüz, sonradan Müslümanlara farz kılınan vergiye işaret eden özel anlamıyla yüklü değildi (karş. 2. sure, 34. not).  

[3278] Lafzen “zekâtı verirler”. Taberî bu ibâreye alternatif bir anlam olarak “günah kirinden kendilerini arındırırlar” mânasını verir. Çevirimizin gerekçesi için bkz: 7:156, not 116. Mekkî olan bu âyet, çok daha sonra ölçü ve kuralları belirlenmiş bir ibadete dönüşecek olan “zekât”ı ifade etmekten çok, Hâkka 34, Fecr 18, Mâ’ûn 3,7 gibi âyetlerde dile getirilen inkârcı mantığın zıddını ifade etmektedir. [3279] Îmân kalbin yönelişi, îkân yöneldiği şeyden kalbin mutmain olmasıdır. Kelimenin türetildiği yakîn, bilginin marifeti de aşıp fehme ulaşması ve artık insanın iç dünyasında karar kılması halidir (Râğıb).