Necm Sûresi 20. Ayet Meali

[2] Put isimleri  

Lât, Uzzâ ve Menât, müşriklerin taptıkları putlardan bazılarıdır.  

1- Bir düşünün! Bunlardan ilah olur mu?  

(*) Lat, Taif’te beyaz nakışlı bir kaya idi. Bir bina içinde bulunan heykelin örtüsü, kapıcısı ve bakıcıları vardı. Taif halkı, Kâbe’den sonra en üstün tapınağın Lat olduğuna inanır, Kureyş dışındaki kabilelere karşı onunla övünürlerdi. Bu put dişidir. Zira asıl olan tanrı/güç o kadar yücedir ki ulaşılamaz. Ona ulaşmak için onu ikna kabiliyetinde olanlara hürmet edilirdi. Bu bilgi kaynağı atalardı. Günümüzde bina içinde örtülü ve bakıcısı olan putlar maalesef türbeler olarak yaşatılmaktadır. Nasıl ki bu şirke malzeme olan o taşın veya sembolün bir suçu yoksa, yatır olarak görülüp istekte bulunulan kabirlerin de bu şirkte bir suçu yoktur. Karşı çıkılan; Hay, Kayyum ve Kuddûs olan Allah’tan başka şeyleri aracı kılıp medet umma zihniyetidir. Uzza, Mekke ile Taif arasındaki Nahle denilen yerde bulunurdu. Kureyş ona büyük bir saygı gösterirdi. Nitekim Ebu Süfyan, Uhud savaşı sonrasında Müslümanlara hitaben: “Bizim Uzza’mız var, ya sizin?” diye bağırmıştı. Uzza; izzet ve şerefi sağlayan, devam ettiren ve yükselten bir güce sahip olduğuna inanılan büyük putun adı idi! Kureyşliler onu ziyaret eder, ona hediyeler sunar ve onun yanında kurban keserlerdi. Günümüzde daha saygın görünmek, hürmet ve itibar görmek için insanların, siyasete veya mal varlığı iyi olanlara sundukları hediyelerin ve siyasilerin önünde kurbanlar kesmelerinin tek sebebi Uzza zihniyetinin kalplerde yaşatılmasıdır. (Kurandan Hayata) İslâm’dan önce Arap putperestliğinde üstün varlıkla (Allah) insanlar arasındaki aracı tanrılardan biri de Kur’an’ın bildirdiğine göre (en-Necm 53/19-20), putperest Araplar tarafından kabul görülen Lât ve Uzzâ ile birlikte Menât adlı puttur. Menât, Sâmî panteonunun en eski ilâhlarından biridir. İbnü’l-Kelbî’ye göre Menât, Araplar’ın taptıkları putların en eskisiydi ve bütün Araplar ona saygı gösteriyordu. Fedek’te olduğu da rivayet edilmekle birlikte (Ya‘kūbî, I, 255) Menât, Mekke ile Medine arasında Kudeyd’e yakın, Medine’ye 15 km. mesafedeki Müşellel denilen yerde deniz kenarında Hüzeyl kabilesine ait siyah bir kaya idi. Menât’a ait bir ev, hediyelerin konulduğu bir oda ve bekçi vardı. Menât’ın bir kayadan ibaret olduğu, kesilen kurbanların kanları orada akıtıldığı için bu adın verildiği ileri sürüldüğü gibi taştan yontulmuş, deniz kenarında dikili bir heykel olduğu da nakledilmektedir. Menât sunağında kurban kesilmesi onun yağmur yağdırması içindir. Yani inanışlarınai göre Menât rüzgârı estiren, bulutları getiren ve yağmur yağdıran bir ilâhtır; (TDV. İSLAM ANSK.)  

7 Menat da Huzeyl ve Huzâa kabilelerinin taştan yapılmış putudur.  

1 Lât, Uzzâ ve Menât Mekkeli müşriklerin taptıkları putlar idi. Onun için Abd’ul-lât, Abd’ül-uzzâ Abd’ül-menât diye isimler koyarlar, “bism’il-lâti ve’l-Uzzâ” diye yemin ederlerdi. Bazıları bunların taştan putlar olup Kâbe’nin içinde bulunduklarını söylemişler ise de Hübel için Kâbe’nin içinde, Lât için Taif’te, Uzzâ için Nahle’de, Menat için Kudeyd’de birer tapınak bulunduğu nakledilmiştir.2 Müşrikler putlarına hep dişi isimleri verirlerdi. Güya Allah namına diktiklerini iddia ettikleri putlar, dişi isimli idiler. Bir de müşriklere göre putlar ilâhî kuvvetlerin ve Meleklerin suretleri idi. Melekler de hâşâ Allah’ın kızları sayılırdı. Kureyş Kâ’beyi tavaf ederken: “Lât ve Uzzâ ve Menat-i salise-i uhra hürmetine… Çünkü onlar, ulu ak kuğulardır ve onların şefaatleri umulur” derlerdi. Rasulullah (s.a.v)’e Necm suresinin, 19-23. ayetleri indirilince bu onların çok ağırlarına gitti. Bunun üzerine İslâm düşmanları, Müslümanların akidelerini bozmak için sözde “Garânîk olayı” diye bir olay uydurmuşlardır. Maalesef bazı İslam tarihi ve tefsir kaynakları da bunu gerçekmiş gibi zikretmişlerdir. Güya Mekke’de Müslümanların işkencelere uğradıkları ve bir kısım Müslümanın da Habeşistan’a göç ettiği bir dönemde Hz. Peygamber, bir gün Kâbe’nin yanında Necm suresini okuyormuş. Surenin 19 ve 20. ayetlerini okuduktan sonra Şeytan, Hz. Peygamber’e musallat olmuş ve Hz. Peygamber, farkında olmaksızın, “Bunlar yüce kuğu kuşlarıdır ve şefâatleri umulur” cümlelerini vahyin devamı gibi söyleyip Necm suresini okumaya devam etmiş. Surenin sonuna gelince secde ayeti olduğu için Hz. Peygamber ve orada bulunan Müslümanlar secdeye kapanmışlar. Müşrikler de Efendimiz’in okuduğu bu cümleler sebebiyle son derece sevinerek; “Artık Muhammed ilâhlarımızın şefaatini kabul ettiğine göre aramızda önemli bir ayrılık kalmadı” deyip hepsi secdeye kapanmışlar. Bu haber Habeşistan’daki Müslümanlara “tüm Mekkelilerin İslam’a girdiği” şeklinde ulaşmış ve Habeş muhacirleri Mekke’ye yönelmişler. Ancak geçmiş ve asrımızın tahkik ehli âlimleri, bu rivâyeti çeşitli yönleriyle inceden inceye tetkik etmişler ve birçok noktadan tamamen uydurma bir rivayet olduğunu ortaya koymuşlardır. Şu halde Garânîk rivayeti, tamamıyla asılsız olup İslâm’ın daha ilk asırlarında İslâm düşmanları tarafından uydurulmuş, günümüze kadar çeşitli asırlarda da İslâm’a muhalif belli çevrelerce İslâm’a karşı bir saldırı aracı olarak kullanılmıştır.  

13 Hz. Peygamber’e bazı çok önemli hakikatlere nüfûz etme yeteneği bağışlandığını işaret ettikten sonra Kur’an, insanların ilahî güçler ve sıfatlar yükledikleri “düzmece/sahte semboller”e dikkatlerimizi çekmektedir: burada -bir örnek olarak- Hz. Peygamber’in müşrik çağdaşlarının Lât, Menât ve ‘Uzzâ üçlüsünde somutlaşan puta tapıcılıklarına dikkat çekilmektedir. İslam öncesi Arabistanı’nda, müşrik Arapların dişi telakkî ettikleri melekler ile birlikte “Allah’ın kızları” olarak gördükleri bu üç dişi puta tapılırdı ve bu putların Hicaz ve Necd’de birçok heykeli bulunurdu. Özellikle Lât’a tapınma daha eskilere dayanıyordu ve kesinlikle Güney Arabistan kökenliydi: Lât muhtemelen eski Yunan mitolojisindeki, Zeus’un eşlerinden biri ve Apollo ile Artemis’in annesi olan yarı-tanrıça Leto’nun bir prototipiydi.  

[4784] Menat: “kader, ölüm” anlamındaki menâdan. Tapınağı Medine yolu üzerindeydi. [4785] Tarihçilerin çoğu bu âyetlerle ilgili şöyle bir olay naklederler: Kureyş’in şiddetli baskı ve zulümlerine maruz kalan bir kısım Müslüman önce Habeşistan’a hicret etti, iki ay sonra Mekke’ye döndü. Bu dönüşün sebebi şöyle açıklandı: Allah Rasûlü, Mekke soylularının kendisine tavır koymasından müteessir oldu. İçinden Allah’ın onları kendisine yaklaştıracak bir şey yapmasını temenni etti. Bunun üzerine Necm’in buraya kadarki âyetleri nâzil oldu. 20. âyete gelince, şeytan onun diline “Bunlar yüce kuğulardır, elbet şefaatleri umulur” cümlelerini söyletti. Bunu duyan Kureyş sevindi ve secde eden Rasul ile birlikte secde etti. Bunun haberi Habeşistan’a gidince, oradakilerin bir bölümü “Kureyş teslim oldu” gerekçesiyle döndü (İbn İshak, Sîra; Taberî, Tarih; İbnu’l-Esir, Tarih vd.) Bu olayı, Hac 52 ile açıklayanlar da olmuştur. Bazı yorumlara göre, güya bunları Allah Rasûlü’nün diline şeytan koymuştur. Şeytan bu sözleri Allah Rasûlü’ne değil, bu (yalanı uyduran) zındıkların diline koymuş olmalıdır. Zira: “Ve şeytanlar kendi dostlarına, sizi (haramı-helali belirleme konusunda) tartışmaya çekmeyi telkin ederler” (6:121). İbn İshak b. Huzeyme’nin dediği gibi “Bu, zındıkların uydurmasıdır”. Bu haber dış ve iç bağlam açısından izahı mümkün olmayan iki çelişki içermektedir: 1) Bu rivayet, Necm sûresinin Habeş hicretinden sonra indiği yorumuna bina edilir. Bu kesinlikle yanlıştır. Necm sûresi Kureyş tanrılarını açıkça eleştiren ilk sûredir; ve Kureyş baskı politikasını putlarına yönelik yoğun eleştirilerin ardından başlatmıştır. Zira bu eleştiri olmadan baskı, şiddetli bir baskı olmadan da hicret olamazdı. 2) Allah Rasûlü’nün secdesi söz konusuysa, bunu sûredeki secde âyetine geldiğinde yapmış olmalıdır. Secde âyetiyse sûrenin son âyetidir. Bu durumda bu putları ve onlara tapan Kureyş’i yerden yere vuran 21-32. âyetleri de okumuştur. Şu halde: Bunları duyduktan sonra şeytanın attığı iddia edilen sözlerin hükmü tamamen geçersiz kalır, bu bir. Söz konusu âyetlerdeki ağır eleştiriyi duyan müşriklerin secdesinden söz etmek abestir, bu da iki.  

Lât Taif’de; Uzza Mekke ile Taif arasında Hurad’da bulunup Kureyş kabilesi, Menat ise Mekke ile Medine arasında Kudeyd’de bulunup Evs, Hazrec kabileleri tarafından tazim edilirdi.  

Düşünsenize, onların tanrılık gücü var mı?  

(6) Mekke müşriklerinin putlarından üçünün adı.