Nahl Sûresi 93. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 10/99; 11/118-119.  

[275] Ümmet kavramı hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 77-80; II, 273-278.  

Bkz. 5/48  

Ayetin orta cümlesi, "dileyeni saptırır, dileyene yol gösterir" biçiminde anlaşılsada sonuç değişmemektedir. Tanrının içtenlikle gerçeği arayanları doğru yola ilettiğini ancak yeterli içtenliğe ve temiz niyete sahip olmayanlarında gerçeği görmesini engellediğini görüyoruz (6:110; 7:146; 21:51; 37:84). Bak 57:22.  

1- Toplum, topluluk. İnsan soyu. Ümmet, toplum anlamının yanı sıra aynı tür canlı topluluğuna da verilen isimdir. Örneğin kuşlar bir ümmettir. Kavram olarak; aynı inanç, düşünce ve amaca sahip topluluk demektir. 2- Bu cümleden de anlaşılıyor ki dilediğini seçme sorumluluğu kişinin kendisine aittir.  

(3)“Ebedî te’sîri ve azîm ehemmiyeti bulunan emânet-i kübrâ hamelesi (en büyük emânetin taşıyıcısı) ve arzın halîfeleri olan insanların ef‘âlleri ve âsârları ve akvâlleri ve hasenât ve seyyiâtları(fiilleri, eserleri, sözleri, iyilikleri ve kötülükleri), kemâl-i dikkatle (tam bir dikkatle) muhâfaza edilir. Sonra muhâsebesi görülecektir. Âyâ (acabâ) bu insan zanneder mi ki, başıboş kalacak? Hâşâ! Belki insan, ebede meb‘ûsdur (gönderilmiştir) ve saâdet-i ebediyeye ve şekāvet-i dâimeye (devamlı azâba)namzeddir. Küçük büyük, az çok her amelinden muhâsebe görecek. Ya taltîf edilecek (lütuf görecek)veya tokat yiyecek.” (Lem‘alar, 17. Lem‘a, 145)  

(*) Allah dileseydi, insanlara özgür bir irade vermeyerek onları tek bir ümmet halinde hidayete zorlayabilirdi. Ama iman, hidayet, inkâr ve sapıklık insanın özgür iradesinin bir sonucudur. Ayrıca sapıklığı dileyen Allah değil, insanın kendisidir. Yani insan sapıklığı ve inkârı tercih ederse, bunları gerektiren tutum ve davranışlarda bulunursa sapıklıkta kalır, iman ve hidayeti tercih ederse, kendini hidayete bulur. ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة : حنيفة مسلمة على طريق الإلجاء والاضطرار ((تفسير الكشاف ) ولو شاء الله مشيئة قسر وإلجاء لجعلكم أمة واحدة متفقة على الإسلام (: (تفسير أبي السعود ) يضل الله من يشاء – أي من يشاء الضلال الخ (التفسير العصرى للقرآن الكريم - روح القرآن: التفسير العصرى للقرآن) {وَلَكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ}: يُضل؛ أيْ: من اختار لنفسه طريق الضّلال، والإعراض عن منهج الله، واستمر على ذلك وابتعد، عندها يتركه الله سبحانه لما اختاره لنفسه من الضّلال والخذلان (وَيَهْدِى مَنْ يَشَاءُ}: ويهدي من اختار لنفسه طريق الهداية، والطّاعة، ويمدُّ له، ويزيد في هدايته (كتاب تفسير القرآن الثري الجامع - محمد الهلال (قل إن الله يضل من يشاء ويهدي إليه من أناب﴾ أي يضل من يشاء الضلال من الكفار والظالمين ويهدي المنيبين إليه (تفسير الخطيب) ﴿إنك لا تهدي من أحببت ولكن الله يهدي من يشاء﴾ أي من يشاء الهداية من عباده فلو شاءها عملت لهدينا وهكذا فإن من لم يشأ لنفسه الهداية بسلوك سبلها أو لم يطلبها وظن أنه ليس في حاجة إليها وتوهم ﴿والله﴾ في دستوره ﴿يهدي من يشاء﴾ فاعل يشاء عائد إلى من يعني العبد لا إلى الله أي أنه تعالى يهدي من يشاء الهداية لنفسه بسلوك سبلها من الإيمان واتباع القرآن الذي  

33 Krş. Mâide, 5/48; Hûd, 11/118; Nahl, 16/9 34 “Yeşâ’” fiilinin çift özne kabul ettiği yerlerden biri de burasıdır. “Allah, dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola eriştirir” diye tercüme edebileceğimiz gibi, “Allah dileyeni saptırır, dileyeni de doğru yola eriştirir” diye de tercüme edebiliriz. Kişi davranışları ve inkârıyla sapmaya hazır ve lâyık olduğunu aşikâr ortaya koyunca Allah da onu saptırıyor. Eğer kişi inanç ve güzel davranışlarla hidâyete hazır ve lâyık olduğunu gösterirse Allah da onu doğru yola eriştiriyor.  

Benzer mesajlar: Mâide 5:48; En‘âm 6:35, 107, 149; Yûnus 10:99; Hûd 11:118-119; Ra‘d 13:31; Nahl 16:9; Secde 32:13; Şûrâ 42:8.,Bu cümle şöyle de tercüme edilebilir: “Fakat (Allah) dilediğini (layık olanı) saptırır, dilediğini (layık olanı) ise doğru yola ulaştırır”; “Fakat (Allah azabı tercih edip) dileyeni (layık gördüğünü) saptırır, (bağışlanmayı) dileyeni (layık gördüğünü) ise doğru yola ulaştırır.” Benzer mesajlar: Bakara 2:284; Âl-i İmrân 3:129; Mâide 5:18, 40; Ra‘d 13:27; İbrâhîm 14:4; Hacc 22:16; ‘Ankebût 29:21; Fâtır 35:8; Fetih 48:14; Müddessir 74:31.  

116 Yani, üzerinde fikir birliğine varılmış manevî/ahlakî değerlerle birbirine bağlı. Bu açıdan bkz. 10:19 ve ilgili notlar, özellikle 29. not. Ummeten vâhideten (“tek ümmet”) kavramı hk. bir açıklama ve kavramın diğer çağrışımları için bkz. 2. sure, 197 ve 198. notlar.117 Yahut: “O, dilediğini saptırır; dilediğini de doğru yola yöneltir”. Allah’ın insanı “sapıklık içinde bırakması [ya da “saptırması]” yahut, tam bunun tersine, “doğru yola yöneltmesi” kavramının görünüşte îma eder gibi olduğu önceden belirlenmişlik ya da önceden takdir edilmişlik karşısında serbest irade problemi hk. bkz. 14. sure, 4. not.118 İnsanın iyi ya da kötü bütün eylemlerinin -ve buna bağlı olarak bütün eğilimlerinin ve onların sonucu olan tutum ve davranışlarının- serbest seçim ya da iradenin ürünü olmayıp Allah’ın takdiri olduğu yolundaki çarpık inanca işaret eden bir ifade. Zemahşerî bu problem çevresindeki görüşünü şöyle hulasa ediyor: “Eğer [insanları] Allah’ın sapıklığa yahut doğru yola sürüklediği, cebrettiği doğru olsaydı, o zaman onların yaptıkları her şeyden sorumlu tutulacaklarını buyurur muydu?”  

[2185] Men yeşâdaki fiilin çift özneyi gören konumuna dayanarak, zımnen: “Allah sapmayı tercih edenin sapmasını istiyor, hidayeti tercih edenin de hidayetini istiyor.” Âyetin son cümlesi çift faili gören çevirimizi açıkça teyit etmektedir. Çift faili birden gören men ile birlikte gelen yeşâ’ fiilinin nasıl anlaşılması gerektiği ve bu şekildeki çevirimizin ayrıntılı bir gerekçesi için bkz: 13:27 ve 14:4, ilgili notlar.  

[*] Bkz. Maide 5/48  

2133 Cf. 14:4 and n. 1875. Allah's Will and Plan, in allowing limited free will to man, is, not to force man's will, but to give all guidance, and leave alone those who reject that guidance, in case they should repent and come back into Grace. But in all cases, insofar as we are given the choice, we shall be called to account for all our actions. "Leaving to stray" does not mean that we can do what we please. Our personal responsibility remains.