Nahl Sûresi 124. Ayet Meali

Bkz. 2/65, 4/47, 154 ve dipnot, 7/163Yahudilerin çoğu, Hz. İbrahim’in soyundan gelmiş olmalarına dayanarak kendilerinin “Allah tarafından seçilmiş kavim” olduklarını ileri sürmek suretiyle Hz. İbrahim’in gerçek dininden sapmışlardı. Kur’an’da sık sık işaret edildiği gibi bu sapmışlık; sadece İsrailoğullarına has olmak üzere birtakım özel yükümlülükler, yasaklar ve kısıtlamalar getirmişti. İşte bu yükümlülüklerden biri de cumartesi günü her türlü işten, alışverişten uzak tutulmalarıydı.   

1- Cumartesi günleri balık avlama yasağı. 2- İlahi buyruklara muhalefet edenlere yasaklandı.  

(*) Yahudilerin çoğu, Hz. İbrahim’in soyundan gelmiş olmalarına dayanarak kendilerinin “Allah tarafından seçilmiş kavim” olduklarını ileri sürmek suretiyle Hz. İbrahim’in gerçek dininden sapmışlardı. Kur’an’da sık sık işaret edildiği gibi bu sapmışlık; sadece İsrailoğullarına has olmak üzere birtakım özel yükümlülükler, yasaklar ve kısıtlamalar getirmişti. İşte bu yükümlülüklerden biri de cumartesi günü her türlü işten, alışverişten uzak tutulmalarıydı. (C. Külünkoğlu Meali 124. Ayet Açıklaması)  

[3] Yahudiler ibadete mahsus olacak günde ihtilâf etmişlerdi.[4] İbadet için tâyin olunan Cumartesi gününe hürmet edenlere sevap, bilâkis hürmet etmeyenlere azap verecek.  

Cumartesi Yasağı ile ilgili bkz. Bakara 2:65, dipnot 4.,Benzer mesajlar: Bakara 2:113; Yûnus 10:93: Secde 32:25; Câsiye 45:17.  

1 Cumartesi yasağı, İbrahim (a.s)’ın dininde değil, onda ihtilâf eden İsrâil oğulları’nın dinindedir. Olay şu şekildedir: Hz. Mûsa (a.s), Yahûdîlere Cuma gününü ibâdete tahsis etmelerini emretti ama Yahûdîlerin pek azı buna râzı oldu. Bunun üzerine Allah, Cumartesi günü onlara balık avını yasakladı. Çoğunluk buna da itaat etmeyince Allah da onları maymuna çevirdi. Bk. (Bakara: 65, Nisâ: 47,154, A’raf: 163)  

147 Yani, Hz. İbrahim hakkında. Bu ifadeden kasıt şudur: Yahudilerin çoğu, Tevhid dininin esaslarına açıkça ters düşen bir biçimde, sırf bu büyük Peygamber’in soyundan gelmiş olmalarına dayanarak kendilerinin “Allah tarafından seçilmiş kavim” olduklarını ileri sürmek suretiyle Hz. İbrahim’in gerçek dininden sapmışlardı. (“Onun hakkında uyuşmaz görüşler ileri sürüp çekişenler” ifadesiyle dile getirilmek istenen de, kanaatimizce işte bu sapmadır.) Kur’an’da sık sık işaret edildiği gibi, bu manevî taşkınlık ya da küstahlık, İsrailoğulları’na -ve yalnızca onlara- birtakım ciddî yasaklar, kısıtlamalar ve mecburiyetler yükletilerek Allah tarafından cezalandırılmıştır. İşte bu kısıtlama ya da ilave yükümlülüklerden biri de Sebt (Cumartesi) günü her türlü işten, alış verişten uzak durmaktır. En geniş anlamıyla bu pasaj, Allah tarafından öngörülen tüm biçimsel yükümlülüklerin (ritual), kendi başlarına dinî birer amaç olmadıklarını, ama sadece manevî ve ruhanî disiplinin biçimlendirilmesinde araç ve vesile olarak iş gördüklerini işaret etmektedir.148 Yani, sözde “Allah tarafından seçilmiş bir kavim” olma statüsüne dayanarak nihaî kurtuluşu hak ettiklerini ileri sürenlerle insanın bireysel olarak Allah’a karşı sorumlu olduğuna inananlar arasında. Bu ifadeyle söylem Allah’tan yana bilinç ve duyarlık içinde dürüst ve erdemli yaşama temasına yeniden dönmektedir.  

[2213] Parantez içi açıklamamız, ihtelefûnun “farklılaşma, kopma, ayrışma” kök anlamına dayanır. [2214] Sebt (Şabat: cumartesi yasağı, bkz: 2:65, not 120) uygulaması ile ilgili bu âyet, söz konusu yasağın ibadet konusunda İsrâiloğullarının iman ataları Hz. İbrahim’in inanç sisteminden kopmaları sonucu konulduğuna atıf olsa gerektir. Bu âyetle, Hz. İbrahim’in inanç sisteminden söz eden hemen önceki âyet konu bütünlüğüne sahiptir. Sebt yasasının âyette Allah’a izafe edilmeyip cu‘ile edilgen fiiliyle meçhul bir özneye atfedilmesi, bu açıklamayı güçlendirmektedir. Bununla birlikte bu ibareden, sebt uygulaması hakkında aralarında kadim bir ihtilaf bulunan Yahudiler ve Hıristiyanlar için ilâhî bir sınama olsun diye yasalaştırıldığı anlamı da çıkarılabilir. Her hâlükârda âyetin son cümlesinde sözü edilen çekişme, ceza maksadıyla bir dönemde yaşayanlar için konulan bu yasağı, bir dindarlık gösterisi olarak içeriğini boşalttıkları hâlde inatla uygulayan Yahudilerle, onun geçici olduğunu söyleyen Hıristiyanlar arasındaki teolojik polemiğe bir atıftır.  

(*) Rivayete göre: Musa a.s. haftada bir günü ibadete tahsis etmek için yahudilere emretmiş ve bunun cuma olmasını söylemişti. Buna pek azı razı olmuş, büyük çoğunluğu "Hayır, Allah Teala'nın, göklerin ve yeryüzünün yaratılışından boşaldığı gün olsun ki, o cumartesidir" demişler. Bunun üzerine Cenab-ı Hak da cumartesi gününe izin vermiş ve kendilerini o gün avdan menetmekle imtihan etmiştir.. -A'raf 163  

(Krş. Tevrat, Çıkış 20,8-11; 23,12-13; Sayılar 15,32-36) Aslında kendilerinin cuma gününü ibadete tahsis etmeleri istenmiş, muhalefet etmeleri üzerine, sıkı bir tatille cumartesi gününe riayet hükmü getirilmişti.  

2159 If Abraham's Way was the right way, the Jews were ready with the taunt, "Why don't you then observe the Sabbath?" The answer is twofold. (1) The Sabbath has nothing to do with Abraham. It was instituted with the Law of Moses because of Israel 's hardness of heart (2:74); for they constantly disputed with their Prophet Moses (2:108), and there were constantly among diem afterwards men who broke the Sabbath (2:65, and n. 79). (2) Which was the true Sabbath Day? The Jews observe Saturday. The Christians, who include the Old Testament in their inspired Scripture, observe Sunday, and a sect among them (the Seventh Day Adventists) disagree, and observe Saturday. So there is disagreement among the People of the Book. Let them dispute among themselves. Their dispute will not be settled till the Day of Judgment. Meanwhile, Muslims are emancipated from such stringent restriction. For them there is certainly the Day of United Prayer on Friday, but it is in no sense like the Jewish or the Scotch Sabbath! 2160 Cf. 2:113.