Mumtehine Sûresi 11. Ayet Meali

11.İbnu Ebi Hatim`in Hasanı Basri`den rivayet ettiğine göre bu ayeti kerime Ebu Süfyan`ın kızı Ummu`l-Hakem hakkında inmiştir. Bu kadın dinden dönerek Sakif kabilesinden bir erkekle evlendi. Kureyş kadınları içinde ondan başka dinden dönen olmamıştır.  

Karısı dininden çıkıp kâfirlere kaçtığı zaman, inananları yok etmek için fırsat kollayan inkârcıların, bu şekilde terk edilmiş olan bir Müslüman kocaya tazminat ödemeleri beklenemez. İster savaşta elde edilen ganimetlerle olsun isterse başka bir şekilde, sosyal bir sorumluluk olarak Müslüman toplumun bu yükümlülüğü yerine getirmesi gerekir. Asr-ı Saadet’te, dinden çıkarak kocasını terkeden ve düşman saflarına geçen sadece altı kadına rastlandığı söylenmektedir. Vuku bulan her olayda Müslüman kocaya, -yukardaki ayetin hükmü gereği- Hz. Peygamber’in emriyle, devlet hazinesinden karısına ödediği mehir kadar bir ödeme yapılmıştır.  

Âyetin bu kısmı, “Eğer eşleriniz yüzünden bir şey (verdiğiniz mehirler) kâfirlere geçer..” şeklinde de tercüme edilebilir.  

1- Gerçeği yalanlayan nankörlerin tarafına geçen. 2- O gerçeği yalanlayan nankörlerle savaşıp ganimet elde ederseniz, eşleri gitmiş olanlara, eşlerine ödedikleri mihri o ganimetten verin.  

(*) Bunun anlamı şöyledir, şayet müslüman bir erkeğin eşi, murted olup müşriklere döner ve kendisiyle evli bulunduğu erkeğin malından veya mehirinden bir şey götürürse, müslümanlar ve müşrikler arasında yapılan ‘’Hudeybiye antlaşması’’gereği hangi taraftan birinin eşi kocasını terk eder karşı tarafa geçerse, kendisiyle birlikte götürdüğü malın eski eşine geri verilmesi gerekir. Şayet müşrikler bu anlaşmayı bozar ve bu malı geri vermezlerse, müşriklerden kaçarak müslümanlara sığınan kadınların da beraberinde getirdikleri mal müşriklere verilmeyecek, belki bu mal, müşriklere eşi kaçan müslüman erkeğe verilecektir. Yani misilleme olacaktır. = وإن فاتكم وإن سبقكم وانفلت منكم. شيء من أزواجكم أحد من أزواجكم، وقد قرئ به وإيقاع ( شيء ) موقعه للتحقير والمبالغة في التعميم، أو شيء من مهورهن. إلى الكفار فعاقبتم فجاءت عقبتكم أي نوبتكم من أداء المهر، شبه الحكم بأداء هؤلاء مهور نساء أولئك تارة وأداء أولئك مهور نساء هؤلاء أخرى بأمر يتعاقبون فيه كما يتعاقب في الركوب وغيره. فآتوا الذين ذهبت أزواجهم مثل ما أنفقوا من مهر المهاجرة ولا تؤتوه زوجها الكافر (تفسير البيضاوي).والمعنى : إن فرت بعض أزواجكم ولحقت بالكفار وحصل التعاقب بينكم وبين الكفار فعقبتم على أزواج الكفار وعقب الكفار على أزواجكم وأبى الكفار من دفع مهور بعض النساء اللائي ذهبن إليهم ، فادفعوا أنتم لمن حرمه الكفار مهر امرأته ، أي ما هو حقه ، واحجزوا ذلك على الكفار . وهذا يقتضي أنه إن أعطي جميع المؤمنين مهور من فاتهم من نسائهم وبقي للمشركين فضل يرده المسلمون إلى الكفار . وهذا تفسير الزهري في رواية يونس عنه وهو أظهر ما فسرت به الآية (التحرير والتنوير  

[9] Yâni zaferyap olursanız veya gaza ile takip edip ganimet alırsanız.[10] Âvet-i ûlâ mucibince mü'minler, hicret eden kadınların müşrik zevcelerine mehirlerinden zimmetlerine, geçeni verdikleri halde dinden dönüp de müşriklere iltihak eden kadınların mehirlerini müşrikler mü'minlere vermediğinden dolayı bu âyet-i kerîme nâzil olmuştur. Müşriklere iltihak eden mürtedler altı taneydi. Onların mehirleri ganimetten alınıp kocalarına verildi.  

Bu ayette Yüce Allah müslümanların içlerinden herhangi birisinin hanımı kafirlere kaçıp giderse, daha sonra yaşanacak bir savaşta müslümanların galip gelmesi durumunda, alınacak ganimetten bu erkeklere daha önceki hanımlarına verdikleri mehir kadar bir bedelin ekstra olarak verilmesi gerektiğini hükme bağlamaktadır.  

1 Yani sizin eşlerinizden biri dar’ül-harbe kaçar, sonra da onların kadınlarından îman ederek size hicret eden olur ve bu suretle siz de onlara tazminat vermek durumuna düşerseniz; eşleri kaçıp dar’ül-harbe gitmiş olanlara eşlerine daha önceden vermiş oldukları mihirlerini kâfirlere verilecek tazminattan keserek verin. Bazı müfessirlerce bu âyet; “Eğer eşlerinizden biri, sizi bırakıp kâfirlere kaçar, siz de (onlarla savaşıp) galip gelirseniz, eşleri gitmiş olanlara (ganimetten mihir olarak) harcadıkları kadar verin.” şeklinde de anlaşılmıştır.  

16 Lafzen, “ve böylece siz de bundan payınızı alırsanız”, yani hanımları önceki inançlarını reddederek Müslümanlara katılan inkarcılar gibi.17 Kural olarak, inkarcıların, bu şekilde terk edilmiş olan bir kocaya tazminat ödemeleri beklenemeyeceğinden Müslüman toplumun bir bütün olarak bu yükümlülüğü yerine getirmesi gerekir. Gerçekte, Hz. Peygamber’in yaşadığı süre içinde bu şekilde yalnız altı irtidat olayı vuku bulmuştu (ki tümü Mekke’nin H. 8. yılda fethinden önce olmuştu); ve her olayda Müslüman kocaya, Hz. Peygamber’in emri üzerine, devlet hazinesinden başta kendisinin ödediği mehire eşit miktarda bir ödeme yapılmıştı (Beğavî ve Zemahşerî).  

[5069] ‘İkâb, “nöbet” anlamındaki ‘ukbeden; “misilleme” vurgusu taşır (Krş. 16:126). [5070] Parantez içi açıklamamız, bu âyetin yorumlarının en isabetlisi diyebileceğimiz Zühri’nin yorumuna dayanır (Taberî). Zımnen: Siz mağduriyeti giderin, aynı kalemden Mekke’ye gidecek bir miktar varsa, Mekkelilerin vermeleri gerekip de vermediklerini ona mahsuben kesin. Bu âyet, vahyin, hakkaniyet ve sözleşmelere riayet konusunda muhataplarını nasıl inşâ ettiğinin en çarpıcı örneklerinden biridir. Oysa, sözleşmenin karşı tarafı, baştan beri hiçbir hak hukuk gözetmeyen Mekke müşrikleriydi. Âyetin zımnen verdiği öğüt şudur: Bir davranışın ahlâkiliği, muhatabın değişen kimliğine göre değişmemesidir. Zira doğru ve iyi sabittir ve bizatihî doğru ve iyidir. Göreceleştiğinde ahlâkî olma vasfını yitirir.  

Yani sizin kadınlarınız kâfir olup kâfirlerin arasına katılır ve onlar size yaptığınız masrafı vermezlerse; onlardan size kaçan kadınlar olduğu takdirde bu kez siz, kâfir kocalarının bu kadınlara yaptıkları masrafı onlara değil, eşleri kâfirlere kaçmış olan müslümanlara veriniz. Böylece hem kâfirlerle ödeşmiş, hem de yaptığı masraflar boşa gidip mağdur duruma düşen müslümanlara yardım etmiş olursunuz.  

[1] Hudeybiye'de 'akd olunan musâlaha ahkâmından biri de Ehl-i Mekke'den Medîne'ye gelenleri alıkoymayub i'âde itmek ve Medîne'den Mekke'ye kaçanları Mekkeliler alıkoymak idi. Henüz Hudeybiye'de bulundığı sırada "Bey'a bint Hâris" nâm kadın müslümân olarak Rasûlullah'ın nezdine geldi. Arkasından zevci "Müsâfir el-Mahzûmî" gelüb 'ahid mûcibince zevcesini istedi. Bundan evvelki âyet-i kerîme nâzil oldığından Rasûlullah mezbûreyi red itmeyüb zevcine ona virdiği mihir ve nafakayı i'tâ buyurdı. Sonra mezbûreyi Ömer ibnu'l Fârûk tezvîc itdi. Bundan sonra Rasûlullah Ehl-i Mekke'nin ricâlinden gelenleri red ider ve kadınları imtihândan sonra alıkordı. Âyet-i kerîme mûcibince onların mihirlerini zevcelerine virirlerdi. Fakat irtidâd idüb müşriklerin nezdine giden kadınların mihirlerini i'tâdan imtinâ' iylediklerinden bu âyet-i kerîme nâzil oldı.  

5426 A very unlikely contingency, considering how much better position the women occupied in Islam than under Pagan custom. But all contingencies have to be provided for equitably in legislation. If a woman went over to the Pagans, her dower would be recoverable from the Pagans and payable to the deserted husband. If a woman came over from the Pagans, her dower would be payable to the Pagans. Assuming that the two dowers were equal, the one would be set off against the other as between the two communities; but within the communities the deserted individual would be compensated by the individual who gains a wife. If the dowers were unequal, the balance would be recoverable as between the communities, and the adjustment would then be made as between the individuals. In practice the common Fund compensated the deserted husband in anticipation of any necessary adjustments.