Mu'minûn Sûresi 71. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 14/53; 17/100; 43/31; 44/21, 50.  

[358] Hakk ve hevâ kavramları hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIII, 260-263.  

 Müfessirlerin çoğunluğuna göre âyetteki şan ve şereften maksat, buna vesile olan Kur’an’dır. Nitekim, İslâm’dan önce Arapların hakimiyetleri Yarımada’nın sınırlarını aşmazken, Kur’an-ı Kerim ve bu yüce Kitab’ın kendisine indiği Hz. Muhammed, bu milletin ismini ebedîleştirmekle kalmamış, ayrıca Kur’an yoluna koyulan pek çok milletleri de cihanın en büyük ümmetlerinden biri olmak şerefine ulaştırmıştır.  

* “Farz-ı muhâl”; Gerçekleşmesi asla mümkün olmayan bir konu hakkındaki varsayım, “kesinlikle olamaz ve olmayacak fakat sayalım ki oldu” manasında.  

1- Gerçeği kesin olarak bildiren mesaj, hakikat. 2- Tutkularına, beklentilerine, arzularına. 3- Öğüt.  

(1)“Hiçbir insanın Cenâb-ı Hakk’a karşı hakk-ı i‘tirâzı yoktur. Şekvâ ve şikâyete de haddi yoktur. Çünki şikâyet eden ferdin hilâf-ı hevesini (heveslerinin aksini) iktizâ eden, nizâm-ı âlemde (âlemdeki düzende) binlerle hikmet vardır. O ferdi irzâ etmekte (rızâsını almakta), o bin hikmeti gazablandırmak vardır. Bir ferdi râzı etmek için bin hikmet fedâ edilmez. وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ اَهْوَاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمٰوَاتِ وَالْأَرْضُ*[Eğer hak, onların nefislerinin arzularına uysaydı; elbette gökler ve yer bozulup giderdi.] Eğer her ferdin keyfine göre hareket edilirse, dünyanın nizâmı ve intizâmı fesâda gider (bozulur). Ey müteşekkî (ey şikâyet eden kişi)! Sen nesin? Neye binâen i‘tirâz ediyorsun? Cüz’î (küçük) hevesini külliyât-ı kâinâta (âlemin umûmuna) mühendis mi yapıyorsun? Teaffün etmiş (kokuşmuş) olan zevkini ni‘metlerin derecelerine mikyâs ve mîzan mı (kıyas ve ölçü mü) yapıyorsun? Sen ne biliyorsun ki, ni‘met zannettiğin nıkmet (cezâ) değildir! Senin ne kıymetin var ki, sineğin kanadına müvâzî (denk) olmayan hevesini tatmîn ve teskîn (rahatlatmak) için, felek (bütün âlem) çarklarıyla hareketten teskîn edilsin!” (Mesnevî-i Nûriye, Şemme, 171-172)  

(*) Yani, evren -ve özellikle de insan hayatı- onların bakış açısı doğrultusunda yahut onların düşündüğü gibi, anlam ve amaçtan yoksun olsaydı, hiçbir şey ayakta/dengesinde kalmaz, her şey çok geçmeden kaos içinde yok olur giderdi… Ayrıca İnsanlığın düşünce ufkunu genişleten; ilmin, medeniyetin, ahlâk ve faziletin temelini oluşturan ve milletleri, daldıkları gaflet uykusundan uyandıran; insan unsuruna lâyık olduğu değeri veren Kur’ân, insanları düştükleri cehalet bataklığından kurtarmış, ahlâksızlık girdabında bir ömür tüketen insanların elinden tutarak onları ilmin, medeniyetin ve yüksek ahlâkın hizmetine sevketmiştir.  

[11] Kur'an'ı mübîn veya Allah'ü te'alâ.[12] Veya öğüt.  

Bu ayet Enbiyâ 21:22 ve Mü’minûn 23:91. ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

1 Burada mecâz vardır. Zîrâ “hak”, herhangi bir kimseye uymaz, “hakkın sahibi olan kişi” başkalarına uyar. 2 Bu âyetin sonu: “Hayır, Biz onlara içerisinde kendilerinden bahsederek, kendilerini şereflendiren kitaplarını getirdik. Fakat onlar kendi şereflerinden yüz çeviriyorlar.” şeklinde de tercüme edilebilir. Bk. (Enbiyâ:10)  

41 Yani, yaratılışın, tüm yaratılmış âlemin tâbi olduğu gerçeklik.42 Yani, kainat -ve özellikle de insan hayatı- onların bakış açısı doğrultusunda yahut onların düşündüğü gibi, anlam ve amaçtan yoksun olsaydı, hiçbir şey ayakta kalmaz, her şey çok geçmeden kaos içinde yok olur giderdi.43 Zikr teriminin bu anlamı için bkz. 21:10 hk. 13. not.  

[2942] Zikrin “şeref ve onur” anlamına kullanıldığı bir âyet için bkz: 43:44, not 31.  

Şan ve şeref getiren “Kur’ân” dır. Gerçekten Kur’ân-ı Kerim ve Resul-i Ekrem (a.s.) bu ümmetin adını ebedîleştirmiştir.  

2919 Allah is All-Wise and All-Good, and His architecture of the universe is on a perfect Plan. If these poor, low, selfish, ignorant creatures were to plan it according to their hearts' desires, it would be a dreadful world, full of confusion and corruption.