Mu'min Sûresi 46. Ayet Meali

[Not: Bu ayet, kabir azabını inkâr edenlere de bir cevap niteliğindedir.]  

bk. el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, 15/318-320.  

“Onlar sabah akşam ateşin karşısına getirilirler” ifadesi kıyametten önceki bir zamana işaret etmektedir. Çünkü ayetin devamında, kıyametten sonraki zamandan ayrıca bahsediliyor. Buradan da anlaşılıyor ki, ölen insanın ruhunun, bizim bilemediğimiz ama Allah’ın belirlediği bir âlemde yine O’nun takdir edeceği bir şekilde azap görmesi olacaktır. Bu cezanın mahiyeti, süresi ve yeri konusunda -rüyada olduğu gibi bir kâbus şeklinde mi yaşanacak yoksa ruha doğrudan yapılan bir eziyet mi olacak- kesin bir şey söylemek doğru olmaz. Ama Kur’an’ın genel anlam örgüsü içinde konuyu değerlendirdiğimiz zaman anlıyoruz ki; nihai azap, kıyametten sonra ahiret hayatı başladıktan ve insanın dünyada yaşadıkları ortaya konduktan sonra gerçekleşecektir.  

 Kabir azabının gerçek olduğuna bu âyetle de istidlâl edilmiştir.  

1- Sabah akşam: “sabahtan akşama,” diğer bir ifade ile “devamlı” anlamına gelen; süreklilik ifade eden bir deyimdir. Buna; günün iki ucu, yani sabah ve akşam vakitleri olarak anlam vermek yanlıştır. Bu ayet, sapkın bir inanç olan “kabir azabına” kanıt olarak gösterilmektedir. Böyle bir inanç, Kur'an'ın onlarca ayetiyle çelişmektedir. Zira Kur'an, yalnızca ve çok açık bir şekilde “ölümden” ve ölümden sonra da “Kıyamet Günü diriltilmekten” söz etmektedir. Kur'an'a göre, bu ikisinin arasında ayrıca bir diriltilme kesinlikle söz konusu değildir. Kabir azabı ve kabir azabına dair söylenenlerin tamamı gerçek dışıdır; Kur'an'ı yalanlamadır. Örneğin: “Kıyametin koptuğu gün, suçlular bir saatten fazla kalmadıklarına yemin ederler. Onlar işte böyle döndürülüyorlardı.” (55) Kur'an'a göre: Kıyamet Günü herkes hesaba çekilecek ve ondan sonra kimin nereye gideceği belirlenecektir. Yani hesaba çekilmeden, yargılanmadan ceza veya ödül söz konusu değildir.  

(2)Kabir azâbının delillerinden biri de bu âyet-i kerîmedir. (Nesefî, c. 4, 118)  

(*) Hem bu ayetten hem de aşağıdaki hadis ve tefsir metinlerinden anlaşıldığı üzere berzah/kabir ve ervah/ âleminde fiziksel bir azap yoktur, ancak firavun gibi olanların ruhlarına, kıyamet günündeki ateşten yerleri gösterilmek suretiyle rüya misali gibi sadece ruhsal bir sıkıntı olabilir. Çünkü Kur’an’a göre: Kıyamet Günü herkes hesaba çekilecek ve ondan sonra hak ettiği yere girecektir. Yani hesaba çekilmeden, yargılanmadan ve ahiret günü gelmeden ceza veya ödül söz konusu değildir. (الله اعلم) Ayrıca (واذالجحيم سعرت)’’Cehennem tutuşturulduğu (hazırlanıp aktif hale getirildiği) zaman,’’ şeklindeki Tekvir-7. ayetinden de kesin anlaşılıyor ki, şu an cehennem ne tutuşturulmuş ne de aktif haldedir. Peki şu an aktif olmayan bir cehennem kimi yakabilir? Kime azap verebilir? Aktif olmayan bir şey işe yarar mı? İşte tek başına bu ayet bile kabir ve berzah azabının olmadığına dair delil olarak bize yeterlidir. Ayrıca Kabir azabıyla ilgili en meşhur rivayet ise çok zayıftır. İşte söz konusu rivayetin zayıf olduğuna dair detaylı bilgi için aşağıdaki tefsir metinlerine bakabilirsiniz: حدثنا بشر قال : ثنا يزيد قال : ثنا سعيد ، عن قتادة ( النار يعرضون عليها غدوا وعشيا ) قال : يعرضون عليها صباحا ومساء ، يقال لهم : يا آل فرعون هذه منازلكم ، توبيخا ونقمة وصغارا لهم. (تفسير الطبري ) قال الإمام ابن كثير رحمه الله: أرواحهم تعرض على النار صباحاً ومساء إلى قيام الساعة، فإذا كان يوم القيامة اجتمعت أرواحهم وأجسادهم في النار، ولهذا قال: وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ أي أشده ألما وأعظمه نكالاًوقوله ويوم تقوم الساعة أدخلوا آل فرعون أشد العذاب هذا ذكر عذاب الآخرة الخالد ، أي يقال : أدخلوا آل فرعون أشد العذاب ، وعلم من عذاب آل فرعون أن فرعون داخل في ذلك العذاب بدلالة الفحوى (التحرير والتنوير) ومعنى عرضهم على النار أن أرواحهم تشاهد المواضع التي أعدت لها في جهنم ، وهو ما يبينه حديث عبد الله بن عمر في الصحيح قال : قال رسول الله - صلى الله عليه وسلم إن أحدكم إذا مات عرض عليه مقعده بالغداة والعشي وفي الحديث إن كان من أهل الجنة فمن أهل الجنة وإن كان من أهل النار فمن أهل النار فيقال هذا مقعدك حين يبعثك الله يوم القيامة أورده البخاري ومسلم في الصحيحيين - عن ابن مسعود: أن أرواح آل فرعون ومن كان مثلهم من الكفار تعرض على النار بالغداة والعشي فيقال هذه داركم. وعنه أيضاً: إن أرواحهم في أجواف طير سود تغدو على جهنم وتروح كل يوم مرتين فذلك عرضها (الجامع لاحكام القرآن) فهم فى هذه الفترة يفزّعون بالنار التي سيصيرون إليها يوم القيامة، فيردونها صبحا وعشيا، ليروا بأعينهم المنزل الذي سينزلونه يوم القيامة... أما أحاديث (القبر روضة من رياض الجنة أو حفرة من حفر النار) فهي ضعيفة، ضعفها الترمذي والألباني والشوكاني والمنذري والزرقاني والسخاوي والعسقلاني والطبراني، رغم شهرة هذا الحديث بين العوام إلا أنه ضعيف جداً، لأن أسانيده وعلة ضعفه لا تخلو من هؤلاء الرواة المجروحين : أيوب بن سويد (سيء الحفظ) محمد بن عمر الواقدي القاسم بن الحكم العرني (في أحاديثه مناكير) (متروك الحديث) شملة بن عمر بن واقد (مجهول الحال) عمر بن شيبة الأشجعي (مجهول الحال) عبيد الله بن الوليد الوصافي (متروك الحديث) قاسم بن الحكم العرني (في أحاديثه مناكير) عطية بن سعد العوفي (ضعيف) المرجع: (سلطان محمد الركيبات - خرافة عذاب القبر المقدسة - الحوار المتمدن) الخلاصة: أن “قصة عذاب القبر تخالف القرآن وتناقضه، فكتاب الله واضح، مؤكداً أنه لا حساب ولا عقاب إلا يوم القيامة ولا شيء قبل ذلك”.  

[3] Yani ateşte azapları devam edecek.[4] Veya Ey Fir'avuncular : Haydi en şiddetli azaba girin.  

22 Bu ayetin kabir azabının varlığına delil olduğunu ileri sürerler. Ancak bu tartışmalıdır. Zira ayetin devamında kıyametten bahsediliyor. Buradan kişinin ölüm esnasında kendisine sabah akşam kıyametten sonra gideceği yerin neresi olduğunun gösterildiği anlaşılıyor. Nitekim Peygamber şöyle diyor: “Bir kimse ölürken/öldüğü zaman, sabah akşam ona gideceği yer gösterilir. Eğer cennetlikse cennetteki yeri, cehennemlikse cehennemdeki yeri kendisine gösterilir ve ona Allah Teâlâ kıyamet gününde seni oraya gönderinceye kadar işte senin yerin burasıdır” denilir. (Buhari, Cenâiz, 89; Müslim, Cennet, 65-66).  

Bu cümlede Firavun’un destekçilerinin iktidarı kaybetmekle çektikleri sıkıntı, onlara sabah akşam sunulan azap tehdidi bilgileri yer almaktadır. Ayetin, sanıldığı gibi “kabir azabı”yla herhangi bir ilgisi yoktur. Mü’min 40:46. ayette “kabir azabı” veya “kabirde azap” ifadelerinin kesinlikle kullanılmadığını özellikle belirtmeliyiz. Dünyada sabah akşam ateşe sunulmak, psikolojik veya manevî olarak insanın içinde yanan bir ateşi ifade edebilir. Sıkıntılar, pişmanlıklar, günahların izleri, muhaliflerin başarısı, ateşle ilgili sabah akşam uyarılar vs inkarcı insanın gönlünü, nefsini ve beynini adeta ateşe çevirmektedir. İnsanın içinde yanan ateş, dışarıdaki ateşlere benzer mi? Yürek yangını başka ateşlere benzemez. Ateşe sunulmak, ateşe girmekten farklıdır. Ateşe sunulanlar, insanların ruhlarıdır; ateşe girecek olanlar ise ruhlarla birlikte bedenlerdir. Bu dünyada psikolojik olarak çeşitli sıkıntılarla, belalarla, bir anlamda manevî ateşle iç içe yaşamak da bir çeşit ateştir. Ateşe sunulmanın bu dünyada geri dönüşü vardır ama ateşe girmenin geri dönüşü yoktur. Bir bakıma Yüce Allah özelde Firavun ve ailesine, genelde ise bütün insanlığa “böyle davranmaya devam ederseniz bu ateşe atılacaksınız” uyarısını yapmaktadır, diyebiliriz.  

1 Ateşin “sabah akşam arz olunması” demek mecâzen “sürekli azap görmeleri” demektir. Yukarıdaki tercüme de buna göre yapılmıştır. 2 Âyetin bu bölümü, kâfirlerin kıyamete kadar “kabir azabı” içerisinde olacağının ve kabir azabının olduğunun delilidir. Yani Firavun ve ailesi, dünyada kötü azap ile helâk oldukları gibi âhirete kadar da rûhlar âleminde sürekli azap göreceklerdir.  

31 Yani, peygamberler ve bu pasajda sözü edilen müminler tarafından gece gündüz uyarılmış oldukları ateşe.  

[4202] Zımnen: “sürekli”. 55. âyetteki “akşam sabah Allah’ı anmak” bunun mukabilidir.  

Âyet kabir azabına işaret eder. Kabirde azap ruhlaradır. İbn Mes’ud (r.a)’dan rivayet edildiğine göre kâfirlerin ruhları siyah kuşların bedenine girip sabah akşam cehenneme karşı tutulurlar, bu iş kıyamet gününe kadar böylece devam eder. Buharî ve Müslim tarafından nakledilen bir hadis-i şerifte Hz. Peygamber (a.s.) ister cennetlik, ister cehennemlik olsun, ölen kişiye kabirde, sabah akşam gideceği yer gösterilip “İşte dirildikten sonra gideceğin yer!” denileceğini bildirmiştir.  

(5) Bu âyet kabir azabının gerçekliğine işaret etmektedir.  

4419 When the Judgement really comes, it is not like an ordinary physical disaster. The Fire of Punishment is ever present-morning and evening-i.e., at all times. The sentence becomes final and there is no mitigation.