Muddessir Sûresi 4. Ayet Meali

"Elbiseni temizle" den murat, özünü temizle, arıt demektir diyenler de vardır.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/26.  

Bu âyete “elbiseni temiz tut” anlamı verenler olsa da biz en doğru olanın verdiğimiz anlamın olabileceğini düşündük. Zira “elbise” anlamına gelen “siyâb” sözcüğü bazen giyen kişinin kendisinden kinâye olur. Örneğin “eteği belinde” ifadesi çok çalışkan, hamarat, her işi hızlıca ve iyi yapan kişi için kullanılır ki burada “etek” ten kastedilen kişinin kendisidir. Buna göre âyetin anlamı “kendini (şirkten ve inkârdan) temiz tut (onlara bulaşma)!” demek olur. Ayrıca önceki ve sonraki âyetlerin siyak-sibak ilişkisi kurulduğunda; vahye bürünmekle ve vahiy ile uyarmakla başlayan, Rabbi yüceltmekle devam eden ve ahlâki değerlere vurgu yapan âyetler arasında “elbiseni temiz tut” ifadesi uyumlu durmuyor.  

Bu âyet, “Elbiseni temizle” şeklinde de tercüme edilebilir. Nitekim zahirî anlamı böyledir.  

Bu surenin bağlamı içinde, bu ayetin mecazi olarak işaret ettiği farklı bir anlam var mı?  

1- Kaygılarından bir an önce kurtul. Boşuna endişelenme. Sorumluluğunun gereğini yerine getir.  

(*) Buradaki emir, vahyi insanlara ulaştırırken ilk izlenimin olumlu, kılık-kıyafetin bu önemli göreve uygun, temiz ve tertipli olması amacına yöneliktir. Ayrıca burada görülüyor ki Kur’an’ın ilk emirlerinden biri her şeyden önce insanın sağlığını ilgilendiren temizlik hakkındadır. Çünkü sağlık için, hijyen olmazsa olmaz koşulların başında geliyor.  

[9] Necasetten temizle veya kısalt, etek sürükleme, yahut nefsini ahlâk-ı zemime, ef'al-i hasiseden pâk tut.  

1 Siyab: Bir kimseyi yakından bürüyen çevresinden kinâye veya mecâzdır. (Kurtubî) “Siyab” ve “elbise” bazen içindeki sahibinin kendisinden, esvabının temizliği de kendisinin temizliğinden kinâye olur. Nitekim “filânın eteği temizdir”, denildiği zaman onun iffeti ve ahlâkının temizliği kast olunur. Bu dikkate alınırsa âyetin anlamı; “öncelikle seni elbiselerin gibi saran yakınlarının, küfür ve şirk pisliklerini temizle.” şeklinde olur ki bu da (Şuara: 214) de emredilene uygun düşer. Bu sebeple yukarıdaki tercüme tercih edilmiştir.  

2 Lafzen, “elbiselerini (siyâb) temizle”: ama hemen hemen bütün klasik müfessirler, sevb isminin ve çoğulu olan siyâb’ın mecazî olarak elbisenin örttüğü şeyi, yani kişinin “bedeni”ni veya daha geniş anlamda onun “kişiliği”ni veya “kalbi”ni yahut hatta onun “ruhî durumu”nu ya da “davranış tarzı”nı gösterdiğine (Tâcu’l-‘Arûs) işaret etmişlerdir. Böylece yukarıdaki ayet ile ilgili yorumunda Zemahşerî, okuyucunun dikkatini çok bilinen deyimsel ifadelere, tâhiru’s-siyâb (lafzen, “temiz elbiseler içinde olan”) ve dânisu’s-siyâb (“pis elbiseler içinde olan”) deyimlerine çeker ve onların, sırasıyla “kusurlardan ve noksanlardan berî” ve “kusurlu-fâsid ve aldatıcı-hâin” şeklindeki mecazî anlamlarını vurgular. Râzî, ayrıca, “[ilk] müfessirlerin çoğuna göre [bu ayetin] anlamı, ‘kalbini bütün kötülüklerden arındır’ şeklindedir” der ve kendisi de bu yoruma katılır.  

[5403] Siyâb lafzen “elbise”, mecazen elbisenin örttüğü “beden”dir. Bu âyet maddî temizliği, bir sonraki âyet mânevî temizliği emreder. Namaz abdesti, bu emrin neticesi olsa gerektir. Bu âyetler hem misyon hem vizyon İnşâ etmektedir.  

(İlk önce, Seni, -üzerindeki giysiler gibi yakından sarmış olan- yakın topluluğunu şirk ve küfürden temizle, bu mana "önce en yakın akrabalarını uyar"-Şuara/214- ayetinin manasına da uygun düşer)  

Müddessir kelimesi (aslı mütedessir) ayrıca “yalnızlık ve inziva arzu eden” mânasına gelir. Allah Teâlâ, nebîsine “Artık inzivayı bırak, bütün dünyanın önüne öğretici ve uyarıcı olarak çık!” “Çevrende gaflet içinde bulunan insanları uyar. Kendilerini yaratıp bunca nimetlerle donatan o Yüce Rabbin onları görüp işittiğini ve sonunda hesaba çekeceğini hatırlat” demektedir. “Allah’ın büyüklüğünü anmak “Allahu ekber!” demek İslâm’ın özetidir, başta gelen emridir ve bir zikirdir. Risaletin başlangıcında öğretilen bu zikir, ezanda, namazlarda, hacda, kurbanda, hayatın her tarafında devam eder. 4. âyette beden temizliği ile ruh temizliği arasındaki sıkı ilişki hatırlatılıyor. Bu âyet, “Cinsel zaaftan uzak dur!” mânasına kinaî anlam ile de tefsir edilmiştir. Böylece müminlerin kalplerini, ruhlarını, bedenlerini, elbiselerini, ırzlarını tertemiz yapmaları emredilmektedir. Mânaları çok özlü olan ilk 7 âyeti iyi düşünen bir insan, risaletin başında bu buyrukların, verilmesi gereken en hikmetli, tam yerli yerinde emirler olduğunu anlar, risaletin önemli bir delilini bulur.  

(1) Temizlik, düzenlilik ve zarafetin tebliğdeki önemi açıkça vurgulanıyor.  

5779 Possibly, in its immediate application, there is a reference to the dirt and filth which the Pagans used to throw at the Prophet to insult and persecute him.