Mucâdele Sûresi 8. Ayet Meali

Yahûdiler, Hz. Peygambere "Es-Sâmu aleyk - ölüm sana" diye selâm verirlerdi. Hz. Peygamber de "sana da" diye karşılık verirdi. Bu âyet, buna işaret etmektedir.  

8.İbnu Ebi Hatim`in Mukatil bin Hibban`dan rivayet ettiğine göre yahudiler yanlarından bir sahabi geçtiğinde aralarında gizli gizli konuşuyorlardı. Sahabi de kendine bir suikast planı yapıyor olabilecekleri düşüncesine kapılarak tereddüde düşüyordu. Bunun üzerine Resulullah (a.s.) onları böyle gizlice konuşmaktan nehyetti. Ama yahudiler yine vazgeçmediler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.Ayetin: "Sana geldiklerinde de seni, Allah`ın selâmlamadığı bir şekilde selâmlarlar ve kendi aralarında: "Söylediğimizden dolayı Allah bize azap etse ya!" derler" mealindeki kısmı hakkında da Ahmed bin Hanbel , Bezzar ve Taberani, Abdullah bin Amr`dan şöyle bir rivayet nakletmişlerdir: Yahudiler Resulullah (a.s.)`a "Sâm aleykum (ölüm sizin üzerinize olsun)" diye selâm verirler, sonra kendi aralarında: "Söylediğimizden dolayı Allah bize azap etse ya!" derlerdi. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi. Hz. Aişe (r.a.) ve Enes bin Malik (r.a.)`ten de bunu destekleyen rivayetler nakledilmiştir.  

[618] Necvâ/gizli konuşma hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIX, 101-108.  

O günün Yahudilerinin ve münafıkların bir kısmı, Hz. Peygamber’le karşılaştıkları ya da yanına geldikleri zaman: “Size ölüm olsun” anlamına gelen “es-Samü-Aleyküm Ya Ebe’l Kasım” derlerdi ve böylelikle “es-Selâmü Aleyküm” ün telaffuzunu bozarak duyanların kendilerinin selam verdiğini zannetmelerini sağlarlardı. Hz. Peygamber de onların bu saygısız ve kaba davranışlarına karşı “size olsun” anlamına gelen “Aleyküm” şeklinde mukabelede bulunurdu. Yani “size de ölüm olsun” derdi. Onlar bu şekildeki çirkin kelime oyunlarını zaman zaman Hz. Peygamberin arkadaşlarına da yaparlardı.  

Yahudilerle münafıklar kendi aralarında fısıldaşıp müslümanlara bakarak kaş göz işaretleri yapıyor, onlarla alay ediyorlardı. Hz. Peygamber onların bu davranışını yasaklamış, ancak onlar bundan vazgeçmemişlerdi. Münafıklar ayrıca Hz. Peygambere selâm verecekleri zaman “es-Selâmu aleyke” yerine, “Ölüm sana” anlamına gelen “es-Sâmu aleyke” cümlesini söylüyorlardı. Âyet, onların bu çirkin davranışlarını kınamaktadır.  

 Bunlar, yahudiler ve münafıklardı. Müslümanların yanında işaretlerle gizli gizli konuşurlar, müminlerin içlerine şüphe sokmaya çalışırlar, savaşta mücâhitlerin mağlup oldukları, geride kalanların da öldürüldükleri hissini uyandırmaya çalışırlardı. Hz. Peygamber onları bu ahlâksızlıktan menetmişti. Yahudilerin bir başka ahlâksızlığı da, Hz. Peygamber’le karşılaştıklarında «Sana ölüm olsun» anlamına gelen «Es-sâmü aleyk» şeklinde selam vermeleriydi. Hz. Peygamber onların bu saygısız ve kaba ifadelerine «Size olsun» anlamına «Aleyküm» şeklinde karşılık verir, nâzik ve mülayim tavrını değiştirmezdi.  

1- Aralarında kötü niyetle. 2- Ehli Kitap ve münafıklar “Es-selamu aleyk.” (Üzerine selam olsun) yerine, (üzerine ölüm olsun) anlamında “Es-sammu aleyk.” diye selam veriyorlardı. Samm; zehir, zıkkım, ölüm anlamına gelmektedir. 3- “Gerçekten nebi olsaydı, söylediklerimizden dolayı Allah'ın bizi cezalandırması gerekmez miydi?”  

(2)Yahudi ve münâfıklar, bir muhârebede Müslümanları endişeye düşürmek ve üzmek gāyesiyle, mücâhidlerin mağlûb edildiği ve bir kısmının da öldürüldükleri söylentisini yaymaya çalışıyorlardı. Resûl-i Ekrem(asm) onları bu davranışlarından men‘ ettiyse de onlar bu îkāza uymadılar. Hattâ bir vesîleyle Hz. Peygamber(asm)’ın yanına geldiklerinde, “Sana ölüm olsun” ma‘nâsına gelen اَلسَّامُ عَلَيْكَşeklinde selâm verdiler. Resûlullah (asm) onların bu maksadını anlamakla berâber, tavrını bozmadı ve onlara: “Sizin de üzerinize olsun!” ma‘nâsına وَ عَلَيْكُمْ diyerek karşılık verdi. (Celâleyn Şerhi, c. 7, 441; Nesefî, c. 4, 343)  

(*) Bunlar, yahudiler ve münafıklardı. Müslümanların yanında işaretlerle gizli gizli konuşurlar, müminlerin içlerine şüphe sokmaya çalışırlar, saldırganlara karşı savaşta mücâhitlerin mağlup oldukları, geride kalanların da öldürüldükleri hissini uyandırmaya çalışırlardı. Hz. Peygamber onları bu ahlâksızlıktan menetmişti. Yahudilerin bir başka ahlâksızlığı da Hz. Peygamber’le karşılaştıklarında «Sana ölüm olsun» anlamına gelen «Es-sâmü aleyk» şeklinde selam vermeleriydi. Hz. Peygamber onların bu saygısız ve kaba ifadelerine «Size olsun» anlamına «Aleyküm» şeklinde karşılık verir, nâzik ve mülayim tavrını değiştirmezdi. (Diy. Vakfı Meali 8. Ayet Açıklaması) Ayrıca, aralarında gerçekten Allah’ın bir elçisi olsaydı, söylediklerimizden dolayı Allah’ın bizi cezalandırması gerekmez miydi?” diyorlardı. Yani eğer o bir peygamber olsaydı, bu sözümüzden dolayı Allah bizi cezalandıracaktı, bizi cezalandırmadığına göre demek ki o peygamber değildir, diyordular.  

[1] Müslümanlara eza vermek için Yahudiler ve münafıklar birbirleriyle gizli konuşurlardı. Bu hal menolunmuşken yine gizli konuşmada devam ederlerdi.[2] (Esselâmü a'leyk - Sana Allah selâmet versin) yerinde (Essâmü a'leyk - Allah sana ölüm versin) derler.[3] «O, gerçek peygamber olaydı bu sözlerimizden dolayı biz, herhalde bir azaba uğrardık».  

4 Allah’ın selamı; “Esselâmu aleykum”dur. Anlamı, “Esenlikler üzerinize olsun” demektir. Yahudilerin ve münafıkların selamı ise, bir kelime ve bir telaffuz oyunu ile selam veriyormuş gibi yapıp: “essâmu aleykum” yani “ölüm üzerine olsun” demektir. Hz. Peygamber bunu anlıyor ve “aleykum” yani “sizin üzerinize olsun” diyordu. Yahudiler, bunu bazı sahabelere de yapıyorlardı. Allah’ın öğrettiği selâm için bkz. En’âm, 6/54; Neml, 27/59; Ahzâb, 33/56  

(Birçok rivayette anlatıldığı gibi bu, Yahudi ve münafıkların ortak tavrı idi. Onlar Hz. Peygamber’in (s.a.a) yanına geldiklerinde “es-Samu aleyke (Ölüm olsun üzerine) Ya Ebe’l Kasım” diyorlar ve böylelikle “es-Selamu aleyke”nin telaffuzunu bozarak bunu işiten kimselerin kendilerinin selam verdiğini zannetmelerine neden oluyorlardı.)  

1 Allahu Teâlâ peygamberlerini: “…selam olsun seçkin kıldığı kullarına…” (Neml: 59), “Bütün Peygamberlere selâm olsun” (Saffat: 181), “Şüphesiz, Peygambere, Allah rahmet eder ve melekleri duâ eder. Ey îman edenler! Siz de ona hürmet edin ve tam teslim olun” (Ahzab: 56) şeklinde selamlamıştır.2 Hz. Aişe’den rivâyet olunduğuna göre; Yahûdîlerden bir grup, Rasûlullah’ın huzuruna geldiler ve “helâk olasın ey Kasım’ın Babası” (السَّامُ عَلَيْكَ يَا اَبَا الْقَاسِمِ) dediler. Peygamberimiz de; (عَلَيْكُمْ) “siz de” diye cevap verdi. (Buharî, Müslim)  

11 Burada işaret edilen yasaklama, “normal olarak gizli toplanmalardan bir hayır çıkmaz; yardımlaşmayı emretmeye, adil muameleler[i tartışma]ya veya insanlar arası ilişkileri düzeltmeye adananlar hariç” (bkz. 4:114 ve ilgili not 138) ayetinden kaynaklanır. Klasik müfessirlerin işaret ettiği gibi, bu pasajda değinilen “gizli konuşmalar”ın bazı inkarcı çağdaşlarının Hz. Peygamber’e ve arkadaşlarına karşı hazırlamak istedikleri komplolar ile ilgili bulunduğuna kuşku yoksa da, pasajın genel bir muhtevaya sahip olduğu ve bu nedenle bütün çağlar için geçerli bulunduğu da aynı şekilde şüphesizdir.12 Yani, daha geniş anlamda, Hz. Peygamber’in ahlakî öğretilerine karşı çıkmaya.13 Hz. Peygamber’e “yaklaşma” ifadesi, burada ikili bir anlama sahiptir: lafzî olarak o’nun inkarcı çağdaşlarını, mecazî olarak da her zaman düşmanca eleştiride bulunanların o’nun kişiliğine ve öğretilerine “entellektüel” yaklaşımlarını kasdetmektedir. Aynı yorum, bir sonraki cümle için de geçerlidir.14 Lafzen, “Allah’ın seni hiçbir zaman selamlamadığı bir şekilde...” Tarihî olarak bu ifade, Medine Yahudilerinin Hz. Peygamber’e düşmanca yaklaşımlarına bir işarettir. Nakledildiğine göre, onlardan bir kısmı, Hz. Peygamber ile karşılaştıklarında geleneksel “selamun aleyküm” hitabı yerine selâm sözünü öyle bir şekilde mırıldanırlardı ki onu sâm (“ölüm”) kelimesinden ayırd etmek imkansız olurdu. Ve aynı kaba kelime oyununu Hz. Peygamber’in arkadaşlarına da yaparlardı. (Taberî ve İbni Kesîr, yukarıdaki ayet ile ilgili yorumlarında, konu hakkındaki Hadisleri tam metin olarak ve bütün kaynaklarıyla birlikte nakletmişlerdir.) Konu ile ilgili bir önceki nota da bkz.15 Yani, “eğer Muhammed gerçekten bir Peygamber ise”.  

[4982] Zımnen: “Allah’ın hoş görmediği, razı olmadığı biçimde”. [4983] Zımnen: “Cehenneme kadar yolları var!” [4984] Veya: “Orada düzeltilecekler”. “Namaz” anlamındaki salât ile aynı kökü paylaşan kelime için A’lâ 15’in ilgili notuna bkz.  

5342 When the Muslim Brotherhood was acquiring strength in Madinah, and the forces of disruption were being discomfited in open fight against the Messenger of Righteousness, the wicked resorted to duplicity and secret intrigues, in which the ringleaders were the disaffected Jews and the Hypocrites, whose machinations have been frequently referred to in the Qur'an. E.g., see 2:8-16; and 4:142-145. 5343 The salutation of Allah was (and is) "Peace!" But the enemies, who had not the courage to fight openly often twisted the words, and by using a word like Sam, which meant "Death!" or "Destruction!" instead of Salam! (Peace!), they thought they were secretly venting their spite and yet apparendy using a polite form of salutation. Cf. 2:104, and n. 107, where another similar trick is exposed. 5344 The enemies derisively enjoyed their trick (see last note) according to their own perverted mentality. They asked blasphemously, "Why does not Allah punish us?" The answer is given; there is a Punishment, far greater than they imagine; it will come in good time; it will be the final Punishment after Judgement: it is delayed in order to give them a chance of repentance and reformation.