Meryem Sûresi 71. Ayet Meali

Tefsircilerden bazıları, “içinizden oraya uğramayacak hiç kimse yoktur” anlamındaki hitabın, bütün insanları kapsadığını ve bunun cehennemin üzerinde kurulu olan (sözde) sırat köprüsünü işaret ettiğini iddia etse de 68, 69 ve 70. ayetlerle siyak ve sibak ilişkisi kurduğumuzda buradaki “siz” zamirinin önceki ayetlerde sözü edilen inanmayanlara ilişkin olduğunu ve bütün insanları kapsamadığını söylemek daha doğru olur. Zira Enbiya suresinin 21/102. ayetinde mü’minler için: “Onlar cehennemin hışıltısını bile duymazlar” hitabı da bu tezi doğrulamaktadır. Bu arada ifade etmek gerekir ki; Kur’an’da ve sahih hadis kaynaklarında, anlatıldığı ve inanıldığı gibi “Sırat Köprüsü” diye bir şey yoktur. Diğer temeli olmayan birçok sanal inanışlar gibi Sırat Köprüsü de insanların yüreklerine korku salan zihniyetin dayatmasından başka bir şey değildir. Bu konuda ısrarcı davrananların dayandığı tek âyet bu âyettir ki görüldüğü gibi bunun da sırat köprüsü ile herhangi bir alakası yoktur. Kur’an’da onlarca yerde geçen “Sırat” kelimesi, geçtiği yerlerin çoğunda “Müstakim” sıfatı ile birlikte “Sırat-ı Müstakim (Doğru Yol)” anlamında kullanılır. Daha özet bir ifade ile Kur’an’da “Sırat-ı Müstakim”, “Kim, Allah’a güvenip dayanırsa muhakkak Doğru Yola (Sırat-ı Müstakime) iletilmiştir.” (A. İmran, 3/101) örneğinde olduğu gibi Tevhid Dinini yani İslâmiyet’i anlatır. Tek başına gelen “sırat” da yine En’am 6/126, A’râf 7/86, İbrahim 14/1 ve daha pek çok ayette olduğu gibi aynı anlama gelmektedir.  

 Bir rivayete göre, iyi veya kötü her insan cehenneme uğrayacak, ancak Allah, iyileri yakmayacak, oradan kurtaracaktır. Câbir (r.a.)in naklettiği bir hadise göre, cennetteki müminler, daha önce cehenneme uğrayacaklar, fakat cehennemde onların uğradığı yerlerin ateşi sönecektir. Bir diğer rivayete göre, cennetlik müminlerin cehenneme uğramaları, Sırat’tan geçmelerinden ibarettir.  

1- Hesap görme alanına, mahşer yerine. 2- Ayette, kast edilen şey açıkça şudur: Herkes mahşer alanına, hesap görmek üzere toplanacak. Hesap görmekten hiç kimse istisna tutulmayacak. Devam eden ayette de dendiği gibi, takva sahipleri kurtulacak ve zalimler de Cehennem için orada diz üstü çökmüş halde bekleyeceklerdir. Ayet, açıkça böyle söylemesine karşın, geleneksel anlayışın İsrâîliyyât referanslı çeviri ve açıklamalarında; mü'min, kâfir herkes önce Cehennem'e gidecek, günahının cezası kadar Cehennem'de kaldıktan sonra, Cennet'e geçecek denmektedir. Oysaki 66. Ayetten 73. Ayete kadar olan ayetlere bir konu bütünlüğünde bakılmalıdır. Ayette doğrudan Cehennem sözcüğü geçmediği halde “oraya” zamirine Cehennem olarak anlam verilmektedir. Oysaki Cehennem olarak çevrilen “oraya” zamiri Cehennemi değil, mahşer alanını işaret etmektedir. 21/Enbiya 10 1-102 ayetleri mü'minlerin Cehennemin uğultusunu bile duymayacaklarını söylemektedir. Ayrıca, yüzlerce ayette de açıkça ifade edildiği gibi, Cennet de Cehennem de kalıcıdır. Cehennem'e gidenler Cehennem'den bir daha çıkamayacaklardır. İnancı ne olursa olsun; isterse Müslüman olsun, günahı sevabından fazla olanlar, Cehennem'e gideceklerdir. Ne var ki Cehennem de tıpkı Cennet gibi derece derecedir.  

(3)Bazı rivâyetlere göre insanların hepsi Cehenneme uğrayacak, fakat Cennetlikler azab görmeden çıkacaklardır. Hz. Câbir (ra)’ın bir rivâyetinde: “Cennetlikler evvelâ Cehenneme uğrayacaklar. Fakat Cehennem onlara serinlik ve esenlik yeri olacaktır. Hatta insanlar onun serinliğinden ürperip feryâd edeceklerdir. Cenâb-ı Hakk o gün Cehennemi mü’minlere, tıpkı İbrâhîm Aleyhisselâm’ın atıldığı ateşi ona serinletici ve emniyet verici kıldığı gibi yapacaktır. Cennet ehli, ne ile korkutulmuş olduklarını görecek ve Cennetteki lezzetlerine kuvvet verecek bir dehşetle Cehennemi temâşâ edeceklerdir.” (Celâleyn Şerhi, c. 5, 40)  

(*) Ayette geçen (ورود)’’ vurud’’ kelimesi, girmek anlamında değildir. Lügatlardaki anlamları aşağıya alınmıştır... (وَرَدَ ـِـ وُرُودا)ً [genel ‘’Vurud’’, gelmek, hazır olmak, yaklaşmak, yakın gelmek, varmak, ulaşmak. Bk: (ترجمة و معنى ورد في قاموس عربي تركي. Ayette, kast edilen şey açıkça şudur: Herkes oraya, yani mahşer alanına, hesap görmek üzere toplanacak ve esap görmekten hiç kimse istisna tutulmayacak. Ayet, açıkça böyle söylemesine karşın, geleneksel anlayışın İsrâîliyyât referanslı çeviri ve açıklamalarında; mü’min, kâfir herkes önce Cehennem’e gidecek, günahının cezası kadar Cehennem’de kaldıktan sonra, Cennet’e geçecek vs. denmektedir. Oysaki 66. ayetten 73. ayete kadar olan ayetlere bir konu bütünlüğünde bakılmalıdır. Ayette doğrudan Cehennem sözcüğü geçmediği halde “oraya” zamirine Cehennem olarak anlam verilmektedir. Oysaki Cehennem olarak çevrilen “oraya” zamiri Cehennemi değil cehennemin de üzerinde bulunduğu mahşer alanını işaret eder. Ayrıca 21/Enbiya 101-102 ayetleri mü’minlerin Cehennemin uğultusunu bile duymayacaklarını söylemektedir. Bu arada ifade etmek gerekir ki; Kur’an’da ve sahih hadis kaynaklarında, anlatıldığı ve inanıldığı gibi “Sırat Köprüsü” diye bir şey yoktur. Diğer temeli olmayan birçok sanal inanışlar gibi Sırat Köprüsü de insanların yüreklerine korku salan zihniyetin dayatmasından başka bir şey değildir. Bu konuda ısrarcı davrananların dayandığı tek âyet bu âyettir ki görüldüğü gibi bunun da sırat köprüsü ile herhangi bir alakası yoktur… (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması) Zaten ayetlere göre cehennemin kapıları vardır, o kapılardan cehenneme girerler. Yani köprüden düşme yoktur. ورَد فلانٌ المكانَ / ورَد فلانٌ على المكانِ : أشرف عليه ، أتاه ، دخله أو لم يدخلْه (تعريف و معنى ورد في معجم المعاني الجامع) والقول الثاني: أن ورود المسلم عليها الوصول إليها ناظراً لها ومسروراً بالنجاة منها ، وذلك مثل قوله تعالى: { وَلَمَّا وَرَدَ مَآء مَدْيَنَ } } [القصص: 23] أي وصل- ويحتمل قولاً ثالثاً: أن يكون المراد بذلك ورود عرضة القيامة التي تجمع كل بر وفاجر: (النكت والعيون – للامام الماوردي) وروى عن ابن مسعود رضي الله عنه، أنه قال: {وَإِن مِّنكُمْ إِلاَّ وَارِدُهَا} يعني: القيامة، والكناية راجعة إليها.( معالم التنزيل)] فعلى هذا يكون المراد من الورود الحضور والرؤية، لا الدخول كما قال تعالى { ولما ورد ماء مدين } [القصص: 23] أراد به الحضور) اختلف العلماء في معنى الورود على قولين أحدهما: أن ورودها هو الوصول إليها والإشراف عليها لا الدخول فيها وهو قول ابن مسعود والحسن وقتادة واختاره أبو مسلم واستدلوا على ذلك بقوله تعالى { ولما ورد ماء مدين وجد عليه أمة من الناس يسقون } [القصص: 23] (مجمع البيان في تفسير القرآن ) والورود ليس معناه الدخول، بل إن المؤمن يرِدُها ولا يُلقى ولا يُعذب فيها، وبذلك يوفق بين قوله تعالى: (وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا)، وقوله تعالى بالنسبة للمؤمنين: (. . . أُوْلَئِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ)، أي مبعدون من عذابها ولا يلقون فيها ولا يدخلونها،(زهرة التفاسير - تفسير المراغي)  

19 Klasik dönem müfessirleri bu ayetin, hemen önceki ayetlerde bahsedilen günahkârlarla ilgili olduğunu söylerler. Özellikle İbn Abbas ve İkrime bu görüştedir. Biz de bu görüşü benimsiyoruz. Nitekim Enbiyâ, 21/101-102 ayetlerde yaptıkları iyilikler sebebiyle cenneti hak etmiş olanların cehennemden uzak tutulacaklarından ve onun uğultusunu işitmeyeceklerinden bahsetmektedir. Zaten önceki iki ayette 68-69’da şeytanla birlikte ona tabi olanlar cehennemin etrafında toplanacaklardır. Ayetin hitap ettiği kişiler daha ziyade onlardır kanaatindeyiz. Ancak ekseri müfessirler, herkesin oraya uğrayıp müşahede edeceği kanaatindedirler. Buradan hareketle İslam geleneği literatürüne cehennemin üzerine kurulmuş bir “sırat köprüsü” tabiri de girmiştir.  

(Her insan cehenneme sunulacak, fakat bir sonra ki ayette de açıklandığı gibi salih insanlar kurtulacak, zalimler orada yüzüstü bırakılacaklardır.)  

Genellikle bu ayete dayanılarak her müslümanın mutlaka cehennemi göreceği iddia edilmektedir. Oysa Meryem 19:66. ayetten itibaren konu, mahşerdeki diriltilmeyi inkâr edenlerle ilgilidir. Cehennemi görecek ve oraya girecek olanlar bu kişilerdir. Takvâ (duyarlılık) sahibi olanlar cehennemden uzak tutulmuş olacaklardır. Bu yüzden bu ayet Enbiyâ 21:98-102, Zümer 39:61 ve Leyl 92:15-18. ayetlerle birlikte okunmalıdır. Mahşer gününün korkunç yapısından güvende olacak kişilerin bulunacağı Neml 27:89’da müjdelenmektedir.  

1 Birçok âyet ve sahih hadislerde, gerçek mü’minlerin hiçbir şekilde cehenneme girmeyecekleri açıkça ifâde edildiğine göre, her insan cehennemi görecek, fakat bir sonra ki âyette de açıklandığı gibi, iyi Müslümanlar girmeyecek, günâhkârların ve kâfirlerin ayıklanıp cehenneme atılışına şâhit olacaklardır. Bütün bu gördüklerinden sonra cennete girince de: “oradaki bütün duâları: “Ey Allah’ım! Seni bütün eksikliklerden uzak tutarız”, birbirlerine iltifatları: “selâm”, duâlarının sonu da: “hamd âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur” (Yunus: 10) olacaktır. Ne mutlu o halis kullara…  

55 Lafzen, “Sizden hiç kimse yok ki ona varmamış olsun”. Bazı klasik müfessirlere göre buradaki “siz” zamiri önceki pasajlarda sözü edilen günahkarlara ve özellikle de Kıyamet Günü’ne inanmaya yanaşmayan kimselere ilişkindir. Ne var ki, müfessirlerin ekseriyeti, “herkesin onu müşahede edeceği” anlamında, iyi-kötü, kafir-müslim herkesin bu hitabın kapsamına girdiği görüşündedir: bizim çeviride kullandığımız ifade de bu görüşe dayanmaktadır.  

[2529] İbn Abbas ve İkrime’ye uyarak “Ve (siz ey cehennemi hak edenler!) Başka yolu yok, sizin her biriniz oraya mutlaka varacaksınız!” şeklinde okunabilir. Bu okuma âyetin öncesiyle de uyumludur. Tercihimiz hem bu uyuma hem de mü’minlerin cehennemin uğultusunu bile işitmeyeceklerini ifade eden Enbiya 102-103 gibi âyetlere dayanır. Buna şöyle bir itiraz yapılabilir: Bu durumda bir sonraki âyetle bu âyet arasındaki irtibat kopmaktadır. Bu itiraz 72. âyetle bu âyet arasındaki anlam bütünlüğünün yanında, cennetliklerden söz eden “işte onlar (cehennem)den uzak tutulacaklar” (21:101) âyetinin medlulüne de uygun görünmektedir (Krş: 21:99, 101; 39:61; 92:17). Tercih etmediğimiz bu alternatif anlama göre vâriduha, herkesin takdim edileceği fakat sadece cehennemliklerin gireceği bir “uğrak noktasını” ifade eder. Cehennemi hak etmeyen kimseler, girmek için değil görmek için uğrayıp geçecekler. Zımnen, bununla onlara “tercihinizin sizi ne büyük bir badireden kurtardığını görün işte!” denilmiş olacak. Bu takdim sırasında günahla kirlenmiş ve oraya kiriyle gelmiş olanları, cehennem kirlerinden arındıracak. Nihayet cennet tertemiz olanların buluşma yeri olacak.  

Burada vürud: girme, fakat “uğrayıp geçme” mânasında bir girme ifade eder. Bu işkâli, Hz. Peygamber (a.s.)’ın şöyle giderdiği rivayet olunmuştur. “Herkes cehenneme girer, fakat müminler için Hz. İbrâhim’e olduğu gibi ateş serin ve selâmet olur.”  

[1] Meryem 19/63. âyetin kapsamına girmeyenlerden. [2] Buradaki vârid = وَارِد su başına giden" (Müfredât) kelimesinden hareketle, ayette, cehenneme girmekten değil, çevresinde toplanmaktan söz edildiği, zaten; "Sonra diz çöktürerek cehennemin çevresine getireceğiz" âyetinin bunu gösterdiği iddia edilir. Cehennem sözlükte, tutuşturulmuş ateş demektir (Müfredât).Dolayısıyla ahiretteki cehennemin içi, cehennemlerle dolu olacaktır. Vârid = وَارِد, cehennem ile birlikte kullanılınca suya gider gibi cehenneme gidenleri ifade eder. Bir âyet şöyledir: "Firavun kıyamet günü halkının önüne düşecek, suya götürür gibi onları ateşe götürecektir. Başına varılan su ne kötü sudur!" (Hud 11/98) Bu kelime, cehenneme girme anlamına da kullanılmıştır. İlgili âyetlerden biri şudur: َ"Siz ve Allah'tan başka kulluk ettikleriniz cehenneme atılacak şeylerdir. Hepiniz oraya gireceksiniz." (Enbiya 21/98) Sonuç olarak günahı çok olan Müslümanlar da tutuşturulmuş cehennem ateşinin çevresinde toplanacaklardır.  

(8) Hadiste, insanların Cehenneme uğrayacakları, ancak yapmış oldukları işlerle oradan geri çevrilecekleri bildirilmiş; geri çevrilenlerin de, yaptıkları işe göre şimşek hızı, rüzgâr hızı, at koşusu, insan koşusu, yaya yürüyüşü gibi çeşitli hızlarla oradan kurtulacakları haber verilmiştir. (Tirmizî, Tefsir 19:5.) Nitekim, bir sonraki âyet, yaptıkları işlerle ateşten korunmuş olanların oradan kurtulacaklarını bildirmektedir.  

2518 Three interpretations are possible: (1) The general interpretation is that every soul must pass through or by or over the Fire. Those who have had Taqwa (see n. 26 to 2:2) will be saved by Allah's Mercy, while unrepentant sinners will suffer the torments in ignominy. (2) If we refer (he pronoun "you" to those "in obstinate rebellion" in verse 69 above, both leaders and followers in sin, this verse only applies to the wicked. (3) Some refer this verse to the Bridge over Hell, the Bridge Sirat, over which all must pass to their final Destiny. This Bridge is not mentioned in the Qur'an. (R).