Meâric Sûresi 19. Ayet Meali

[676] İnsan psikolojisi ve kötü özelliklerin tedavisi hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIX, 584-591.  

Âyet-i kerîmede bahse konu olan insanın kötü vasıfları 20 ve 21. âyet-i kerîmelerde açık bir şekilde izah edilmiştir. İnsanoğlunun tahammülsüz (ve tamahkâr bir tabiatta) yaratılması, kulluk imtihânını kazanmaya engel olacak kadar güç ve donanımdan mahrum olması, demek değildir. Bilakis, insanoğlu, şeytan ve nefisle mücadele edebilecek kabiliyette ve donanımda yaratılmıştır. Yeter ki cüz’î irâdesini hayır yolda kullansın. Âyet-i celîleden anlaşılması gereken mana, insanoğlunun imtihân gereği irâdesi ve gücünün yanında, nefsânî arzulardan kaynaklanan bazı zaaflarının bulunmasıdır.  

1- Bilinen insanlar, insanların bir kısmı. 2- Musallin olanlar hariç. (Bak: Bu surenin 22. ayeti)  

(*) Ayette geçen (هلؤع) ‘’helû’û’’ sabırsız anlamında değildir, belki istekli ve hırslı anlamındadır. Eğer insan sabırsız yaratılmışsa, o zaman neden nice ayetlerde insanın sabırlı olması teşvik edilmektedir? Yani eğer insan sabırsız yaratılmışsa ne kadar sabretmeye davet edilirse edilsin yine sabredemez, çünkü sabretme gücü yok. Bu durumda o zaman insanı sabretmeye davet eden ayetler haşa anlamsız mı kalır? Hayır! Zaten bundan sonra gelen 20 -21.ayetler (هلوع) ‘’helu’u’’n tefsirini yapmaktadır. Aşağıdaki tefsir metnine de bakılabilir. حدثنا يحيى بن حبيب بن عربي، قال: ثنا خالد بن الحارث، قال: ثنا شعبة، عن حصين، قال يحيى، قال خالد: وسألت شعبة عن قوله: (إِنَّ الإنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا ) فحدثني شعبة عن حصين أنه قال: الهلوع: الحريص (تفسير الطبري) الهلوع، الهلع، يقال: فلان فيه هلع، صاحب هلع، موصوف بالهلع: فسر بأشد الحرص، حريص، مع أسوأ الجزع، الذي في يده لا يخرج، وهو حريص على زيادته غاية الحرص، وهو أيضًا يتصف بأسوأ الجزع، وأفحشه.( [2] من قوله تعالى: {إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا} الآية:19 إلى آخر السورة)  

5 Krş. İsrâ, 17/11  

7 Lafzen, “insan tatminsiz (halû‘an) yaratılmıştır” -yani insan, kendini aynı derecede hem verimli başarılara hem de kronik memnuniyetsizlik ve hayal kırıklıklarına sürükleyen bir iç tatminsizlik ile donatılmıştır. Başka bir deyişle, bu donanımın pozitif yahut negatif bir karakter göstereceğini belirleyen, insanın bu Allah-vergisi donanımı kullanma tarzıdır. Bundan sonra gelen iki ayet (20 ve 21) ikinci duruma işaret ederlerken, 22-25. ayetler, yalnızca gerçek ruhî ve ahlakî bilincin o fıtrî tatminsizliği pozitif bir güce dönüştüreceğini ve böylece iç huzuruna ve kalıcı hoşnutluğa yol açacağını gösterir.  

[5306] Sadece burada geçen helû‘, Ferrâ’ya göre “sürekli yakınmak, sızlanmak, tatminsizlik” (ed-dacûr) mânasına gelir. Kelime Müfredât ve Külliyyat’ta hiç yer almamış, İbn Âşûr ise üç sayfadan fazla yer ayırmış. Fe’ul vezninden olan kelime hem özne, hem nesne anlamı taşır. Bu bizi şu anlama ulaştırır: Özünde tatminsiz olan, bunun cezası olarak da tatminsizliğe maruz kalan. Bu tatminsizlik insan için bir fırsattır, eğer doğru kullanırsa. Doğru kullanmanın yolu devamındaki âyetlerde gösterilir. Zımnen: Bana neyle tatmin olduğunu söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim. Allah rızası ve cennetten aşağısıyla tatmin olan ucuza gitmiştir. “Yükseliş yollarının” sahibi Allah’la tatmin olana ise o yollara koyulup yükselmek düşer.  

5688 Man, according to the Plan of Allah, was to be in the best of moulds (95:4). But in order to fulfil his high destiny he was given free will to a limited extent. The wrong use of this free will makes his nature weak (4:28), or hasty (17:11), or impatient, as here. That becomes his nature by his own act, but he is spoken of as so created because of the capacities given to him in his creation.