Mâûn Sûresi 4. Ayet Meali

4-7.İbnu Münzir`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre bu ayeti kerimeler münâfıklar hakkında indirilmiştir. Onlar Müslümanlarla biraraya geldiklerinde namaz kılar, ama yalnız kaldıklarında kılmazlardı.  

Namaz ve diğer ibadetler İbrahim peygamberden itibaren uygulanmakta olup Mekke müşrikleri tarafından biliniyordu. Bak 21:73.  

1- Gösteriş olsun diye veya çıkarları için yardım edenlerin vay haline. Söz konusu bu kimseler, Mekkeli müşriklerdir. Ayete, “Gösteriş yapmak için namaz kılanların vay haline.” şeklinde anlam verilmesi doğru değildir. Mekke koşullarında Müslüman olduğunu bile gizlemek zorunda olanların, gösteriş için namaz kılmaları söz konusu edilemez. Surenin, bu ve bundan sonraki ayetlerinin Medeni olduğunu söylemek ise, bu yanılgıdaki tutarsızlığı izah etme düşüncesinden kaynaklanan ikinci bir yanılgıdır. Bu yanılgının esas nedeni, karşılaşılan her “salat” sözcüğüne “namaz” anlamı verilmesinden kaynaklanmaktadır. Oysaki Bu ayetteki salat sözcüğünün anlamı “yardım etmek, destek olmak” tır.  

(*) …Söz konusu bu kimseler, Mekkeli müşriklerdir. Ayete, “Gösteriş yapmak için namaz kılanların vay haline.” şeklinde anlam verilmesi doğru değildir. Mekke koşullarında Müslüman olduğunu bile gizlemek zorunda olanların, gösteriş için namaz kılmaları söz konusu edilemez. Surenin, bu ve bundan sonraki ayetlerinin Medeni olduğunu söylemek ise, bu yanılgıdaki tutarsızlığı izah etme düşüncesinden kaynaklanan ikinci bir yanılgıdır. Bu yanılgının esas nedeni, karşılaşılan her “salat” sözcüğüne “namaz” anlamı verilmesinden kaynaklanmaktadır. Oysaki Bu ayetteki salat sözcüğünün anlamı “yardım etmek, destek olmaktır…(E. Aktaş Meali Mâ’ûn 4. Ayet Açıklaması) Bu ayet Enfâl 8: 35. ayetle okunmalıdır. Buradaki konu, Mekke’deki müşrikler ve yaptıklarını sandıkları ibadetleridir. [Musallîn] ifadesiyle“namaz kılanlar”ın kastedildiği yorumları vardır ancak [salât] ve [musallîn] kelimeleri [ekâme] (yerine getirmek) fiiliyle kullanılmadığında namaz anlamına gelmemektedir. (M. Okuyan Meali 4. Ayet Açıklaması) Musallîn; Allah’ın değerlerine sahip çıkıp destek olan ve Allah’a yönelenler manasındadır. Zıddı ile kullanımı Kıyamet sûresinin 31-32. âyetlerinde “sallâ/yöneldi - tevellâ/yüz çevirdi” şeklinde formülize edilmiştir. Ancak bağlamda bu yönelmenin Allah için olmayan sahte, gösterişçi bir görüntü olduğu anlaşılmaktadır. Burada Allah’ın değerler sistemine yöneliyormuş gibi yapıp sadece görüntü verenler kınanmıştır. (Kurandan Hayata) Ayrıca buradaki (مصلين) ‘’musallin’’ sözcüğünden ibadet kast edildiği zaman, önceki ayetlerden de anlaşıldığı gibi şirkin bulaştığı bir ibadettir, İslamdaki ibadet dğildir. (الله اعلم) Detaylı bilgi için aşağıdaki metne bkz: وكذلك أساء معظم المسلمين فهم النص التالي، وغالباً يشهرون جملة منه في وجه المسلم المقصر بالصلاة التعبدية وهي {فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ}ولم يعلموا أنهم وقعوا بتعضية النص القرءاني ووصلوا إلى مفاهيم باطلة وضالة بسبب عملهم هذا، وكان ينبغي عليهم قراءة النص كاملاً في سياقه وفهمه كله كمنظومة واحدة، والنص كاملاً هو: أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ ﴿١﴾ فَذَلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ ﴿٢) وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ ﴿٣ ﴾ فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ ﴿٤﴾ :انظروا كيف بدأ النص بصفة التكذيب بالدين التي تدل على إنكار أوامر الله ورفض شرعه، فهذا الإنسان الكذاب يتابع النص صفاته، يدفع اليتيم ويؤذيه، ولا يُطعم المسكين، بل لا يشجع على إطعامه، فويل لهذا الإنسان الذي يُكذّب بالدين ولا يعمل الخير و لا يشجع عليه، وهو عن صلته بالله ساهٍ غافل، وإذا عمل خيراً فهو للمُراءاة وليس من أجل الخير أو الطاعة لله، ويمشي بين الناس يمنع التعاون ونشر المعونة بينهم ، هل هذا إنسان مسلم ؟ هل هذا إنسان مُصلٍّ؟ هذا هو محل الخطاب الإلهي {فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ} ويل لمن أدرك صلته بالله ثم قطعها كفراً وتكذيباً ومنعاً للخير بين الناس، ويدعو إلى الفساد والمعصية والرذيلة (. مفهوم الصلاة على النبي – الموقع الرسمي للباحث سا مر اسلامبولي) أما كلمة (المصلِّين): فهي جمع مُصلِّ، والمصلِّ بحسب الاشتقاق اللغوي اسم فاعل مأخوذة من الصلاة، وهي: الصلة والارتباط النفسي، تقول: لك يا رب صلاتي، أي: لا صلة لنفسي إلاَّ بك ولا ارتباط لها إلا بجنابك العالي الرفيع. وهكذا فالمصلِّي هو كلّ مخلوق له صلة نفسية بخالقه.على أن هذه ({ا الكلمة هنا لا تعني بالمصلِّي من يؤدِّي أشكال الصلاة بمعناها لاصطلاحي، وأعمالها من ركوع وسجود وقيام وقعود وقراءة، بل إنما تعني ذلك الإرتباط وتلك الصلة بين المخلوق وخالقه، إنها صلة إمداد وتربية، إنها صلة ينبني عليها قيام الوجود والحياة، إنها تعني ذلك الاستمداد الدائم من الله تعالى الذي كل من في السموات والأرض مفتقر له ومحتاج إليه فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ، الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ سَاهُونَ} - موقع العلامة الإنساني ..) سورة الماعون لا تتحدث عن المصلين من المؤمنين بل عن صنف آخر من المصلين ليسوا مؤمنين بل مكذبين بالدين وهم الذين جرى وصفهم ووصف صلاتهم في سياق آخر بقوله عز وجل(وما كان صلاتهم عند البيت الا مكاء وتصدية) لاحظ ان المصلين هنا ليسوا مؤمنين ولا مسلمين يعني نحن امام أناس يكذبون بالدين الذي جاء به محمد لكنهم في ذات الوقت يؤمنون بالله ولئن سالتهم من خلق السماوات والارض ليقولن الله) ويشركون معه أوثانا والهة وهمية اخرى وهم يصلون أي أنهم (مصلين) لكن صلاتهم وعبادتهم ودعاءهم ليست موجهة إلى الله بل إلى الأوثان عند البيت الحرام وعندهم تسألهم عن عبادة الاوثان والالهة يقولون (ما نعبدهم الا ليقربونا الى الله زلفى) فهؤلاء هم المصلين الذين يكذبون بالدين والذين هم عن صلاتهم ساهون والذين هم يراؤون ويمنعون الماعون وهم ليسوا المصلين من المؤمنين, فالله لا يعاقب المؤمنين في جهنم على تقصيرهم في الدعاء أو إقامة الصلاة وهو أرحم بكثير من ذلك وهذه الآيات لا تتحدث عن المؤمنين أصلا (فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ، الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ سَاهُونَ} - موقع العلامة الإنساني ..)  

[5] Namazda tembel olup namazı ehemmiyetsiz addeden münafıklar hakkında nâzil olmuştur.  

4 Mekke döneminin erken yıllarında inen bir sûredir. Mekkeli müşrikler Allah’ı bilseler de putları aracı olarak görüyorlardı. İbadetlerinde şirk içindeydiler. Hz. İbrahim’den gelen hac ve namaz ibadeti bugünkü gibi olmasa da vardı. Bu ayet aynı zamanda günümüze de hitap ediyor. Kur’an sadece indiği dönemi muhatap almaz, kıyamete kadar bütün insanlık onun hitap alanı içindedir.  

Bu ayet Enfâl 8:35. ayetle okunmalıdır. Buradaki konu, Mekke’deki müşrikler ve yaptıklarını sandıkları ibadetleridir. [Musallîn] kelimesi ile “namaz kılanlar”ın kastedildiği yorumları mevcuttur ancak [salât] ve [musallîn] kelimeleri [ekâme] (yerine getirmek) fiiliyle kullanılmadığında namaz anlamına gelmemektedir.  

1 Yani vay hallerine, yazıklar olsun o cehennemin “veyl” denilen ve kan, irin akan deresine düşecek olan namaz kılanlara, daha doğrusu namaz kılıyor gibi yapıp, mümin görünenlere.  

[5906] Salât için bkz: 87:15, not 15. Bu salât, mü’minlere ikame etmeleri emredilen namazla bir tutulamaz. Olsa olsa “ikame edilmemiş” bir salâttır. Allah Rasûlü’nün tasvirinden yardım alacak olursak, dini desteklemeyen ve dince desteklenmeyen salâttır. Bunun en tipik özelliği Yaradan’a kulluğu, yaratılana şefkatten kesip ayırmaktır. Böylesi bir ibadet, ibadet olma özelliğini de yitirir. Kur’an “Gerçek erdem, yüzlerinizi doğuya veya batıya döndürmeniz değildir” (2:177) derken de, kesilen kurbanlar için, “Onların ne etleri ne de kanları Allah’a ulaşır” (22:37) derken de bunu kasteder. İbadet’i adâletten ayırmak, ed-Dîn’i yalanlamakla eş tutulmuştur. Elbet, “Onların Beyt çevresindeki ibadeti (vahyi susturmak için) şamata çıkarmak ve (namazı) engellemekten ibarettir.” (8:35) âyeti, amacından kopartılarak içi boşaltılan ibadetlerin nasıl oyun ve eğlence halini aldığını; veya oyun ve eğlencenin, amacından koparılmış ibadetlerin yerine nasıl ikame edildiğini gösterir.  

[1] Âyetin metninde geçen el-musallîn = الْمُصَلِّينَ'nin türediği es-salât = الصَّلَاة kelimesinin kök anlamı, bir şeyi bırakmamak ve sürekli arkasında olmaktır. (Lisan'ul-Arab) Bunu yapan kişilere el-musallîn denir. Namaz da her gün, aksatmadan yapılması gereken ibadet olduğu icin ona salat, o ibadeti yerine getirenlere de musallîn denir. Burada anlatılan kişiler, Allah'ın verdiği görevleri, sürekli yaptığını sanan ama aslında O'ndan başkasının isteğine uyanlardır. [2] Yaptığı işten sevap almanın tek yolu inanarak Ahiret için çalışmaktır. "Kim de Ahireti ister ve inanarak onun için gereği gibi çalışırsa, işte onların çalışması teşekküre değer." (İsra 17/19)