Mâide Sûresi 96. Ayet Meali

[1] Irmak da, göl de dahildir.[2] İhramda bulununuz, bulunmayınız.  

31 Müfessirlerin beyanına göre, deniz avı; göl, ırmak, nehir, çay vb gibi her türlü sularda yapılan avı içine almaktadır.  

1 Denizden kastedilen, genel olarak büyük sulardır. Buna nehirler, göller ve büyük havuzlar da dâhildir.2 Deniz avına gelince: başka zaman olduğu gibi ihramda dahi hem avlanması hem yenmesi helaldir. İmam Şafiî: “denizin suyu temiz ve temizleyici, avlanılan hayvanların ölüsü de helâldir” Hadîs-i Şerifi ile istidlâl ederek gerek balık neviden olsun gerek olmasın denizden avlanan her hayvanın helâl olduğu kanaatine varmış ise de bilinen deniz hayvanı balıktır. Balık kesilmeden yendiği için meyte (ölü) tabir olunmuştur. Yoksa kendi kendine denizde ölen hayvan balık da olsa yenmez. Hanefi ulaması ise denizden çıktıktan sonra karada da yaşayan hayvanları deniz hayvanı olarak kabul etmemişlerdir. Bunların etlerinin yenmesini de helal saymamışlardır. Rivayet olunduğuna göre bu âyet, deniz sahillerine inen ve suyun çekilmesi ile kenarda kalan balıkların durumunu soran Müdlic Oğulları hakkında nâzil olmuştur. 3 Bu âyete göre; ihramlı kimse kara avı avlayamaz ve herhangi bir hayvanı kesemez. Ancak ihramlı olmayan kimsenin avladığı ve kestiği hayvanın etinden yiyebilir.  

115 Lafzen, “denizin avı ve ... onun yiyeceği”. Bahr terimi, herhangi bir geniş su birikintisini gösterdiğinden, klasik müfessirler ve hukukçular, yukarıdaki emrin denizlerden, ırmaklardan, göllerden veya havuzlardan çıkan bütün av hayvanlarını kapsadığında ittifak etmişlerdir (Taberî). Ta‘âmuhû (lafzen, “onun yiyeceği”) ibaresindeki zamir bahr kelimesine râcidir ve böylece, dalgaların kıyıya sürüklediği balıkları ve diğer deniz hayvanlarını gösterir (Taberî, Râzî). Ancak Zemahşerî, zamirin bu şekildeki avın (sayd) nesnesi ile ilgili olduğunu söyler ve sonuçta ibareyi “onu yeme” şeklinde anlar. Bu her iki okuma şekli de orijinal metin ile uyumludur, çünkü yukarıdaki ayet, karada avlanmak (saydu’l-berr) hacıya yasak olduğu halde her türlü su avının müminler için -hac sırasında bile- meşru olduğu ilkesini koymaktadır.116 Hasan Basrî’ye göre (Taberî’nin naklettiği gibi), bu ayette zikredilen “gezginler”, bu anlam örgüsü içinde “hacılar” ile eş anlamlıdır: Başka bir deyişle, her türlü su avı, müminlere hacda olup olmadıklarına bakılmaksızın meşru kılınmıştır.  

[990] Ve ta’âmuhû ifadesinin zahirine uygun olan bu anlam Zemahşerî’nin tercih ettiği anlamdır. Ne ki, Taberî, Râzî, Kurtubî ve daha başkaları ta‘âmuhuyu “denizin yiyeceği” şeklinde anlamışlar ve bunu da “kıyıya ya da su yüzeyine vuran deniz ürünleri” şeklinde yorumlamışlardır. Yiyecekler konusunda vahiy “serbest” olanı değil “yasak” olanı sayar. Bununla amaçlanan yasağın keyfî olarak genişletilmesinin önüne geçmektir. Buradan bir şeyin yasak değilse serbest olduğu anlaşılır. Âyette bu genel kuralın istisnası olarak “serbest” olan söylenmiş gibi görünmektedir. Oysa işin gerçeği öyle değildir ve bu âyet de Kur’an’ın genel üslubuyla uyumludur. Zira burada hac için ihrama giren birinin yasak alanını genişletme ihtimaline karşı önlem alınmakta ve “yasak istisnadır” kuralı korunmaktadır.  

802 Water game: i.e., game found in water, e.g., water fowl, fish, etc. "Water" includes sea, river, lake, pond, etc.