Mâide Sûresi 35. Ayet Meali

Vesile, Tanrı yoluna bilgiyle, kullukla yürümek ve şer'i hükümlere riâyet etmektir (al-Müfredât, s. 545).  

[96] Vesîle ve cihâd hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, III, 68-75; V, 578-580.  

 Kulu Allah’a yaklaştıran yolların (vesilelerin) en önemlilerinden birisi, âyette zikredilen cihaddır. Bunun dışında sırf Allah rızası için yapılan her ibadet ve kaçınılan her yasak insanı Allah’a yaklaştıran yollar, vesilelerdir. Şefaat de ancak bu yollardan geçilerek hak edilebilir.  

1- Yol.  

(*) “Ona yol arama” ifadesine “kişinin Allah ile arasına başkalarını sokması” şeklinde bir anlam vermek kesinlikle doğru değildir. Müminlerin tabi olmak ve itaat etmekle emrolundukları tek kişi Hz. Muhammed’dir. Onun dışında hiçbir insanın durumu başkaları için ölçü olmadığı gibi onlara tabi olunma gerekliliği de yoktur. [Vesile,] başka varlıkları aracı edinmek olamaz; çünkü aracılık şirktir. Ayetin devamında, Yüce Allah’ın yolunda cihad etmek yani fedakârlık yapmak dile getirilmekte, böylece vesilenin ne olduğu da açıklanmış olmaktadır. (M. Okuyan Meal Açıklaması) Yani vesile, yüce Allah’ın yoluna bilgiyle, kullukla yürümek ve Kur’an’daki hükümlere harfiyen riâyet etmektir (al-Müfredât, s. 545). //…Bid’at Tevessül nedir? Bazı zâtlarla, makamla, hürmet, büyüklük ve benzeri şeylerle tevessül etmektir. Örneğin: (Ey Allah’ım! Muhammed (s.a.v)’in hürmetine, Ka’be’nin hürmetine, falanca zatın hürmetine… Senden beni bağışlamanı diliyorum…) demek gibi. Bunlar bid’attir, bid’at ise dalalettir. İşte Selef-i salihinden bu tür bir tevessül naklolunmamıştır. Bu tür tevessüle cevaz verenlerin ileri sürdükleri deliller ya sahih olmayan uydurma hadislerdir veya kerameti kendilerinden veya müritlerinden menkul kimselerin uydurma rivayetlerdir. Şirk olan Tevessül İse: Bu Allah’tan başka ölülere, türbelere, ruhaniyetlere, dirilere ve hali hazırda bulunmayanlara dua etmek ve sıkıntıları gidermek için onlardan yardım istemektir. Veya onlardan şefaat ve dua dilemektir. Her kim Allah ile mahlûkatı arasında, -hükümdar ve tebaası arasındaki aracılar gibi-aracılar (ara ilahlar) oluşturursa, o kişi müşriktir. (Yani, kulların sorunlarını onlar Allah’a iletiyor, Allah da kullarını onların aracılığıyla hidayete erdiriyor, iyileştiriyor, rızıklandırıyor şeklinde aracılar oluşturursa o kişi müşriktir.) Velilerin keramet yoluyla hayat ve ölüm sonrasına etki edebileceklerini ileri sürmek de bunun gibidir (şirktir). (M. Türk Meal Açıklaması) ( (وَجاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ) الجهاد من الجهد وهو المشقة والتعب، وسبيل الله هي طريق الحق والخير والفضيلة، وكل جهد في الدفاع عن الحق وحمل الناس عليه فهو جهاد في سبيل الله (تفسير المراغي ) {وَٱبْتَغُواْ إِلَيهِ ٱلْوَسِيلَةَ} يعني اطلبوا القرابة والفضيلة بالأعمال الصالحة. {وَجَـٰهِدُواْ فِي سَبِيلِهِ} يعني في طاعته. (بحر العلوم - السمرقندي)  

“Ona yol arama” ifadesine “kişinin Allah ile arasına başkalarını sokması” şeklinde bir anlam vermek kesinlikle doğru değildir. Müminlerin tabi olmak ve itaat etmekle emrolundukları tek kişi Hz. Muhammed’dir. Onun dışında hiçbir insanın durumu başkaları için ölçü olmadığı gibi onlara tabi olunma gerekliliği de yoktur. [Vesile,] başka varlıkları aracı edinmek olamaz; çünkü aracılık şirktir. Ayetin devamında, Yüce Allah’ın yolunda cihad etmek yani fedakârlık yapmak dile getirilmekte, böylece vesilenin ne olduğu da açıklanmış olmaktadır.  

1 Vesile: Arzu edilen bir amaca insanı yaklaştıran sebep demektir. Allah’a yaklaşma sebebi ise; Allah’a kulluk etmek, Onun râzı olacağı ibâdetleri yapmaktır. Vesile’den kasıt; “Allah’a boyun eğerek ve Onu razı kılacak işler yaparak Ona yaklaşmaktır.” Bunun da Kitab ve Sünnet dışında bir yerden anlaşılması imkânsızdır. Hakkında Kitab’tan ve sahih sünnetten bir delil bulunmayan bütün ibadetler ve ameller bid’attir. Meşru Tevessül: Hakkında Kitab’tan ve sahih hadislerden bir delil bulunan tevessüldür. Bunun örnekleri: a) Allah’ın güzel isimlerinden biriyle ona tevessül. (Allah’ım sen Rahmân ve Rahim’sin, senden merhamet diliyorum… gibi.) (A’raf: 180) b) Dua eden kişinin işlediği amel-i salihle tevessülü. (Allah’ım Sana olan inancımla ve Sana olan sevgimle ve Rasulüne tabi olmamla beni bağışla.” (Alu İmran: 16) c) Yaşamakta olan salih bir insanın duasıyla tevessül. Sahabe (r.a) zor duruma düştüklerinde Rasulüllah (s.a.v)’e gider ve ondan kendileri için dua etmelerini dilerlerdi (Buharî) Bid’at Tevessül: Bu, zâtlarla, makamla, hürmet, büyüklük ve benzeri şeylerle tevessül etmektir. (Ey Allah’ım! Muhammed (s.a.v)’in hürmetine, Ka’be’nin hürmetine, falanca zatın hürmetine… Senden beni bağışlamanı diliyorum…) demek gibi. Selef-i salihinden bu tür bir tevessül naklolunmamıştır. Bu tür tevessüle cevaz verenlerin ileri sürdükleri deliller ya sahih olmayan hadislerdir veya kerameti kendilerinden veya müritlerinden menkul kimselerin uydurma rivayetlerdir. Şirk olan Tevessül: Bu Allah’tan başka ölülere, dirilere ve hali hazırda bulunmayanlara dua etmek ve sıkıntıları gidermek için onlardan yardım istemektir. Veya onlardan şefaat ve dua dilemektir. Her kim Allah ile mahlûkatı arasında, -hükümdar ve tebaası arasındaki aracılar gibi- aracılar (ara ilahlar) oluşturursa, o kişi müşriktir. (Yani, kulların sorunlarını onlar Allah’a iletiyor, Allah da kullarını onların aracılığıyla hidayete erdiriyor ve rızıklandırıyor şeklinde aracılar oluşturursa o kişi müşriktir.) Velilerin keramet yoluyla hayat ve ölüm sonrasına etki edebileceklerini ileri sürmek de bunun gibidir. Sonuç olarak; “Biz Müslüman’ız, Allah bizi sadece îmanımızdan veya falanca meşrebe tabi olduğumuzdan dolayı sever” deyip de yatmamalı. Allah’tan korkup, kötü ahlâktan sakınıp, yalnız bununla da kalmayıp, iradeleri sarf edip sebeplere sarılmalıdır. Allaha yaklaşmak için daima Ona kulluk yaparak vesile arayıp, her fırsattan istifâde ederek, güzel işler yaparak kendimizi Allaha sevdirmeye çalışılmalıdır. (5/35)  

[920] Zımnen: Yaratana saygılı olan, yaratılana da saygılı olur. [921] Vesilenin ilk anlamı “yaklaşma, ilgi kurma”dır (Ebu Ubeyde ve Râğıb). Âyette ba edatıyla kullanılmamış olması, bu doğrudan anlamı öncelememizi daha da güçlendirir.  

[*] Bkz.:Kehf 18/110 [*] Bkz.: Bakara 2/218 ve dip notu  

740 Taqwa here too might be translated "fear of Allah", but the very next clause shows that "fear of Allah" does not mean "fear" in the ordinary sense, which would make you avoid the object of fear. On the contrary the "fear of Allah" is the intense desire to avoid everything that is against His Will and Law. It is in fact duty to Allah, for we are told to seek ardently the means by which we may approach Him, and that can only be done by striving with might and main for His cause. 741 "Prosper" in the spiritual sense, for that is all that matters, as the life of this world is brief and fleeting, and of small account as against Eternity.