Mâide Sûresi 112. Ayet Meali

(*) Bu isteği iman etmeden önce yapmış olmaları mümkün olduğu gibi, iman ettikten hemen sonra olup henüz yüce Allah’ın bütün sıfatları hakkında sağlıklı ve detaylı bir bilgiye sahip olmadan önce yapmış olmaları da mümkündür. Bu görüş, Ebu Suud, en- Nüket vel Uyun ‘’el cami li Ahkâmil Kur’an’’ adlı tefsirlerde de geçiyor… Ayrıca dinî terminolojide insana gelen her fayda, “gökten gönderilmiş” -yani, Allah tarafından gönderilmiş- sayılır, bu fayda insanın kendi çabasıyla ortaya çıkmış olsa bile.  

[2] İndirir mi? Yahut böyle birşey isteyebilir misin?  

137 Kur’an’ın genel kabul görmüş olan kıraat şeklinde, bu ifade, hel yestetî‘u rabbuke, yani, “Rabbinin gücü yetebilir mi?” yahut “yeter miydi?” yahut “muktedir midir?” şeklindedir. Ancak bu kıraat şekli, zahiren, Allah’ın dilediği herhangi bir şeyi yapabilme kudreti ile ilgili esaslı bir şüpheyi (ki, Kur’an’da Hz. İsa’nın havarilerinin sağlam müminler olarak tanımlanmaları ile uyuşmayan bir isnad) îma edebileceğinden, müfessirlerin çoğunluğu, havarilerin bu sorusunu, bir kimsenin başka birine “Benimle gelir misin?” diye sormasına benzetirler -ki bu, sorulan kişinin gitme kudreti ile ilgili bir şüpheyi değil, tersine gitme arzusu ile ilgili bir belirsizliği yansıtır (karş. bu konuda Taberî, Beğavî, Râzî, Râğıb, ayrıca Menâr VII, 250 vd.) Ancak Hz. Peygamber’in önde gelen birçok sahâbîsi’nin -Hz. Ali, İbni ‘Abbâs, Hz. Ayşe ve Mu‘âz b. Cebel- sözkonusu ifadeyi “Rabbinden isteyebilir miydin?” şeklinde çevrilebilecek olan hel testetî‘ rabbeke olarak okudukları gerçeği ile ilgili bazı delillere sahibiz (Taberî, Zemahşerî, Beğavî, Râzî, İbni Kesîr): Bu, havarilerin Hz. İsa’nın Allah’tan yukarıdaki talepte bulunabilme kudreti (kelimenin manevî anlamıyla) hakkındaki tereddütlerini yansıtan bir kıraattır. Genel kabul gören hel yestetî‘ rabbuke şeklindeki kıraati reddeden Hz. Ayşe’nin, “İsa’nın havarileri, Allah’ın dilediği şeyi yapıp yapamayacağının sorulamayacağını iyi bilirlerdi: onlar, sadece [İsa’ya], ‘Rabbinden dileyebilir misin?’ diye sordular” dediği rivayet edilmiştir (Râzî). Ayrıca Mustedrek’de nakledilen bir Hadis’e göre, Mu‘âz b. Cebel, Hz. Peygamber’in kendisine hel testetî‘ rabbeke (“Rabbinden dileyebilir miydin?”) kıraatini öğrettiğini kesin bir dille belirtmiştir. Bana göre delillerin ağırlığı ikinci şıkka işaret etmektedir: ama daha yaygın kıraatı gözönüne alarak ibareyi yukarıdaki şekilde çevirdim. Havarilerin bir gök “sofra”sı (mâide, bu sureye ismini veren kelime) istemeleri -ve arkasından Hz. İsa’nın duası- konusuna gelince, bu, Hz. İsa’nın (Rabb’in: Lord’s) Duasında (karş. Matta vi, 11) yer alan günlük yiyecek isteğinin bir yansıması olabilir. Çünkü dinî terminolojide insana gelen her fayda, “gökten gönderilmiş” -yani, Allah tarafından gönderilmiş- sayılır, bu fayda insanın kendi çabasıyla ortaya çıkmış olsa bile. Ancak, diğer taraftan, havarilerin “sofra”yı isteme şekilleri -ve özellikle onların bir sonraki ayette verilen açıklamaları- daha çok Allah’tan imanlarını “kabul ettiği”ni gösterecek bir mûcize istediklerine işaret ediyor gibidir. (Bkz. ayrıca bir sonraki not.)  

[1007] Hz. Ali, Hz. Âişe, İbn Abbas, Muaz b. Cebel ve daha başka sahabiler “Rabbinden isteyebilir misin” şeklinde okumuşlardır. Âyetin son cümlesi ve 113. âyet, bunu Allah’tan istemenin takvâ ve güven zafiyeti olduğunu ifade eder. 115. âyet ise bu talebin karşılanmadığının zımnî ifadesidir. Böyle bir talebin arka planında, 3:37’deki Meryem’e bahşedilen nimetlere dair halk dilindeki rivayetler etkili olmuş olmalıdır.  

Bu isteği iman etmeden önce yapmış olmaları mümkündür. Allah Teâlânın kudretine, Hz. İsa (a.s.)’ın nübüvvetinin hakkaniyetine inanarak bunu söylemeleri mümkündür. Bu durumda “gücü yeter mi?” diye Hak Teâlâ’nın kudreti değil de, “indirir mi?” anlamında olarak O’nun fiili süal konusu yapılmaktadır (Ebu’s-suûd).  

825 The request of the Disciples savours a little of (1) want of faith, (2) too much attention to physical food, and (3) a childish desire for miracles or Signs. All these three can be proved from the Canonical Gospels, (1) Simon Peter, quite early in the story, asked Jesus to depart from him, as he (Simon) was a sinful man (Luke 5:8). The same Peter afterwards denied his "Master" three times shamelessly when the Master was in the power of his enemies. And one of the Disciples (Judas) actually betrayed Jesus. (2) Even in the Canonical Gospels, so many of the miracles are concerned with food and drink, e.g., the turning of the water into wine (John, 2:1-11); the conversion of five loaves and two small fishes into food for 5,000 men (John 6:5-13), this being the on ly miracle recorded in all the four Gospels; the miraculous number of fishes caught for food (Luke 5:4.11); the cursing of the fig tree because it had no fruit (Matt. 21:18-19); the allegory of eating Christ's flesh and drinking his blood (John 6:53-57). (3) Because the Samaritans would not receive Jesus into their village, the Disciples James and John wanted a fire to come down from heaven and consume them (Luke 9:54 ).