Mâide Sûresi 1. Ayet Meali

Bu sûre gerçek İslâm toplumunun oluşması için Nisâ sûresindeki verilen talimatların devamı niteliğindedir. Müslümanları tüm yükümlülükleri yerine getirmeye yöneltmek için bu amaç doğrultusunda yeni düzenlemeler getirmektedir. Bu anlamda sûrede akitler, kesilecek hayvanlar, avlanmak, hac, ehli kitab kadınlarla evlenmek, irtidat, temizlik, hırsızlığın cezası, fesat çıkarma ve cezası, vasiyet, içki, kumar ve keffaret ile ilgili hükümler yer alır. Bu hükümlerin yanında ibret olması amacıyla Musa kıssası daha sonra Adem oğullarından Kâbil’in Hâbil’i öldürüşü kıssası anlatılarak yeryüzündeki ilk kan ve suça örnek verilir, müslümanlara iyi ve kötü kişi tipi örneklenerek, insan hayatının kutsallığı vurgulanmaktadır. 63. ayetinde geçen el-Ahbâr kelimesinden dolayı “Ahbâr” ismi de verilir.  

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/27; 5/3.  

Maide, sofra manasına gelir. 112. ve 114. ayetlerinde Hz. İsa’nın Allah’tan istediği sofradan bahsedildiğinden sureye bu ad verilmiştir.  

[92] Mâide sûresi hakkında genel bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, V, 487.Nisâ sûresinden çıkarılacak genel ilkeler hakkında bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, V, 483-484.  

Kur’an’daki evrensel ahlaki değerlerin en önemlilerinden birisi de sosyal hayatın ahengi için insanların anlaşmalara sadık kalmasıdır. İç, dış, özel ve kamu cihetinde yapılan sözleşmelerin bağlayıcılığı çağdaş hukukun gereklerinden biridir. Kur’an asırlar önce, tarafların dinî ve etnik aidiyetlerine bakmaksızın sözleşmelere riayet etmelerini müminlere emrederek bu ilkeyi teyit etmiştir. Bu âyette de Allah’ın emir ve nehiylerine, O’na verilen sözlere, kulların aralarında yaptıkları sözleşmelere riayet etmek dinin esasları arasında gösterilmiştir.  

137. Akit, sözleşme demektir. Kelime burada, hem Kur’an’ın getirdiği iman esaslarını, Allah’ın emir ve yasaklarını, uygulanması gereken kuralları, hem de genel anlamıyla kişilerin kendi aralarında yaptıkları sözleşmeleri, verdikleri sözleri kapsamaktadır.138. Hac ve umre için ihrama girmiş bulunanlar karada avlanamazlar, ihramlı bir kimsenin avladığı hayvanın etinden yiyemezler.139. Meâldeki bu “hayvanlar” kelimesi, âyette geçen “Behimetü’l-En’âm” ifadesinin karşılığı olmak üzere konulmuştur. Bununla kastedilen deve, sığır, koyun, keçi ve bunlara dahil edilebilecek diğer hayvanlardır.  

 Akitlere riayet, hukuk devletinin en önemli hususiyetini teşkil eder. Muasır devletlerde iki önemli vasıf vardır: «Sosyallik, hukukîlik». Bunlardan birincisi devletin, yalnız fertlerin hukûkunu değil, toplumun da hak ve menfaatlerini gözetmesi, gerektiğinde toplum menfaatini, fert menfaatine tercih etmesidir. Kur’an-ı Kerim ve Sünnet kaynağı devletin sosyal vasfı üzerinde önemle durmuş, bağlayıcı prensipler koymuştur. İkincisi ise keyfiliğin, zorbalığın, fırsatçılığın yerine, hak, hukuk ve kanunların hakim olması demektir. Kur’an-ı Kerim 14 asır öncesinden beri bu iki mefhumu insanlık dünyasına tebliğ etmektedir; hem de akitlere riayeti imanın gereği sayarak!  

1- Davarlar; deve, sığır, koyun, keçi vb. otçul küçük ve büyük baş hayvanlar. 2- Allah, kulları için en uygun, en iyi, en doğru hükmü verir.  

(*) Kur’an’daki evrensel ahlaki değerlerin en önemlilerinden birisi de sosyal hayatın ahengi için insanların anlaşmalara sadık kalmasıdır. İç, dış, özel ve kamu cihetinde yapılan sözleşmelerin bağlayıcılığı çağdaş hukukun gereklerinden biridir. Kur’an asırlar önce, tarafların dinî ve etnik aidiyetlerine bakmaksızın sözleşmelere riayet etmelerini müminlere emrederek bu ilkeyi teyit etmiştir. Bu âyette de Allah’ın emir ve nehiylerine, Ona verilen sözlere, kulların aralarında yaptıkları sözleşmelere riayet etmek dinin esasları arasında gösterilmiştir. (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması) Akitlere riayet, hukuk devletinin en önemli hususiyetini teşkil eder. Muasır devletlerde iki önemli vasıf vardır: «Sosyallik, hukukîlik». Bunlardan birincisi devletin, yalnız fertlerin hukûkunu değil, toplumun da hak ve menfaatlerini gözetmesi, gerektiğinde toplum menfaatini, fert menfaatine tercih etmesidir. Kur’an-ı Kerim ve Sünnet devletin sosyal vasfı üzerinde önemle durmuş, bağlayıcı prensipler koymuştur. İkincisi ise keyfiliğin, zorbalığın, fırsatçılığın yerine, hak, hukuk ve kanunların hâkim olması demektir. Kur’an 14 asırdan beri bu iki mefhumu insanlık dünyasına tebliğ etmektedir; hem de akitlere riayeti imanın gereği sayarak! (D. Vakfı Meal Açıklaması)  

[4] Sûre-i Celîle Medinîdir. (120) âyettir.[5] Tekâlif-i İlâhiyeyi, insanlar arasında, yerine getirilmesi vacip olan ahitleri.[6] Hac veya Umre ile. Yahut haremde iken.[7] Üçüncü âyet ile istisna olunanlar.  

1 Bunlar deve, sığır, koyun ve keçi cinsi hayvanlar ile bunlara dâhil edilebilen diğer hayvanlar. Mesela geyik, ceylan, karaca vb av hayvanlarıdır.  

(Medine’de nazil olmuştur ve 120 ayettir. “Mâide” sofra demektir. 112 ve 114. ayetlerde, Hz. İsa zamanında, gökten indirilmesi istenen bir sofradan bahsedildiği için sureye bu isim verilmiştir. Bundan önceki surede dinî zümreler içinden münafıklar ağırlıkla söz konusu edilmişti. Bu surede ise yine münafıklardan bahsedilmekle beraber ağırlık kitap ehlinde ve özellikle Hıristiyanlardadır. Bunun dışında surede hac farizası, abdest, gusül, teyemmüm ile ilgili bazı bilgiler, içki ve kumar yasağı, ahitlere ve söze bağlılık, içtimaî ve ahlâkî münasebetler, haram ve helâl yiyecekler gibi bilgi ve hükümlere temas edilmiştir.)  

Adını, Hz. İsa’nın gökten bir sofra indirmesi için Allah’a duâ ettiğini anlatan 112 ve 114. ayetlerde geçen ve ‘sofra’ anlamına gelen ‘mâide’ kelimesinden almıştır. Peygambere gönderilen en son sûrelerdendir. 120 ayettir.  

Benzer mesajlar: En‘âm 6:152; Ra‘d 13:20; Nahl 16:91; İsrâ 17:34; Mü’minûn 23:8; Me‘âric 70:32.,[Behîmetü’l-En’âm] tamlaması “deve, sığır, koyun, keçi” gibi dört bacaklı evcil hayvanlar demektir.,Benzer mesajlar: Bakara 2:253; Âl-i İmrân 3:40, 47; Hûd 11:107; İbrâhîm 14:27; Hacc 22:14, 18; Burûc 85:16.  

1 Ukud: Akdin çoğuludur. Akit, “kayıt altına alınmış söz” demektir ki bir şeyi diğerine sağlam surette bağlayan bağ ve düğüme, meselâ ip düğümüne teşbih edilmiştir. Yani akit lügatte sıkı bağlamak ve düğümlemek, muhkem bağ ve düğüm demektir. Bir kimsenin bir söz vererek kendini veya diğerini bağlamasına veya karşılıklı söz vererek bağlanmalarına akit denir ki itikat da bu kökten gelmektedir. Binaenaleyh her akit icab ve kabule dayanmayıp bazıları sadece icap ile dahi mün’akit olur ki adaklar ve geleceğe dair yeminler bu kabildendir. Ahid: lügatte, “bir şeyi halden hale koruyup gözetmek” demektir. Böyle gözetmeyi gerektiren vesikalara da ahid denilir. Bu itibarla ahid ve akit eş anlamlı iseler de akit kelimesi daha ziyade bir kesinlik ifade eder. Vefa ve İyfa: ise ahid ve akdin gereğini yerine getirmek demektir.2 Gerek Allah’a, gerekse insanlara, antlaşma olarak verdiğiniz sözlerinizde durun. İnsanın en önemli sözü Allah’a îmanıdır. Yani îman bir akittir. Öyleyse öncelikle Allah’la, sonra da diğer insanlarla yapılan antlaşmalara mutlaka uymak gerekir.3 En’am: Ehlî hayvanlardan deve, sığır, koyun ve keçi demektir. At, katır, eşek gibi tek tırnaklı hayvanlar buna dâhil değildir. (بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ) ya “en’am denilen behimeler” ya da “en’am gibi olan behimeler” yani bunlara benzeyen ceylan, gibi hayvanlar demektir. Bk. (En’am: 139, 142, 144, Nahl: 5-8, Hac: 28, 30, 134, Mü’minun: 21, Zümer: 6, 66, 80, Mü’min: 79)4 Yani size ihramlı iken, et yemek haram değildir. Avlananlara yardım etmemek, yol göstermemek şartı ile ihramlı olmayanların avladıkları ve kestikleri hayvanların etinden, yiyebilirsiniz.  

1 ‘Akd (andlaşma) terimi, birden fazla tarafı içine alan kesin taahhütleri yahut yükümlülükleri ifade eder. Râğıb’a göre bu ayette atıfta bulunulan andlaşmalar üç türlüdür: “insan ile Allah arasındaki andlaşmalar [yani, insanın Allah’a karşı yükümlülükleri], insan ile kendi ruhu arasındaki ve birey ile [toplumun] diğer bireyleri arasındaki andlaşmalar” -böylece insanın bütün ahlakî ve sosyal sorumluluk alanı kapsanmış olmaktadır.2 Yani, 3. ayette. Behîmetu’l-en‘âm ifadesi, lafzen, “sığır [cinsi] bir hayvan” olarak çevrilebilir; ama bu gereksiz bir benzetme olacağı için, müfessirlerin çoğu, burada kasdedilenin, “otlarla beslenmesinden dolayı ve bir av hayvanı olmadığı için [ehlileşmiş] sığıra benzeyen herhangi bir hayvan” olduğu görüşünü benimsemişlerdir (Râzî; ayrıca Lisânu’l-‘Arab, ne‘ame maddesi). Yukarıdaki ifadenin çevirisinde ben de, bu ikna edici yorumu benimsedim.3 Lafzen, “dilediği” yahut “uygun gördüğü”: yani, yalnızca O’nun bildiği bir plana uygun olarak. Hac esnasında avlanmanın yasak olduğu konusunda bkz. bu surenin 94-96. ayetleri.  

[884] Bu sözleşmelerin kapsamına, insanın Allah ile akdini temsil eden iman, insanın kendisiyle akdini temsil eden selim fıtrat ve vicdan, insanın yakın ve uzak çevresiyle yaptığı her tür sözleşme girer. Sınırlar, özünde irade sınavının bir gereğidir. [885] Lafzen: “Allah dilediği şekilde hükmeder”.  

Davarlar: deve, sığır, koyun ve keçidir. Başka hayvanları öldürüp yiyerek beslenen etoburlar ile pençeli kuşların etleri haramdır. İhram: Kâbe’ye belli bir mesafede hac veya umre ibadetine başlama ve bunun bir alameti olarak da iki parça dikişsiz örtüye bürünme halidir. İhram halinde, normal zamanda mübah olan bazı şeyler yapılmaz: tıraş olmak, cinsî ilişki, koku sürme, zararlı haşeratı öldürme, avlanma gibi.  

[*] Havâriyyûnun 'Îsâ 'aleyhisselâmdan semâdan bir sofra indirerek kendilerine ziyâfet virmesi fıkrasını muhtevî oldığı cihetle bu sûre "Mâ'ide" ya'ni ziyâfet tesmiye olunmuşdur. [3] En'âm: Deve, öküz, koyun ve keçi gibi dört ayaklı hayvânât-ı ehliyedir. Ba'zı müfessirîn bu âyet-i kerîmede behîme-i en'âm buyrulması maksadın en'âmdan gayrı oldığını ve bu da en'âma müşâbih olan dört ayaklı hayvânât-ı saydiye bulundığını zikr iylemişlerdir. Her halde gerek en'âm ve gerek hayvânât-ı saydiye helâl kılınmışdır.  

[*] Bakara 2/173  

682 This line has been justly admired for its terseness and comprehensiveness. Obligations: 'uqud: the Arabic word implies so many things that a whole chapter of Commentary can be written on it. First, there are the divine obligations that arise from our spiritual nature and our relation to Allah. He created us and implanted in us the faculty of knowledge and foresight; besides the intuition and reason which He gave us, He made Nature responsive to our needs, and His Signs in Nature are so many lessons to us in our own inner life; He further sent Messengers and Teachers, for the guidance of our conduct in individual, social, and public life. All these gifts create corresponding obligations which we must fulfil, (Cf. 30:30). But in our own human and material life we undertake mutual obligations express and implied. We make a promise; we enter into a commercial or social contract; we enter into a contract of marriage: we must faithfully fulfill all obligations in all these relationships, (Cf. 7:172 and 16:91). Our group of our State enters into a treaty: every individual in that group or State is bound to see that as far as lies in his power, such obligations are faithfully discharged. There are tacit obligations: living in civil society, we must respect its tacit conventions unless they are morally wrong, and in that case we must get out of such society. There are tacit obligations in the characters of host and guest, wayfarer or companion, employer or employed, etc., etc., which every man of Faith must discharge conscientiously. The man who deserts those who need him and goes to pray in a desert is a coward who disregards his obligations. All these obligations are inter-connected. Truth and fidelity are parts of religion in all relations of life. 683 That is, the exceptions named not only in the Qur'an but in the Sunnah as well. (See 5:3-4 below). (R). 684 Cf. 5:94-96. Hunting and the use of game are forbidden "while ye are hurumun," i.e., while ye are fl) in the Sacred Precincts, or (2) in the special pilgrim garb (ihram), as to which see n. 212, 2:196. In most cases the two amount to the same thing. The Sacred Precincts are sanctuary both for man and beast. 685 Allah's commands are not arbitrary. His Will is the perfect Archetype or Plan of the world. Everything He wills has regard to His Plan, in which are reflected His perfect wisdom and goodness