Lokmân Sûresi 12. Ayet Meali

Lokman'ın, Eyyub Peygamberin kız kardeşinin, yahut teyzesinin oğlu olduğu, Habeşi bir kul bulunduğu rivâyet edilmiştir. Âyetteki "hikmet" kelimesini peygamberlik olarak kabul edenlere göre Lokman, peygamberdir; kabul etmeyenlerce bir filozoftur. Batı mütercimleri, Lokman'ı, milâttan önce 7-6. yüzyılda yaşayan Esupe olarak kabul ederler (Savary'nin tercümesi, s.407, not. 1. E. H. Plamer'in İngilizce tercümesi, s. 350, not. 1).  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 17/7.  

 Soyu hakkındaki rivayetler, Lokman’ın, Eyüp Peygamber ile akraba olduğu yönündedir. İslâm âlimlerinin ekseriyeti, onun peygamber değil, hikmet sahibi bir zat olduğu kanaatindedirler. «Hikmet»in bir anlamı da nazarî ilimleri elde ettikten sonra kazanılan ruhî olgunluk, söz ve davranışlarda isabet melekesidir. Zemahşerî’nin Keşşâf isimli tefsir kitabında, onun hikmetlerinden bir örnek olmak üzere şu olay nakledilmektedir: Bir gün Davud Peygamber, Lokman’dan, bir koyun kesip en iyi yerinden iki parça et getirmesini istemiş; Lokman da, ona kestiği hayvanın dilini ve yüreğini getirmiş. Birkaç gün geçince Davud aleyhisselâm, bu defa hayvanın en kötü yerinden iki parça et getirmesini istemiş; o, yine dilini ve yüreğini getirmiş. Hz. Davud’un, sebebini sorması üzerine Lokman şöyle demiş: «Bu ikisi iyi olursa, bunlardan daha iyisi; kötü olursa, yine bunlardan daha kötüsü olmaz.»  

1- Hikmet; Sözcük anlamı olarak engel olmak demektir. Kavram olarak; baskı, zulüm, fitne ve fesadı engellemek için konulan yasa, kural ve ilkeler demektir. Ayrıca sağlıklı düşünme, gerçeği kavrama, doğru hüküm verme yetisi; yargı, yargılama, karar, güçlendirme, sağlamlaştırma, bilme, bilge olma, hakem, hâkim, hüküm, hükümdar, hükümet, mahkeme, mahkûm, tahakküm, istihkâm, gibi anlamları bulunmaktadır. Hikmet sözcüğüne, sünnet anlamının verilmesi doğru değildir. 2- Şükür, verilen nimet neyse ondan ihtiyacı olanların payını vermektir. Allah'a şükretmek demek, Allah ne tür nimet vermişse o nimetlerden ihtiyaç sahiplerini yararlandırmak demektir. Yalnızca sözle yapılan şükrün bir değeri yoktur. Örneğin tavuğun yediği yeme karşılık yumurta, koyunun yediği ota karşılık süt vermesi onların şükretmesidir.  

(*) Lokman’ın kim olduğu hakkında farklı görüşler vardır: Kimine göre, Antik dünyanın bilgelerinden Ezop (Aesop)’tur. Kimine göre de başka biridir. Benim kanaatime göre MÖ 6. asırda yaşamış, Pers istilalarından dolayı önce Mora Yarımadası’nda Thebai’ye, sonra da İtalya’da Kraton’a göçen aslen Anadolu İonya düşünürlerinden olan ve Kroton’da dünyanın ilk tıp merkezini kurmuş bulunan Alkmeon olması akla daha yakındır. Çünkü Grekçe Alkmeon, Arap harfleriyle yazıldığında “Alkmeun” gibi bir kelime ortaya çıkar. Baştaki elif zait kabul edilirse geriye “Lukmeun” kalır. Bu da “Lukmaun” olarak teleffuz edilir. Zaten Arapçada “o” harfi olmadığından Araplar “lukmân” diye telaffuz etmişlerdir. Bu da bildiğimiz Lokmân’dır. Bu sebeple eski büyük hekimlerden gerek fonetik ve gerekse ortografik olarak Lokmân’a en yakın teleffuz meşhur filozof-tabib Alkmeon’un ismidir. Onun İslam dünyasındaki adıdır diye düşünüyorum. Zaten bu kelime muarrapdır yani Arapçalaştırılmış, Arapçaya sonradan girmiş kelimedir. (İsmail Yakıt, Lokman Suresi 12. Ayet Açıklaması) Ayette geçen Hikmet, sağlıklı düşünme, gerçeği kavrama, sorunları çözme, doğru hüküm verme yetisi; yargı, yargılama, karar, güçlendirme, sağlamlaştırma, bilme, bilge olma, hakem, hâkim, hüküm gibi anlamları bulunmaktadır. Hikmet sözcüğüne, sünnet anlamının verilmesi asla doğru değildir. Zira burada olduğu gibi peygamber olmayanlara da hikmet verilmektedir. Ayette geçen şükür ise, verilen nimet neyse ondan ihtiyacı olanların payını vermektir. Allah’a şükretmek demek, Allah ne tür nimet vermişse o nimetlerden ihtiyaç sahiplerini yararlandırmak demektir…  

[1] Veya her nevi hamd-ü senaya lâyıktır.  

3 Lokmân: İslam dünyasında, efsanevi bir bilge ve bir tıp dehasıdır. Kur’an’da ancak hakîm, yani hikmet sahibi bir bilgin, bir filozof olarak bahsedilir. Gerçi eski filozofların tümü hekimdi. Bunun kim olduğu hatta yaşayıp, yaşamadığı bile tartışma konusu olmuştur. Kimine göre, Hz. Eyyüb’un kız kardeşinin veya teyzesinin oğludur. Babasının adı Bâurâ’dır. Bin yıl yaşadığı rivayet edilir. Hz. Davud’a yetişmiş ondan ilim öğrenmiştir. Kimine göre, Antik dünyanın bilgelerinden Ezop (Aesop)’tur. Kimine göre de başka biridir. Benim kanaatime göre MÖ 6. asırda yaşamış, Pers istilalarından dolayı önce Mora Yarımadası’nda Thebai’ye, sonra da İtalya’da Kraton’a göçen aslen Anadolu İonya düşünürlerinden olan ve Kroton’da dünyanın ilk tıp merkezini kurmuş bulunan Alkmeon olması akla daha yakındır. Çünkü Grekçe Alkmeon, Arap harfleriyle yazıldığında “Alkmeun” gibi bir kelime ortaya çıkar. Baştaki elif zait kabul edilirse geriye “Lukmeun” kalır. Bu da “Lukmaun” olarak teleffuz edilir. Zaten Arapçada “o” harfi olmadığından Araplar “lukmân” diye telaffuz etmişlerdir. Bu da bildiğimiz Lokmân’dır. Bu sebeple eski büyük hekimlerden gerek fonetik ve gerekse ortografik olarak Lokmân’a en yakın teleffuz meşhur filozof-tabib Alkmeon’un ismidir. Onun İslam dünyasındaki adıdır diye düşünüyorum. Zaten bu kelime muarrapdır yani Arapçalaştırılmış, Arapçaya sonradan girmiş kelimedir.  

Benzer mesajlar: İbrâhîm 14:7; Neml 27:40; Rûm 30:44; Fâtır 35:39; Zümer 39:7.  

1 Lokman: Lokman b. Bâurâ’nın Âzer evlâdından olup Eyyûb (a.s.)’ın kız kardeşinin veya teyzesinin oğlu olduğu, uzun müddet yaşadığı, Davud (a.s.)’a yetiştiği, ondan ilim aldığı, sanat sahibi olduğu ve İsraîl Oğullarına kadılık ettiği rivayet edilir. Lokmân kelimesinin İbrânîce veya Süryânîce olduğu belirtilmektedir. Kur’an’da Lokman’la ilgili bilgiler, aynı adı taşıyan bu sûrede onun iki defa ismen zikredilmesinden ve oğluna verdiği bazı öğütlerin naklinden ibarettir. Bazıları Lokman’ın bir nebi olduğu kanaatinde ise de Cumhura göre nebi değil bir hakîm idi. Zira her nebi, hakîm ise de her hakîm, nebi değildir. Lokman, Kur’an’da kendisine hikmet verildiği bildirilen, nebiliği tartışmalı bir din büyüğüdür. Lokman, diğer özellikleri yanında hekimliğin atası olarak da tanınmış, onun bütün bitkilerin özünü bildiği söylenmiş ise de bununla ilgili Kur’an’da bir bilgi mevcut değildir. Bu olsa olsa “hakîm” ile “hekim” kelimelerinin karıştırılmasından olabilir. 2 Hikmet; Allah’ın âlemde koyduğu kanunları keşfederek, ondan sonuçlar çıkarma kabiliyeti ve vahiy bilgisi demektir.  

12 Halk arasında (yeterli kanıtlara dayanmasa da) Aesop (Ezop) ile özdeşleştirilen Lokman, eski Arap geleneğinde köklü bir yeri olan, dünyevî üstünlüklere ve kazançlara değer vermeyen ve ruh olgunluğu için çaba gösteren bilge kişilerin bir prototipidir. M.S. 6. yüzyılda yaşamış olan ve daha çok Nâbiğa ez-Zübyânî müstear adıyla tanınan Ziyâd b. Mu‘âviye’nin bir şiirinde övüldükten sonra Lokman kişiliği, İslam’ın zuhurundan uzun zaman önce, hikmeti ve ruhî olgunluğu yansıtan sayısız efsanelerin, kıssaların odak noktası haline geldi. İşte bu sebeple Kur’an, bu efsanevî şahsiyeti -tıpkı 18. surede kullanılan aynı derecede efsanevî el-Hıdr (Hızır) şahsiyeti gibi- insanın uyması gereken davranış tarzları konusundaki öğütlerin bir anlatım vasıtası olarak kullanmıştır.  

[3639] Başta Taberî olmak üzere bazı müfessirlerin verdiği malumattan çıkan sonuç, Lokman’ın tarihte Ezop (Aisopos) adıyla efsaneleşen kişi olduğu ihtimalini güçlendirir. Kur’an’da bilge bir kişiliğin simgesi olarak takdim edilen Lokman, tıpkı Kehf sûresinde Musa’ya hikmet öğreten “bir kul” gibi, hikmetli şahsiyeti karakterize eder. MÖ. 6. yüzyılda yaşadığı sanılan Ezop’un tevhidî bir inanca sahip olduğunu onun ölüm şeklinden anlıyoruz. O, şirke sapan Delphoilileri iğneleyen sözleri yüzünden halkın inancına karşı gelmekle suçlanıp Hyampaca kayasından atılarak katledilmiştir (M. Larousse).  

3593 The sage Luqman, after whom this Surah is called, belongs to Arab tradition. Very little is known of his life. He is usually associated with a long life, and his title is Mu'ammar (the long-lived). He is referred by some to the age of the 'Ad people, for whom see n. 1040 to 7:65. He is the type of perfect wisdom. It is said that he belonged to a humble station in life, being a slave or a carpenter, and that he refused worldly power and a kingdom. Many instructive apologues are credited to him, similar to Aesop's Fables in Greek tradition. The identification of Luqman and Aesop has no historical foundation, though it is true that the traditions about them influenced each other. 3594 Cf. 14:8. The basis of moral Law is man's own good, and not any benefit to Allah, for Allah is above all needs, and "worthy of all praise"; i.e., even in praising Him, we do not advance His glory. When we obey His Will, we bring our position into conformity with our own nature as made by Him.