Kureyş Sûresi 1. Ayet Meali

[810] Kureyş sûresi ve genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 367; 373.  

 Kureyş kabilesi, bütün Araplarca kutsal sayılan Kâbe’nin gözetim ve bakımını üstlendikleri için bütün kabileler onlara saygı gösterirdi; bu sayede onlar yazın Tâif’in serin yaylalarına, kışın da Yemen’in ılık bölgelerine serbestçe giderlerdi. İşte bu, Allah’ın onlara bir ihsanı idi, çünkü bu şekilde serbest dolaşma sonunda büyük ölçüde ticaret yapıyorlar ve kazanç elde ediyorlardı.  

1- Kureyş'in emin ve rahat olmasını sağladığı için.  

(*) …Yaygın görüşe göre sûrenin başındaki îlâf ile sağlanan bu ticaret güvenliği kastedilmişti… Kureyş kabilesi, Araplarca kutsal sayılan Kâbe’nin gözetim ve bakımını üstlendikleri için diğer Arap kabileleri onlara büyük saygı gösterirlerdi; özellikle Kâbe’yi yıkmaya gelen fil ordusunun mûcizevî bir felâkete mâruz kalarak Kâbe’yi yıkma teşebbüslerinin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine Kureyşliler’in kabileler nezdindeki saygınlığı iyice arttı. Emîrler ve krallar onlara saygı gösterir, başkaları çöllerde haydutlar tarafından saldırılara uğrarken Kureyşliler güven içerisinde yazın Tâif’in serin yaylalarına, kışın da Yemen’in ılık bölgelerine serbestçe seyahatlerde bulunarak büyük kazançlar elde ederlerdi. Hatta Kureyş’in ticaret kervanları kış aylarında Somali ve Habeşistan’a, yaz aylarında da Suriye, Mısır, Irak ve İran’a kadar giderlerdi. Mekke’nin bulunduğu bölge tarım ve hayvancılığa elverişli olmadığı için halkın ticaretten başka gelir kaynağı yok denecek kadar azdı. Hac mevsiminde kurulan panayırlar ticaretlerinin canlanmasına vesile olduğu gibi buralarda düzenlenen şiir, hitabet vb. yarışmalar da dil, edebiyat ve kültürün gelişmesini sağlıyordu. İşte sûrede Allah’ın onlara lutfettiği bu imkânlar hatırlatılmakta, özellikle Kâbe’ye vurgu yapılarak “Şu evin (Kâbe) rabbine kulluk etsinler” buyurulmaktadır. Kabile hayatı yaşayan Arap yarımadası devlet otoritesinden yoksun olduğu için burada genel bir güvensizlik bulunduğu halde Mekke Hz. İbrâhim zamanından beri Allah tarafından saygınlığı çiğnenmeyen bölge olarak insanlığa duyurulmuş, bu sayede Mekke halkı dış saldırılardan korunmuştu.: Kur’an Yolu Tefsiri)  

[1] Mekke'de nâzil olmuş (4) âyettir.  

1 Kureyş kelimesi, “köpek balığı” anlamındadır. Muhtemelen bu kabilenin çok eski dönemlerdeki totemleri köpek balığı idi. İsmini buradan almış olabilir. 2 Bu sûreyi Fîl Sûresi’nin devamı gibi görenler vardır. Ka’be’yi yıkmak amacıyla gelen Ebrehe’nin ordusu helak olunca, Kureyş’in ticaret yolları açılmış, güvenli hâle gelmiş yaptıkları antlaşmalar devam ettirilmiştir.  

(Kureyş’e cahiliye devrinde verilen bazı imtiyazlardan bahsettiği için bu adı almıştır. Tin suresinden sonra Mekke’de nazil olmuştur ve 4 ayettir.)  

Bu sûre, Mekke döneminin başlarında, Tîn sûresinden sonra indirilmiştir. Refah ve huzur içinde yaşamak isteyen bütün toplumlara canlı bir örnek ve sembol olarak, Kureyş kabîlesine bahşedilen nîmetlerden söz edildiği için bu adı almıştır. 4 ayettir.  

[Îlâf] kelimeleri, fil ordusunun helak edilmesinin “Kureyş’in güvenliği” gerekçesine bağlandığını ortaya koymaktadır.  

1 Kureyş, kazancını yazları (bugünkü Suriye) Şam’a, kışları Yemen’e düzenledikleri seferlerle getirdikleri malları, Kâbe’yi ziyarete gelenlere satarak elde ederdi.2 Kureyş Kabilesi: Araplar içerisinde “Adnân, Mudar, Kinâne, Nadr” soyundan gelen meşhur ve büyük bir kabilenin ismidir. İslam’ın gelişinden önce Mekke yönetimini elinde tutan ve Hz. Peygamberin de mensubu olduğu kabiledir. Kureyş’in asıl adının “Fihr” yahut “Nadr” olduğu söylenir. Kureyş, “köpek balığı” anlamına gelir. Genel olarak Kureyş kabilesi Kinâne kabilesinin bir koludur. Kureyş kabilesi Hz. Peygamber (s.a.v) devrinde on koldan oluşmuştu. Bunlar; “Nevfel, Zühre, Mahzûm, Esed, Cumah, Sehm, Ümeyye, Haşim, Teym ve Adiy” idi. Kureyş kabilesi, câhiliye devrinde Ka’be’nin içinde bulunan bir kuyunun yanı başına dikilmiş olan “Hübel” putuna taparlardı. Bu put, Amr b. Luhay tarafından Suriye topraklarından getirilmişti. Ayrıca Kureyş zemzem kuyusunun yanında bulunan “İsaf ve Naile” adlarındaki iki putun önünde de kurbanlar keserlerdi. 3 Buradaki (إِيلَافٌ) kelimesi; nîmet, kolaylık, anlaşma anlamlarına gelir.(إِيلَافٌ)’tan önceki “lam” taaccüb ifâde ettiği için bu tercüme daha uygun görülmüştür.  

1 Lafzen, “Kureyş’i korumak için”, yani onları, Kâbe’nin koruyucuları ve Son Peygamber Muhammed (s)’in aralarından çıkacağı bir kabile yaparak. Böylece, “Kureyş’in güvenliği”, Kâbe’nin güvenliğinin bir simgesidir: Uğruna Ebrehe ordusunun imha edildiği, Allah’ın birliği kavramına dayanan İtikadın odak noktası olan Kâbe’nin (bkz. giriş notu ve bir önceki sure).  

[5898] Lâm harfi için, Fil sûresi ve bu sûrenin 3. âyeti olmak üzere iki tarafı da gören şu zımnî anlama ulaşırız: Allah’ın Kureyş üzerindeki nimeti saymakla tükenmez. Fil Ordusu’nun hezimeti bunlardan sadece biridir, ama onlar bu nimetlerin hiçbirinin hakkını teslim etmiyorlar. Bari varlık sebepleri olan ticarî güvenliğin kaynağı Kâbe’nin Rabbinin hakkını teslim etsinler de…” [5899] Kureyş, “köpek balığı” anlamına gelen kırş veya “toplamak ve biriktirmek” anlamına gelen karşın tasğiri. Kuruş da bu köke atfedilir, fakat İran hükümdarı Kyrus’tan gelmesi de mümkündür. Tasğir burada tazim içindir. Fihr b. Malik veya onun dedesi Kinaneli Nadr’ın çocuklarından türeyen Mekke ve civarında mukim kabilenin ismi.  

(Allah Teâlâ onlara emniyet ve ruhsat ihsan buyurduğundan dolayı, yalnız O'na kulluk etsinler, putları O’na eş ve denk tutmasınlar. Bu sebeple bu emre uyanlara Allah, dünyada ve ahirette emniyet verir. Bu emre karşı çıkanlardan da her iki âlemde emniyet ve huzuru alır, nitekim Nahl suresinin 112 ile 113. ayetlerinde: "Allah, size huzur ve güven içinde olan bir kasabayı misal olarak verir ki, her yandan oraya bol bol rızık geliyordu. Ama Allah’ın nimetine nankörlük etiler de, yaptıklarından dolayı Allah onlara, açlık ve korku belasını tattırdı. Andolsun ki onlara bir peygamber (Resulullah s.a.s.) gelmişti de onu yalanlamışlardı. Zulmederlerken kendilerini azap yakalayıvermişti.." buyurulmuştur.)  

Eğer Kureyşliler, Allah'ın başka nimetlerinden dolayı O'na kulluk etmiyorlarsa hiç değilse, onları, geçimlerini sağlayan, güvenli yolculuğa alıştırdığından dolayı O'na kulluk etmelidirler.  

6276 Quraysh were the noblest tribe of Arabia , the tribe to which belonged the Prophet himself. They had the custody of the Ka'bah, the central shrine of Arabia, and their possession of Makkah gave them a triple advantage: (1) they had a commanding influence over other tribes; (2) their central position facilitated trade and intercourse, which gave them both honour and profit; and (3) the Makkah territory being, by Arabian custom, inviolable from the ravages of war and private feuds, they had a secure position, free from fear of danger. This honour and advantage they owed to their position as servants of the sacred shrine of the Ka'bah. They owed it to Allah. Was it not therefore right and fitting that they should adore the One True God, and listen to His Message of Unity and Purity, brought by His Prophet? In those days of general insecurity, their prestige as custodians of Makkah enabled them to obtain Covenants of security and safeguard from the rulers of neighbouring countries on all sides-Syria, Persia, Yemen, and Abyssinia-protecting their trade journeys in all seasons.