Kureyş Sûresi 2. Ayet Meali

[811] Kureyş’e yönelik iyilikler hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 369-372.  

 Kureyş kabilesi, bütün Araplarca kutsal sayılan Kâbe’nin gözetim ve bakımını üstlendikleri için bütün kabileler onlara saygı gösterirdi; bu sayede onlar yazın Tâif’in serin yaylalarına, kışın da Yemen’in ılık bölgelerine serbestçe giderlerdi. İşte bu, Allah’ın onlara bir ihsanı idi, çünkü bu şekilde serbest dolaşma sonunda büyük ölçüde ticaret yapıyorlar ve kazanç elde ediyorlardı.  

1- Emin ve rahat olmalarını sağladığı için.  

(*) Îlâf mastarının tekrarı için şu söylenebilir. Birincisinde Rabbimiz genel olarak Kureyş’in birlik ve güvenlik içinde yaşadığına işaret etmiştir. İkincisinde ise bu güvenliğin ticarete yansıması olarak antlaşmalar yapıp rahat bir şekilde ticaret yapmalarına işaret etmiştir. Mekke’de ticari göç; kışın Yemen’e yazın Şam’a yapılırdı. Ayrıca Hacc ve umre göçü ile insanlar senede iki defa kafileler şeklinde Kâbe’ye gelirlerdi. Seferler Mekke’ye dinî, ticarî ve sosyal hareketlilikler getirirdi. Ticaretin olmazsa olmazı olan güvenlik vurgusu yapılmaktadır. (Kurandan Hayata)… Bu ayetin evrensel anlamı şöyle açıklanabilir: Yüca Allah her topluluğa rızkı için çeşitli kolaylıklar ve güvenli ortamlar hazırlar. Çünkü yüce Allah, yarattığı her kulunun rızkını verendir. İnsanoğluna düşen O’na inanıp şükretmesi ve kulluk etmesidir. Kureyş burada bir semboldür, mesaj bütün insanlığadır.  

[2] Her sene kışın Yemen'e, yazın Şam'a kervan çıkarmak hususunda.[3] Veya ülfetleri için Kâbe'nin Rabbi Zât'a ibadet etsinler.  

3 Mekkeliler, yazları Şam’a, kışları da Yemen’e ticaret maksadıyla seferler yapıyorlardı. Artık bu yolculuklar güvenli hâle geldi. Bu ayetin evrensel anlamını şöyle açıklayabiliriz: Cenab-ı Hak her kavme/topluluğa rızkı için çeşitli kolaylıklar ve güvenli ortamlar hazırlar. Çünkü O, yarattığı her kulunun rızkını verendir. İnsanoğluna düşen O’na inanıp şükretmesi ve kulluk etmesidir. Kureyş burada bir semboldür, mesaj bütün insanlığadır.  

1 Kureyş, kazancını yazları (bugünkü Suriye) Şam’a, kışları Yemen’e düzenledikleri seferlerle getirdikleri malları, Kâbe’yi ziyarete gelenlere satarak elde ederdi.2 Kureyş Kabilesi: Araplar içerisinde “Adnân, Mudar, Kinâne, Nadr” soyundan gelen meşhur ve büyük bir kabilenin ismidir. İslam’ın gelişinden önce Mekke yönetimini elinde tutan ve Hz. Peygamberin de mensubu olduğu kabiledir. Kureyş’in asıl adının “Fihr” yahut “Nadr” olduğu söylenir. Kureyş, “köpek balığı” anlamına gelir. Genel olarak Kureyş kabilesi Kinâne kabilesinin bir koludur. Kureyş kabilesi Hz. Peygamber (s.a.v) devrinde on koldan oluşmuştu. Bunlar; “Nevfel, Zühre, Mahzûm, Esed, Cumah, Sehm, Ümeyye, Haşim, Teym ve Adiy” idi. Kureyş kabilesi, câhiliye devrinde Ka’be’nin içinde bulunan bir kuyunun yanı başına dikilmiş olan “Hübel” putuna taparlardı. Bu put, Amr b. Luhay tarafından Suriye topraklarından getirilmişti. Ayrıca Kureyş zemzem kuyusunun yanında bulunan “İsaf ve Naile” adlarındaki iki putun önünde de kurbanlar keserlerdi. 3 Buradaki (إِيلَافٌ) kelimesi; nîmet, kolaylık, anlaşma anlamlarına gelir.(إِيلَافٌ)’tan önceki “lam” taaccüb ifâde ettiği için bu tercüme daha uygun görülmüştür.  

2 Yani, Mekke’nin refahının başlıca güvencesi olan yılda iki ticaret kervanının -kışın Yemen’e yazın Suriye’ye giden kervanın- emniyeti için.  

(Allah Teâlâ onlara emniyet ve ruhsat ihsan buyurduğundan dolayı, yalnız O'na kulluk etsinler, putları O’na eş ve denk tutmasınlar. Bu sebeple bu emre uyanlara Allah, dünyada ve ahirette emniyet verir. Bu emre karşı çıkanlardan da her iki âlemde emniyet ve huzuru alır, nitekim Nahl suresinin 112 ile 113. ayetlerinde: "Allah, size huzur ve güven içinde olan bir kasabayı misal olarak verir ki, her yandan oraya bol bol rızık geliyordu. Ama Allah’ın nimetine nankörlük etiler de, yaptıklarından dolayı Allah onlara, açlık ve korku belasını tattırdı. Andolsun ki onlara bir peygamber (Resulullah s.a.s.) gelmişti de onu yalanlamışlardı. Zulmederlerken kendilerini azap yakalayıvermişti.." buyurulmuştur.)  

Kışın Yemen'e, yazın Şam'a gitmeğe  

[*] Hac ibadeti ay takvimine göre yapıldığından her yıl on gün geri gelir. Bu sayede 34 yılda bütün mevsimleri kaplamış olur. Bu değişken takvim, kuzey ve güney yarım kürede yaşayan tüm insanlar arasında fırsat eşitliği sağlar. Kur'an'a göre hem bir ibadet hem de dünya çapında bir ticaret ve panayır (fuar) olarak yaşanması gereken Hac ve Umre ibadetleri, aynı zamanda ticari ve sosyal açıdan çok değerlidir. Bu aralıkta savaş yapmak yasak olduğu gibi Mescid-i Haram bölgesine ulaşanların kendi aralarında tartışmaları ve kavga etmeleri bile engellenmiştir. Özü itibariyle tam bir selamet ve sükunet hali oluşturulması emredilmiştir. Bu surede o bölgenin yerel halkının fazladan sorumlulukları olduğu görülmektedir.  

6277 See last note, especially section (2). On account of their trade journeys to the warmth of Yemen in the winter and the cooler regions of Syria and the north in the summer, Quraysh became practised travellers and merchants, acquired much knowledge of the world and many arts, and perfected their language as a polished medium of literary expression.