Kıyâme Sûresi 19. Ayet Meali

Bu âyet Hz. Muhammed s.a.s’in hadislerinin, çok az istisnası ile vahiy menşeli olduğunun delilidir.  

(*) 19 sistemi, Kur’anın anlaşılmasına önemli bir sebep olmuştur. Kur’anın anlaşılmasının bir engeli de, insanların kendilerini tamamıyla dünyaya vermesidir.  

1- Yaptıklarının ve ihmal ettiklerinin kanıtlarıyla ortaya konması, tek tek açıklanması Bize aittir.  

(*) Yani dünyadayken yaptıklarının ve ihmal ettiklerinin/yapmadıklarının kanıtlarıyla ortaya konması, tek tek açıklanması bize aittir. İşte burada ayetlerin siyak ve sibakından hareketle ‘’Bu dört âyeti: “(Ey İnsanoğlu!) O (mazeretleri uydurmak için) acele edip, sakın dilini bile oynatma. Şüphesiz o bildiklerini derleyip toplayan, Biziz. Sen sadece, bizim okuduğumuzu takip et. Yaptıklarının açıklamasını yapmak da senin değil bize aittir.” şeklinde anlamak daha isabetli ve uygun olduğunu düşünüyoruz. Çünkü 16. ayetteki (به)’’ bihi’’deki zamirleri, önceki ayetlerde hiç zikri geçmeyen vahye veya Kur’an’a götürmek, gramer kuralları açısından pek uygun değildir. Yani burada ele alınan konu, mahşerdeki suçluların mazeretlerinin reddedilmesi ve onlarla ilgili verilecek karara uymalarıdır. İşte bu okuma bağlamla birebir uyumludur. Pasajın öncesi (11-15) ve sonrası (20-40) ile bir bütünlük arzeder. Aksi takdirde bağlamdan kopuk olur. (الله اعلم)  

Burada ele alınan konu, mahşerdeki suçluların mazeretlerinin reddedilmesi ve onlarla ilgili verilecek karara uymalarıdır. Ayetlerin Hz. Peygamber’e yönelik olduğu iddiası, bağlama ve ifadelere uymadığı için doğru değildir.  

1 Bu dört âyeti: “(Ey İnsanoğlu!) O (mazeretleri uydurmak için) acele edip, sakın dilini bile oynatma. Şüphesiz o bildiklerini derleyip toplayan, Biziz. Sen sadece, Bizim okuduğumuzu takip et. Yaptıklarının açıklamasını yapmak da senin değil Bizim işimizdir.” şeklinde anlamak da mümkündür.  

9 Yani, Kur’an “gerektiği gibi” okunursa (bkz. yukarıdaki 7. not), -Muhammed Abduh tarafından vurgulandığı gibi- kendisinin en iyi tefsiri olur.  

[5454] Bu âyetler iki şekilde okunabilir: 1) Sadece Ebu Bekir el-Kaffâl’den (ö. 507/1133) nakledilen bağlam içi okuma: Bu durumda muhatap öncesi ve sonrasında hitap edilen ve yaptıkları kendisine bir bir haber verilecek olan (13. âyet) ve kötü amellerine mazeret uyduran “insan”dır. Açılımı şöyle olur: “Ağzını açma, sicilindeki günahlardan dolayı aceleye getirilmiş geçersiz bahaneler bulmak için boşuna zahmet çekme: Amellerini toplamak da onu aktarmak da bize düşer; sen sadece sana okuduğumuz/gösterdiğimiz sicilini izle! Sonra o sicilde kayıt altına alınan eylemlerini belgelendirmek de bize düşer.” Bu okuma bağlamla birebir uyumludur. Pasajın öncesi (11-15) ve sonrası (20-40) ile bir bütünlük arzeder. Aynı zamanda “Biz vahye aracı kılacağız ve sen asla unutmayacaksın” (87:6) âyetiyle de teyit edilmiştir. 2) Çoğunluğun bağlamdan kopuk okuması: İbn Abbas’tan Said b. Cübeyr yoluyla gelen rivayet bu durumu şöyle açıklar: “Kur’an nâzil olurken Nebi onu hıfzetmek için aceleyle dilini oynatırdı. Bunun üzerine Allah bu âyetleri indirdi” (Tirmizî). Bu yaygın okuma, vahyin Allah Rasûlü’nün kişiliğinden bağımsız tabiatına delâlet eder. Vahiy indiği kimseden bağımsız, hatta onu doğrudan şekillendiren bir öznedir. Fakat bu ikinci okuma bağlamdan kopuktur.  

(Kur’an’daki yüksek manaların, işaretlerin, hükümlerin ve hikmetlerin ayrıntılarını biz senin kalbine ilham ederiz.)  

[*] "İnsanlar sıralar halinde Rabbinin huzuruna çıkarılırlar. (Onlara denir ki) "Karşımıza ilk yarattığımız gibi (tek tek) geldiniz. Aslında sizin için buluşma yeri ve zamanı belirlemeyeceğimizi sanmıştınız." Defterleri önlerine konur. Günahkarların, defterde olanlardan korkuya kapıldıklarını görürsün. Derler ki "Eyvah! Bu nasıl defter ki küçük-büyük bırakmadan hepsini sayıp dökmüş." Yaptıkları her şeyi karşılarında hazır bulurlar. Senin Rabbin kimseye yanlış yapmaz." (Kehf 18/48-49)