Kıyâme Sûresi 14. Ayet Meali

(*) Burada insanın, hakikati anlatılmaktadır. Zira insan, ne yaptığını bilmeyecek bir bedenden ibaret değil, kendisini, kendi vicdanında duyan bir varlıktır. Bu sebeple gerçekten insan olan, kendisinde olup biten, her şeyi duyar. Her ne kadar yaptıkları hakkında, başkalarına karşı kendisini mazur göstermek için mazeretler ortaya atmaya kalkarsa da aslında mazeretlerinin doğru olup olmadığını, vicdanında bilir. Bu durumda insanın hakikati, başkasına karşı görünen şekli değil, onun kendi vicdanında duyduğu ne ise odur. Âhirette Allah’ın huzurunda göreceği de ondan ibarettir. Bunlar, halkın gözünde doğru sayılsa da Hakk’ın nazarında yalancıdır. Halka iyi görünmekle, kendi vicdanında bilip durduğu hakikati değiştiremeyeceği gibi, Hak nazarındaki durumunu hiç değiştiremez. (Elmalılı) Yani insanoğlu hesap günü birtakım mazeretleri belirtse de nefsinin kötülüklerine bizzat kendisi şahittir, herkes kendi ayarını ve amacını bilmektedir. {بَلِ ٱلإِنسَـٰنُ عَلَىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ } حجة بينة على أعمالها لأنه شاهد بها، وصفها بالبصارة على المجاز، أو عين بصيرة فلا يحتاج إلى الإِنباء (انوار التنزيل واسرار التأويل)  

[6] Günahlarını gizlemeyerek kendi azası şahit olacak.  

1 Burada insanın, hakikati anlatılmaktadır. Zîrâ insan, ne yaptığını bilmeyecek bir bedenden ibaret değil, kendisini, kendi vicdanında duyan bir varlıktır. Bu sebeple gerçekten insan olan, kendisinde olup biten, her şeyi duyar. Her ne kadar yaptıkları hakkında, başkalarına karşı kendisini mazur göstermek için mazeretler ortaya atmaya kalkarsa da aslında mazeretlerinin doğru olup olmadığını, vicdanında bilir. Bu durumda insanın hakikati, başkasına karşı görünen şekli değil, onun kendi vicdanında duyduğu ne ise odur. Âhirette Allah’ın huzurunda göreceği de ondan ibarettir. Bunlar, halkın gözünde doğru sayılsa da Hakk’ın nazarında yalancıdır. Halka iyi görünmekle, kendi vicdanında bilip durduğu hakikati değiştiremeyeceği gibi, Hak nazarındaki durumunu hiç değiştiremez. (Elmalılı)  

[5451] Veya basiret’i ikinci mübteda sayarak “basiretli insan kendi nefsine hâkim olandır” veya mahzuf bir mevsufun sıfatı (huccetun basiretun) sayarak “insan kendisini gözetlediğine dair bir belgeye sahiptir.” Bu ikisi de ilâve bir takdire dayalı mâna olduğu için tercihe şayan bulmadık.  

(Yaptığı kötülüklerin hepsi -amel defterinde yazılıdır- gözünün önüne serilmiştir, yaptıklarından çok pişmandır, fakat özür dilemeye dermânı yoktur. Çünkü o da kendisini kınamaktadır.. Keşke bu nefis muhasebesini dünyadayken yapmış olsaydı da "nefs-i emmâre" mertebesinden kurtulup, "nefs-i levvâme" -kendini kınayan nefis- mertebesine ulaşabilseydi, "Nasıl olsa tevbe ederim" demeseydi)  

5819 Cf. 24:24, and n. 2976: "On the Day when their tongues, their heads, and their feet will bear witness against them as to their actions." It is not what a man says about himself, or what others say of him, that determines judgement about him. It is what he is in himself. His own personality betrays him or commends him.