Kevser Sûresi 2. Ayet Meali

Kurban bayramı namazı ve kurban.  

Bu âyetteki “v’enhar” kelimesi, Kurban bayramında, kurban kesme günlerinde, Rabbin için kurban kes” manasınadır. Kurban kesmenin dışında bir mana anlaşılması için, bu kelimenin devamına “es-salâte” kelimesinin eklenmiş olması lazımdır. Böyle bir kelime eklenmediğine, böyle bir kelimenin hasfedilmediği ve takdiri mümkün olmadığına, salat ile ilgili emir bir önceki cümlede bitirildiğine göre “v’enhar” ifadesi kurban kesmenin dışında bir manada anlaşılamaz. buradaki emrin tekil-muhatap olarak zikredilmesi de müslümanları şaşırtmamalıdır. Kur’an’a iman eden ve şartlarını taşıyan her mü’min bu emrin muhatabıdır.  

[815] Kurban kesmenin önemi hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 393-394.  

 Bu sûrede kurban kesmek emredilmiştir. Kurban yakınlık demektir. Kurban kesmekten asıl maksat, bu ibadetle Allah’a yakınlık kazanmaktır.  

1- İbadete layık yegâne ilahın Allah olduğuna inan ve şirkten arınmış bir bilinçle Allah'a yönel, yalnız O'ndan iste, azim ve kararlılıkla O'nun yolunu sürdürmeye devam et. 2- Çevirilerin, ayette geçen “venhar” sözcüğüne “kurban kes” anlamını vermeleri, ayetin bağlamını dikkate almamaktan kaynaklanan bir yanılgıdır. Surenin vahyedildiği dönem ve koşullar dikkate alındığında “kurban kesmekten” söz etmenin mümkün olmayacağını da anlamak gerekir. Nahr, sözcük olarak, “göğüs, gerdan, göğüslemek, deveyi göğsünden kesmek, elleri göğse değdirmek gibi anlamlara gelmektedir. “Nahr” sözcüğü, burada “göğüslemek, göğüs germek” anlamına gelmektedir.  

(*) Çevirilerin, ayette geçen “venhar” sözcüğüne “kurban kes” anlamını vermeleri, ayetin bağlamını dikkate almamaktan kaynaklanan bir yanılgıdır. Surenin vahyedildiği dönem ve koşullar dikkate alındığında “kurban kesmekten” söz etmenin mümkün olmayacağını da anlamak gerekir. Nahr, sözcük olarak, “göğüs, gerdan, göğüslemek, deveyi göğsünden kesmek, elleri göğse değdirmek gibi anlamlara gelmektedir. “Nahr” sözcüğü ise, burada “göğüslemek, göğüs germek” anlamına gelmektedir. (E. Aktaş Meal Açıklaması) … Nahr: النَّحْرُ göğüs anlamına gelir. (Lisan’ul-Arab) Namazda ayağa kalkıp göğsünü öne çıkarması anlamında da kullanılır. İki toplumun birbiri ile çatışmasına da tenahur: تَناحَر denir. (el-Ayn)… Kevser; Duhâ, İnşirah ve Fetih sûrelerindeki leke (senin için) ifadesiyle tahsis edilen lütuflar haricinde “ke” sana verdik ifadesi ile düşünürsek kevser, vahiy, nübüvvet, ve hikmeti de kapsayan hayır ve iyiliklere bir atıf olabilir. Kevserin sana verilmesinden dolayı sana buğuz edenlere karşı dik dur ve sadece Rabbin için onların yaptıklarına göğüs ger! Kaynak: (Kurandan Hayata) Yani buradaki salâttan maksat bayram namazı, nahr’dan da maksat kurban kesmek olduğunu söylemek pek doğru değildir. Çünkü bu sûre Mekke’nin ilk döneminde indidğine göre, müşrik ve inkârcıların baskısı altında zor durumda yaşayan Hz. peygamber ne toplu hâlde bayram namazını kıldırabiliyor, ne kurban kesebiliyordu. Demek ki, bu ayet ne bayram namazına ne de kurban kesmeye vurgu yapıyor. Öyleyse buradaki salât ve nahr’dan kasıt, Hz. Peygamberden şirkten arınmış bir bilinçle ciddi bir şekilde Allah’a yönelmesi, ibadet etmesi, ona boyun eğmesi, ondan istemesi, tebliğ görevini aksatmadan yapması ve bu esnada müşriklerden gelen eziyet ve sıkıntılara göğüs gerip dik durması (وانحر) ‘’venhar’’ ifadesiyle istenmektedir. Ayrıca ayette geçen "Rabbin için salât et ve nahr yap" ifadelerinin, sözlük anlamından hareketle "Rabbin için destekleşme/dayanışma içine gir ve bu yolda karşılaşacağın (saldırılara) göğüs ger " anlamında olması da kuvvetle muhtemeldir. Çünkü (النحر)’’Nahr’’ göğüs anlamında olup emir kipi de (انحر) ‘’inhar’’dir, öyleyse venhar, emir kipinin anlamı ise ‘’göğüs ger’’ şeklinde olur. Bkz: (تعريف و معنى نحر في قاموس الكل. قاموس عربي عربي) النَّحْرُ: الصَّدْر Bu nedenle bunu ayette olduğu gibi emir kipine çevirdiğimiz zaman anlamı ‘’göğüs ger’’olur. (الله اعلم) Ama buna rağmen gerek bayram namazı ve gerekse kurban kesmek Hz. Peygamberin üzerinde çok önemle durduğu iki sünneti müekededir, demek daha doğru olur. Yani sûrenin konusu bayram namazını kılmak ve kurban kesmek değildir. Not: Aşağıdaki tefsirlerde de bu ayette farklı anlamlar verildiğini görüyoruz. Ama gerek sûrenin indiği dönem ve şartları ve gerekse ayetlerin siyak ve sibakı göz önüne alındığında, buradaki Salât’ın Bayram namazıyla ve Nahr’ın da Kurban kesmekle bir alakası olmadığı görülecektir. (الله اعلم Salât ve Nahr kelimeleri hakkında aşağıda bulunan bazı tefsir ve yorumlara bakılabilir. (فَصَلِّ لِرَبِّكَ وانْحَرْ}أي اتَّصل بالله، وافعل الخير تقرباً إليه. (موسوعة علوم الاسلام - امام النابلسي ) وانحر : وإن أخذنا المعنى على عمومه فهو يعنى بذل وإستنفاذ طاقته فى الدعوة لإبلاغ رسالة الله ولاعلاقة للأمر بالذبح والأضحية. وما تسمعه من كتب الفقه عن يوم النحر ، ما هو إلا مصطلح فقهى يستخدم الكلمة الخاطئة للتعبير عن ذبح الأضحية. وكما ذكرنا إختلاف التفاسير فى معناها وهذا لا يعطى حجة للفقهاء فهمها كما يحلو لهم دون دليل -- نحر العلم: أو أنك تنحر نفسك فى المذاكرة يكون بأن تبذل أقل طاقتك حتى تستنفذها فى طلب العلم. لهذا قال القاموس المحيط : النحرير هو الحاذق الماهر لأنه ينحر العلم نحرا -.المصدر : (فصلى لربك وإنحر : النحر لا يعنى... - كلمات ومعانى من القرءان) وقال آخرون: بل معنى ذلك: فصلّ وادع ربَّك وَسَلْه. (جامع البيان في تفسير القرآن – الطبري) قال ابن عباس: إن الله أوحى إلى رسوله أن ارفع يديك حذاء نحرك إذا كبرت للصلاة، فذاك النحر.( الدر المنثور) وقيل: حث على قتل النفس بقمع الشهوة. والنحرير: العالم بالشيء والحاذق به (تحليل وَانْحَرْ من سورة الكوثر آية 2) وقد أُمر النبي ومن بلغ أن ينحر بالقرءان نحرا (المفكر الاسلامي سامر اسلامبولي (وَانْحَرْ} نحَر الأمورَ عِلْمًا : أتْقَنها.( معجم اللغة العربية المعاصرة) تعريف و معنى نحر في قاموس الكل. قاموس عربي) النَّحْرُ: الصَّدْر :  

[8] Veya Bayram namazını kıl, kurban kes.  

2 Krş. En’âm, 6/162-163. “V’enhar” kelimesi hemen herkes tarafından “kurban kes” diye tercüme edilir. Zira “nehar” kelimesi büyükbaş boğazlamak için kullanılan bir kelimedir ve bildiğimiz kurban kesmenin genel adıdır. Biz bu anlamı tercih ettik. Ancak kelimenin anlamları hakkında farklı rivayetler de vardır. Mesela, İbn Abbas rivayetinde ve Hz. Ali’den nakledilen bir rivayette, “Namazda sağ elini sol elinin üzerine koy” şeklinde bir anlamı olduğu söylenmiştir. Bazıları da “Ellerini gırtlağına kadar kaldırmak ve tekbir almaktır” demişlerdir.  

(Nahr, isim olarak göğsün boyun tarafına gelen boğaz çukuruna doğru gerdanlık yerine denir. Fiil olarak nahr ise, nahre isabet ettirmek yani vurmak veya dokunmak veya boğaz çukuruna bıçak sokmak suretiyle nahre rastlamak demektir. Nahr (ve’nhar) kelimesi ise deveyi göğsünden bıçaklayarak kurban etmeye denir. Fakat burada sadece deve değil diğer kurbanlar da kastedilmiştir. Yani nahr genel olarak kurban kesme fiilidir. Bir görüşe göre bu kurban bayramında kesilen kurbandır. Diğer bir görüşe göre ise hacdan sonra Mina’da kesilen kurbandır. Bazı Şii müfessir ve fakihler Tibyan tefsirinin sahibinin ifade ettiği türden bir takım zayıf rivayetleri dikkate alarak bu emri namazda kıyamda iken ellerin göğse ve boğaz çukurluğunun hizasına kadar kaldırılması olarak anlamış ve bu şekilde uygulamışlardır. Kimileri de aynı emri namazda göğsün kıbleye döndürülmesi, kesinlikle başka yönlere dönülmemesi gerektiği şeklinde anlamışlardır. Mecme’ul Beyan tefsiri ile Ehsen’ul Hadis tefsirlerinin sahipleri de “ve’nhar” kelimesinin “kurban kes” anlamında olduğunu ifade etmişlerdir. Hatta Tibyan tefsirinde yer aldığına göre de Ebi Cafer ve Ebi Abdillah’tan şöyle buyurdukları nakledilmiştir: “Ayetin manası “kurban kes” şeklindedir.” Daha geniş bilgi için ilgili ayetin tefsirine müracaat ediniz.”)  

Ayetteki [salli] emri “namaz”ı da içerecek şekilde genel anlamda fedakarlık içerikli ibadet etmektir. [Venhar] emri de “kurban kesmek” anlamındadır.  

1 Bu sûrenin Mekki olduğunu söyleyen müfessirlerce, buradaki namazın bayram namazı, kurbanın da kurban bayramındaki kurban olması pek mümkün görülmemiştir. Ancak buna rağmen bu âyetteki emir, Peygamberimiz için vücub ifâde eder. Hanefilere göre kurban kesmek ve bayram namazları vacib, diğerlerine göre sünnettir. Ayrıca âyetteki sıralamadan namazın önce kılınacağı, kurbanın daha sonra ve eyyam-ı nahirden birinde kesilebileceği anlaşılmaktadır.  

[5911] Veya salâtın “destek” (87:15, not 15) ve nahrın “göğüs” anlamlarından yola çıkarak: “O halde desteğini Rabbine tahsis et ve (inkârcılara) göğüs ger”. Tercihimizde ıstılahi anlamlar esas alınmıştır. İnhar emrini Elh-i Beyt okulu namaza başlama tekbirinde elleri göğüs hizasına kaldırma olarak anlamıştır. Rükûdan doğrulurken elleri kaldırmak olarak da yorumlanmıştır. Lâmın delâlet ettiği gibi, burada namaz kılma ve kurban kesme emredilmemektedir. Vahyin ilk günlerinden beri zaten kılınmakta olan namazı ve Hz. İbrahim’den beri kesilmekte olan kurbanı Allah’a has kılma, O’na tahsis etme emredilmektedir. Bunun anlamı namazı “ikame etmek” kurbanı “vikâye edinmek”tir. Tevhid ve ihlasın gereği de budur. Söz akışı gereği “Bize” yerine “Rabbine” şeklinde gelmesi, kulun ubudiyetinin Rabbin rububiyyetine teşekkür makamında bir karşılık olduğunu ifade eder.  

(Özellikle deve gibi iri hayvanlardan, sırf Rabbinin adına hayır için kes de muhtaçlara yedir, Rabbinin kerem ve lütfunu duyur.. Burada, ümmete de bir uyarı vardır ki, Allah için olmayan namaz, namaz olmadığı gibi, Allah için kesilmeyen de kurban olmaz)  

[*] Âyetin metninde geçen salli = صَل ' nin türediği es-salât = الصَّلَاة kelimesinin kök anlamı, bir şeyi bırakmamak ve sürekli arkasında olmaktır. (Lisan'ul-Arab) Burada verilen emir, Allah'ın verdiği görevleri, O'nun rızası için sürekli yapmaktır. [*2] Nahr = النَّحْرُ göğüs anlamına gelir. (Lisan'ul-Arab) Namazda ayağa kalkıp göksünü öne çıkarması anlamında da kullanılır. İki toplumun birbiri ile çatışmasına da tenahur = تَناحَر denir. (el-Ayn) Ayetteki وَانْحَرْ = v'enhar li rabbik وَانْحَرْ لِرَبِّكَ anlamında olur. Yanlışlara karşı sürekli cihad halinde olmak gerektiği için en uygun anlam "Rabbin içein göğüs ger!" olur. Anlamı Arap dili ile şöyle ifade edebiliriz: (فَصَلِّ لرَبِّكَ وانْحَرْ) إلزم كل أمر لربك وانْتَصِب بنَحْرِك إزَاءكل شيء له.  

6287 He who grants these blessings is Allah, and to Allah alone must we turn in adoration and thanksgiving, and in sacrifice. Nahr = sacrifice: in a restricted ritual sense, the sacrifice of camels: see n. 2813 to 22:36. But the ritual is a mere Symbol. Behind it is a deep spiritual meaning; the meat slaughtered feeds the poor, and the slaughter is a symbol of the self-sacrifice in our hearts. "It is not their meat nor their blood, that reaches Allah; it is your piety that reaches Him" (22:37).