Kalem Sûresi 2. Ayet Meali

2.İbnu Münzir`in İbnu Cureyc`den rivayet ettiğine göre müşriklerin Resulullah (a.s.)`ı delilikle itham etmeleri üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

[665] Hz. Peygamberi motive eden bazı ifadeler hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIX, 486-491.  

Bu harf ile ilgili olarak Bakara sûresinin ilk âyetinin dipnotuna bakınız.  

 «Nûn», bir görüşe göre hecâ harflerindendir, manasını ancak Allah bilir. Bunun manasını verme cihetine gidenler ise, daha çok «hokka» kelimesi ile manalandırmışlardır. Böylece, buradaki yemin hokka ile kaleme ve kalemle yazılanlara yapılmış olmaktadır. Bu sûreden önce nâzil olan Alak sûresinde de okumaya dikkat çekilmiş olması, bu manayı kuvvetlendirici görülmektedir. Müşriklerin, ilk önceleri Hz. Peygamber’i deli divâne diye nitelendirmesine cevap teşkil eden ikinci âyette ise Resûl-i Ekrem’in Allah’ın nimeti ile peygamberlik mertebesine eriştiği belirtilmekte ve zaten her türlü olgunluk alâmetleri kendinde zâhir olan Hz. Peygamber’e karşı bu ithamda bulunan müşriklerin yalancılıkları yüzlerine vurulmaktadır.  

1- Rabb'inin sana verdiği akıl, zekâ, güzel ahlak vb. Nebilik görevi, vahiy. 2- Cinlenmiş, deli.  

(*) Burada kalem ile simgelenen yazının, insanın düşünce, tecrübe ve kavrayışlarının kayıtlar aracılığıyla bireyden bireye, kuşaktan kuşağa ve bir kültür çevresinden diğerine aktarılmasında önemli bir etken; bilginin yazılıp korunmasında, ilim ve irfanın gelişmesinde, dolayısıyla toplumların aydınlanmasında vazgeçilmez bir araç olduğuna işaret vardır. Kur’ân-ı Kerîm’in ilk inen sûresine (Alak) “oku!” buyruğuyla başlandığı gibi ikinci inen bu sûrenin ilk âyetinde de Allah Teâlâ tarafından yazı aracı olan kaleme ve kalem ehlinin onunla yazdıkları üzerine yemin edilmiş olup bu durum, İslâm’ın okuma yazmaya, bilime ve yazılı kültüre verdiği önemi göstermesi açısından oldukça anlamlıdır. Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri) Bizce de kalemden maksat hem vahyi hem de insanın düşünce, tecrübe, kavrayış ve bütün maddi ve manevi faydalı bilgileri kayıt altına alan araç ve gereçlerdir. Yani âyeti genel anlamda değerlendirmek daha doğru olur. Ayrıca kalem, söz ile yazı arasındaki elçidir… Alak 4-5’te olduğu gibi, burada da hem Allah Resulünün hem de insanların dikkati kaleme ve azıya çekilmektedir. Bununla, sözlü kültürün mensubu olan Allah Resulüne, vahyi kayıt altına aldırarak (veya alarak) mü’minleri yazılı kültüre taşıma misyonu yüklenmektedir. Allah Resulünün vahyi yazması ve yazdırması, bu mesajın gereğidir. Zaten, üzerine yemin edilerek belirlilik takısıyla gelen kalem “vahyi yazan kalem”, “yazdıkları” ise “vahiy”dir. Bu, mukattaa harfleriyle başlayan sûrelerin ortak vasfının, vahye atıf olduğu yorumuna da uygundur. (M. İslamoğlu Meali 1. Ayet Açıklaması) İşte ilk inen bu iki sûrede Kur’ân, insanın dikkatini bilimin gelişmesini sağlayacak okumaya, yazmaya ve bunun araçlarına çevirmektedir. Not: Her ne kadar bazı meal ve tefsirlerde, kalemle yazı yazanlar insan amelini kayıt altına alan melekler olduğu söylense de melekler metafizik varlıklar olduğundan maddi bir araç olan bizim bildiğimiz kalemle yazmaları pek uygun görülmemektedir. Çünkü insan hafızası nasıl sesleri, görüntüleri zapt ediyor ve bizim sözünü ettiğimiz âletlerin (kalem, bilgisayar vb. araçlarının) hiçbirini kullanmıyorsa, hafızanın rahatlıkla yaptığı bir işi, Allah’ın vazifeli bir meleği de yapabilir. (الله اعلم) Tabiin imamlarından Mücahid’e göre kalemden maksat “kendisiyle Kur’ân yazılan kalem”, onunla yazılan şey ise Kur’ân’dır. O böylece genel bir kavramı en mükemmel bir örneği ile tefsir etme yönteminin bir numunesini göstermiştir. Yoksa gayesi, geniş anlamı sınırlandırmak değildir. Ayrıca bazı sûrelerin başındaki’’Huruf-ı Mukatta’’ ile ilgili detay için Bakara-1. yetin açıklamasına bakılabilir. Ayrıca bu mecnun ifadesiyle, Hz. Muhammed (s)’in çağdaşlarından büyük kısmının onun tebliğata başlamasına tepki olarak kullandıkları ve yıllarca onu aşağılamak için kullanmaya devam ettikleri ithama bir îmadır. Yukarıdaki pasaj, daha geniş anlamda, -Kur’an’da sıkça rastlandığı gibi yalnızca Allah Resulüne değil, aynı zamanda onu izleyen veya izleyecek olanların tümüne ilişkindir: Bu örnekte ise, manevî değerlerini Allah’a ve ölümden sonraki hayatın varlığına inanma temeline oturtan herkesi kapsamaktadır. (M. Esed Meal Açıklaması) ويجوز أن يكون قسما بالأقلام التي يكتب بها كتاب الوحي القرآن ( وما يسطرون ) قسما بكتابتهم ، فيكون قسما بالقرآن على أن القرآن ما هو بكلام مجنون (التحرير والتنوير ) وإن أراد تعالى بني آدم، فهي الكتب المنزلة والعلوم وما جرى مجراها (تفسيرابن ابن عطية)  

2 Krş. Tûr, 52/29  

1 Mecnun: Cünûn sözlükte “örtünmek, gizlenmek; aklını kaybetmek” anlamına gelir. Bu durumdaki kişiye de “mecnun” (deli) denir. Kur’ân-ı Kerîm’de, peygamberlerin davetinden ve özellikle Hz. Muhammed (s.a.v)’in tevhide yaptığı çağrıdan rahatsız olanların onlara yönelttikleri iftiraların başında onlara mecnun denmesi geldiği belirtilir. Kur’ân-ı Kerîm’de on bir âyette “mecnun” kelimesi kullanılmıştır. Mecnun kelimesi her ne kadar çoğunlukla “deli” diye tercüme edilmişse de bu, anlamı tam karşılamamaktadır. Kelimenin esas anlamı “cinlenmiş” demektir. Bu sebeple de tercüme edilmemiştir.2 Bu âyet “(Ey Muhammed!) Rabbinin nîmetlerine yemin olsun ki sen, mecnun değilsin.” şeklinde tercüme edilebilir.  

3 Bu, Muhammed (s)’in çağdaşlarından büyük kısmının onun tebligata başlamasına tepki olarak kullandıkları ve yıllarca onu aşağılamak için kullanmaya devam ettikleri ithama bir îmadır. Yukarıdaki pasaj, daha geniş anlamda, -Kur’an’da sıkça rastlandığı gibi- yalnızca Hz. Peygamber’e değil, aynı zamanda o’nu izleyen veya izleyecek olanların tümüne ilişkindir: Bu örnekte ise, manevî/ahlakî değerlerini Allah’a ve ölümden sonraki hayatın varlığına inanma temeline oturtan herkesi kapsamaktadır.  

[5229] Mecnûn ile bilinen anlamda bir “deliliği” değil, Cahiliyye tasavvurunda önemli bir yeri olan “cin tasallutunu” kastediyorlardı. [5230] Zemahşeri ve birçok dil otoritesinin ziyade addederek tekit işlevi yüklediği bi-ni’metideki bâ ziyade değildir. Burada nefyin haberi bâ ile gelmiş ve cinnet ihtimalini kökten nefyetmiştir. Bir eylemi fiille reddetmek onu öznenin zâtından değil sıfatından nefyetmektir. Fakat ism-i faille nefyetmek onu öznenin zâtından nefyederek imkân ve ihtimali dışlamaktır. Nefyin haberi bâ ile geldiğinde, olumsuzlanan şeyin imkân ve/veya ihtimalini dahi dışlayan cahd ve inkâr, onun tersi için de zımnî bir te’kit ve isbattır. Bu dilsel tesbitimizi sözkonusu âyet üzerinden açarsak, zımnî mâna şöyle olur: Rabbinin nimeti sayesinde, senin cin musallat olmuş biri olma ihtimalin sıfırdır; aksine sen akıl, muhakeme, basiret ve feraset açısından kâmil birisin. (Bu konuda emek mahsulü bir okuma için bkz: Âişe Abdurrahman, el-İ‘cazu’l-Beyanî, s. 181-189).  

[*] Sahibinin  

5594 People usually call anyone mad whose standards are different from their own. And madness is believed by superstitious people to be due to demoniacal possession, an idea distinctly in the minds of the New Testament writers: for Luke speaks of a man from whom the "devils" were cast out, as being then "clothed, and in his right mind." (Luke, 8:35). (R).