Kalem Sûresi 16. Ayet Meali

Velîd b. Mugîre’nin Bedir’de burnu kı-lıçla koparılmıştır. bk. Kur’an-ı Kerim, 6/25; 8/31; 46/17; 74/11-26.  

1- Gücünü elinden alıp, burnunu sürteceğiz.  

(*) Bu damgadan maksat bu vasıflarla tanınacak veya kıyamet gününde bu damga ona vurulacak ki, orada da bu vasıflarla tanınsın. وأولي القولين بالصواب في تأويل ذلك عندي قول من قال: معنى ذلك: سنبين أمره بياناً واضحاً حتى يعرفوه، فلا يخفى عليهم (جامع البيان في تفسير القرآن) وقيل معناه: سنعلمه يوم القيامة بعلامة مشوهة يبين بها عن سائر الكفرة (الكشاف)،  

[1] Rezil edeceğiz veya burnunu kızartacağız.  

10 Bu Türkçemizdeki karşılığı “Onun burnunu sürteriz” deyimidir.  

1 Bu ayet, kelime anlamıyla, “yakında biz onu o hortumunun üzerinden damgalayacağız” diye tercüme edilebilir. Mealdeki anlam, mecâzîdir. Yukarıdaki tercüme, bunun Türkçedeki en yakın mecazi anlamı olan “burnunu sürtmek” tabiri ile yapılmıştır. Burada “burun” yerine “hortum” tabir edilmesi “kibir ve gurur” fiiline işarettir. “Burnu büyümek” gibi kibir ve gururdan kinayedir. Sonra hortum fil ve domuz burunlarında kullanıldığı ve yüze, buruna damga ve dağ, en çirkin şeyler olduğu için bu tabirde büyük bir alçaltma vardır. Onun için Rasulullah hayvanatın bile yüzlerinden damgalanmasını yasaklamıştır ve yapana lanet etmiştir. Yüzde burun, en önde olduğu için en göze batan, ilk sakınılması lâzım gelen ve şeref nişanesi sayılan ve ondan dolayı en muhterem secde mevzii olan bir uzuvdur. Hâsılı hortumunu dağlamak ve damgalamak, “burnunu kırmak” ve “burnunu sürtmek” tabirlerimize uygun düşmektedir.  

10 Lafzen, “onu burnundan (hurtûm) damgalayacağız”. Bütün müfessirler, bu deyimsel ifadenin kesinlikle mecazî anlamda kullanıldığını ve “onu kaçamayacağı bir rezillikle damgalayacağız” anlamına geldiğini söylerler (karş. Lane II, 724, hem Râğıb, hem de Tâcu’l-‘Arûs’dan naklen).  

[5242] Lafzen: “hortumuna”. Zımnen: Hem yalancılığının hem de kibrinin timsali olan kıl aldırmadığı uzayan burnuna. Damga, damga yiyenin damgalayan karşısındaki aczine ve zilletine işarettir. [5243] Müstekbirin burnunu hortuma benzetmekle, kibrin insanı insanlıktan çıkaran bir alçalış olduğu vurgulanıyor.  

Hz. Peygamber (a.s.)’ın karşısına böyle azgınca çıkanların burunlarının sürtüleceğini bildiren bu âyetlerle yüce Allah onların istikbaldeki perişan hallerini haber vermektedir. Zahirî şartlarda beklenmeyen bu zafer, ancak kaderlere hükmeden Allah’ın bildirmesi ile olabilir.  

[1] Bu Velid bin el-Mugîre'dir. Veled-i zinâ olub kimin oğlı oldığı ma'lûm değil idi. Onsekiz yaşında iken Mugîre kendi evlâdı oldığını i'tirâf itdi.  

5605 Literally, proboscis, the most sensitive limb of the elephant. The sinner makes himself a beast and can only be controlled by his snout.