Kâfirûn Sûresi 3. Ayet Meali

[816] Kâfirûn sûresi ve genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 401; 409.[817] İnanç, ibadet ve din özgürlüğü hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 405-407.  

(*) ’’Abd’’ kelimesinin tam karşılığı kölelik ve kulluktur. Bir güce, otoriteye, mala-mülke, gösterişe veya herhangi bir kişiye kul-köle olmaktır. İradî bağlılığa kulluk, gayr-i iradî bağlılığa kölelik denir. İstılahî anlamda böyle temel bir farklılık vardır. İbadet, kulluğun gösterilmesi manasında bu kelimeden türetilmiştir. Yine ibadethaneye mabet, ibadete layık tek otoriteye de mabut denmiştir. Ayeti Maûn sûresi ile birlikte düşündüğümüz de, ’’ Ben sizin kulluk ettiğiniz nesnelere/putlara, nefsinize, paraya, gösterişe, makama, mala mülke, kul köle olmam.’’ manası ortaya çıkar. (Kurandan Hayata)  

1 Bu iki âyet (3. ve 5. ayet) ilk bakışta öncekilerin bir tekrarı gibi görünür. Bunda tefsircilerin iki görüşü vardır: 1. Başlı başına “te’kit” ve “takviye” için tekrar edilmiş olmasıdır ki, üçüncü olumsuz cümle, isim cümlesi olarak daha kuvvetli bir şekilde birinciyi, dördüncü de ayniyle üçüncüyü mana itibarıyla te’kit eder denilmiştir. 2. Birinci olumsuz cümle, şimdiki ve gelecek zamana, dördüncü olumsuz cümle ise tamamıyla geçmiş zamana delalet eder. Bu durumda mana: “Ben (Allah’a), sizin taptığınız gibi asla tapmıyorum ve tapmayacağım. Siz de (Allah’a), benim taptığım gibi tapmıyorsunuz ve tapacak da değilsiniz. (Yine) ben (Allah’a,) sizin taptığınız gibi tapmadım, zâten siz de (Allah’a), benim taptığım gibi hiç tapmadınız” şeklinde olabilir.  

1 Yukarıdaki çeviride mâ (ki o) edatı, bir taraftan bütün olumlu kavramlara ve etik değerlere -mesela, Allah’a inanma ve müminin O’na teslimiyeti- işaret ederken, diğer taraftan, insanın “kendi-kendine yeterli” olduğuna inanması (karş. 96:6-7) yahut kişiliğinde baskın halde bulunan ve adeta köleleştirici bir etkiye sahip olan “açgözlülük” gibi (sure 102) saptırıcı ve sahte tapınma nesnelerine ve bâtıl değerlere/inançlara işaret eder.  

[5916] Fiilleri (ta‘budûn, a‘budu) ism-i faillerden (‘âbidun) ayırmak için birincileri “kul olmak” ikincileri “kulluk etmek” ile karşıladık (Gerekçesi için bu notun sonundaki Ebu Müslim’in görüşüne bkz). Sanıldığı gibi 2-3. âyetlerle 4-5. âyetler bir tekrar değildir. Müşriklerin yaptığı ahlâksız teklif çift zamanlı olunca red de çift zamanlı gelmiştir. Bu fark çeviriye yansıtılmıştır. Âyet 3’teki ellezi yerine geçen mâ “mutlak varlık” anlamına, âyet 4-5’teki masdar-ı müevvel hükmünde olan mâlar “bilinçsiz ve körü körüne bir kulluğa” delâlet eder. Bu âyetler aynı zamanda gaybî bir ihbar olmuş, nüzul sebebi rivayetinde adı geçenlerin tümü de kâfir olarak ölüp gitmişlerdir. Yâsîn sûresinin 7. âyeti ve Bakara sûresinin 6. âyeti, bu âyet ışığında okunmalıdır. 2-4. âyetler arasındaki dört adet mâ müphem ismi için şöyle bir değerlendirme de yapılabilir: Muhataplara, kendi tanrı tasavvurları düzeyinde hitap edilmiştir. Zira onlar dünyevîleşmiş bir zihin ve maddeci bir yaklaşımla algılıyor ve tanrıyı “şey”leştiriyorlardı. Mâ, hem bizim onların tanrılarına ve tanrı algılarına bakışımızın doğruluğunu hem de onların bizim inandığımız Allah’a ve tanrı anlayışımıza bakışlarının yamukluğunu tam ve mükemmel ifade etmektedir.  

(Çünkü, ibadetin şartı ihlastır, Allah'ın birliğine iman etmeyince, Ona ibadet etmiş sayılmazsınız ki, Allah’a ibadet eden O'ndan gayrı ilah tanımaz. Allah'a, başkalarını ortak koşarak tapmak, Allah'a ibadet değil, Onu tanımamaktır.)  

6290 Verses 2-3 describe the conditions as they were at the time when this Surah was revealed, and may be freely paraphrased: T am a worshipper of the One True God, the Lord of all, of you as well as of myself; but you on account of your vested interests have not the will to give up your false worship, of idols and self. Verses 4-5 describe the psychological reasons; ‘I, being a prophet of Allah do not and cannot possibly desire to follow your false ancestral ways; and you, as custodians of the false worship, have not the will to give up your ways of worship, which are wrong'. The "will" in the translation represents less the future tense than the will, the desire, the psychological possibility; it tries to reproduce the Arabic noun-agent.