İsrâ Sûresi 85. Ayet Meali

85.Buhari`nin Abdullah bin Mes`ud (r.a.)`dan rivayet ettiğine göre yahudilerin Resulullah (a.s.)`a ruhun ne olduğunu sormaları üzerine bu ayeti kerime indirilmiştir. Tirmizi`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre bu soruyu yahudilerin tavsiyesi ile müşrikler sormuşlardır. İbnu Hacer iki rivayetin birleştirilmesi için Resulullah (a.s.)`ın yahudilerin sorularına cevap vermediğinin, sonra müşriklerin soruyu tekrar etmeleri üzerine bu ayeti kerimenin indirildiğinin düşünülebileceğini söylemiştir. Suyuti ise Buhari`nin rivayetini tercih etmiştir.  

(*) Karakterlerden bahseden ayetten sonra ruhtan bahsedilmesi, buradaki ruhun biyolojik ruh olduğunu bildiriyor. Bir sonraki ayette ise vahiyden bahsedilmesi ve Kur’anın başka yerinde vahye ruh denilmesi, ruhtan kastın vahiy olduğu da ortaya çıkıyor. Fakat gerek biyolojik ruh gerekse vahiy, ikisi de aynı özelliğe sahiptirler. İkisi de Allah’ın emrinden geliyorlar. Biri maddi atom ve hücrelere düzen verir. Diğeri de fertlere ve ailelere düzen verir. Onun için ikisine de ruh denilmiştir.  

[295] Rûh hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 374-376; X, 434-436.  

 Bu âyet, insan için ruhun mahiyetini kavramanın imkânsız olduğunu ifade etmektedir. Nitekim «Ruh’un mahiyeti» problemi, asırlardır insanlığı en çok düşündüren konulardan biri olmakla beraber, halen meseleye nihaî bir çözüm getirilmemiştir ve öyle görülüyor ki, bundan sonra da getirilemeyecektir.  

"Ruh" kelimesi Türkçe'de Yunan Felsefesinden aktarılan bir anlamda kullanılır. Kuran terminolojisinde "Ruh," vahiy ve Tanrısal bilgi demektir. Ölüm ve uyku anında vücuttan ayrılan şey ise "Nefs", yani bilinç ve kişiliktir (39:42). Vahyi iletmekle görevli olan melek Cebrail'in künyesi "Ruhul Kuds" (Kutsal Vahiy) dir (6:102). Tanrı, insan türünü özel bir vahiy ile bilinç ve kişilik sahibi kıldı (15:29; 38:72; 33:9). Şeytani virüsler ve kötü kullanım yoluyla dejenere olan bilinç ve kişiliğimizin programını Ruh adlı programı beynimize yerleştirerek düzeltebiliriz. Vahiy, genetik yapılarındaki orijinal ruhlarını kaybedenleri diriltir (6:122; 8:24). Ölümle birlikte Tanrı'nın ana kaydına kopyalanan "nefis," fincanlarla veya benzeri ilkel metotlarla tekrar dünyaya getirilemez. "Ruh çağırma," safların inandığı ve şarlatanların istismar ettiği bir eğlenceden ibarettir. Herhangi bir insanın beynindeki özgün nuron örgüsü ve hayat boyu hafızada biriktirilen bilgiler, ileri bir teknolojiyle organik olmayan bir materyale, örneğin, giga-giga bitelık bir kompüter diskine kaydedilebilir mi? Bir başka değişle, kişiliği, beynin organik maddesinden "bilgi" olarak soyutlayıp nakledebilir miyiz, koruyabilir miyiz, çoğaltabilir miyiz? Teknolojinin gelişimine bakılırsa, böyle bir şeyin olması olmamasından daha olağan gözüküyor. "Çürüyen kemikler mi diriltilecek miş?" diye dirilme olayını inkar eden ateistler, biyolojik ölüm olayıyla herşeyin kaybolmadığını ve insanın bir "bilgi" kümesinden oluştuğunu laboratuvarlarında gördükten sonra bu gerçeği binlerce yıldır elçiler yoluyla bildiren Yüce Tanrı karşısında secdeye varacaklarına, kibir ve gururla inkara devam edeceklerdir büyük olasılıkla... Kuşkusuz, bu gurur Saat ile son bulacaktır (10:24). Bak 15:29.  

1- Ruh; insanı yaşatan “can”, “vahiy,” ve “vahyin kaynağı” anlamlarına sahip bir sözcüktür. Bu ayetteki “ruh” sözcüğü, vahyin kaynağı, diğer bir deyimle “vahiy” demektir. Bir sonraki ayete bakıldığında da ruhun vahiy anlamına geldiği görülmektedir. 2- Rabb'imin emrindendir; O'nun bileceği bir şeydir.  

(4)Ruh hakkında bakınız; (Sözler, 29. Söz, 190-193)  

(*) Rûh teriminin bu yolda yorumu hk. Bkz: 16. sure, 2. not. Bazı müfessirler burada ruh sözcüğünden kastın “vahiy” olgusu, özellikle de Kur’an’ın vahyi olduğu görüşündedirler; bazıları ise, sözcüğü “ruh,” yani “insan ruhu” olarak anlamışlardır. Ne var ki, bu son yorum, önceki ve sonraki ayetlerin açıkça Kur’an’a işaret ettikleri gözönünde tutulursa, bölümün anlam örgüsü içinde pek inandırıcı gözükmemektedir; bunun içindir ki, bizce “rûh”dan kasıt, vahiy olgusudur. (M. Esed Meal Açıklaması) Rûh, İsrâ sûresi bağlamında, hayatı tamamen değiştiren, ona maddî ve sığ hedeflerden ziyade uhrevî ve yüce bir istikamet çizen, insanın kendi elleri ile şekillendirdiği karakterinde köklü değişime sebep olan Allah’ın emir, buyruk ve yönlendirmeleri manasındadır. “Ve size, az bir ilimden başka bir şey verilmedi.” cümlesi de Allah’ın sonsuz ilmi karşısında insana verilenlerin çok az olduğunu ifade etmektedir… Allah’ın bilgisi olan ilâhî bilgiden/rûhtan insanoğluna çok az bir bölüm verilmiştir. O da indirilen âyetlerdir. Zira insanın kapasitesi sınırlı, üstelik ilâhî bilginin bir kısmı da gaybîdir. Bu âyetten 90. âyete kadar vahye dikkat çekilmesi bir önceki âyette geçen “rûh” kelimesinin vahiy anlamına geldiğinin iç bağlam delilidir. (Kurandan Hayata) Not: Burada (قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي) ‘’ De ki ruh Rabbimin emrindendir’’deniliyor. Yine Şura süresi 52. ayete de (أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ رُوحاً مِّنْ أَمْرِنَا) ‘’Biz sana emrimizden bir ruhu (gönüllere hayat veren Kur’an’ı) vahyettik. (Hâlbuki daha önce) sen kitap nedir, iman nedir bilmiyordun. ’’deniliyor… a) Dikkat edilirse, her iki sürede de ruh aynı şekilde anlatılmaktadır. Bu nedenle Şura süresinde vahyedilen ruh nasıl vahiy anlamında ise, İsra süresi 85. ayetindeki ruh da, yine aynı anlamdadır. Zaten insana hakiki ruh (yani hayat ve huzur) veren de vahiydir. b) Yine İsra-85. ayetten sonra gelen 86. ayette dikkat edilirse, orada da vahiyden zöz edildiği anlaşılacaktır. Mesela: ‘’Ve Resulüm! Eğer dilersek; elbette ki, sana vahyetimizi de (kur’an’ı da) senden (hafızandan) giderebiliriz’’şeklindeki ifadeyle, bundan önceki ayette de (İsra-85) geçen ruh, vahiy anlamında olduğu anlaşılır. Ayrıca ancak bu şekilde ayetlerin siyak ve sibakı da birbiriyle mutabık kalabilmektedir… (الله اعلم ) Bize göre de soru, indirilen Kur’an vahyi ile ilgili olduğudur. Bu sureden sonra inen Şuara suresinde de bu konu geçer. Dolayısıyla sorunun bu münasebetle sorulmuş olması ihtimali vardır…Kaynak: (M. İzzet Derveze, et-Tefsiru’l-Hadis, C 2,s.374-375.) Ayette sorulan, tefsirlerin büyük çoğunluğunun söylediğinin aksine, kişiye can veren ruh değil, vahyin/Kur’an’ın kendisidir. Çünkü nasıl ruh insana can veriyorsa vahiy/Kur’an da insana manevi olarak ebedî kurtuluşa götüren bir can vermektedir. Allah bunu, "Ey inananlar! Allah ve Peygamber, sizi, hayat verecek şeye çağırdığı zaman çağrısını kabul edin."(Enfal,24) ayetiyle belirtir. Kaynak: Ruh Kavramının Kur’an’ daki Karşılığı - İbrahim Sarmış// وكلمة الروح تطلق فى القرآن الكريم على أمور منه الوحى، كما فى قوله - تعالى -: { يُلْقِي ٱلرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِ ... } (الوسيط في تفسير القرآن الكريم) وقيل: الروح القرآن ويدل عليه الآية قبله والآية بعده.( البحر المحيط) الثالث: أنه القرآن، قاله الحسن، كما قال تعالى { وكذلك أوحينا إليك روحاً من أمرنا } [الشورى: 52] فيكون معناه أن القرآن من أمر الله تعالى ووحيه الذي أنزل عليّ وليس هو مني (النكت والعيون): وأيضاً السبب في تسمية القرآن بالروح أن بالقرآن تحصل حياة الأرواح والعقول لأن به تحصل معرفة الله تعالى ومعرفة ملائكته ومعرفة كتبه ورسله والأرواح إنما تحيا بهذه المعارف وتمام تقرير هذا الموضع ذكرناه في تفسير قوله: { يُنَزّلُ ٱلْمَلَـٰئِكَةَ بِٱلْرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ } [النحل: 2]، وأما بيان المقام الثاني وهو أن الروح اللائق بهذا الموضع هو القرآن لأنه تقدمه قوله: { وَنُنَزّلُ مِنَ ٱلْقُرْءانِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لّلْمُؤْمِنِينَ } [الإسراء: 82] والذي تأخر عنه قوله: { { وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِٱلَّذِى أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ } } [الإسراء: 86] إلى قوله: { { قُل لَّئِنِ ٱجْتَمَعَتِ ٱلإِنسُ وَٱلْجِنُّ عَلَىٰ أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَـٰذَا ٱلْقُرْءانِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا } [الإسراء: 88] فلما كان قبل هذه الآية في وصف القرآن وما بعدها كذلك وجب أيضاً أن يكون المراد من هذا الروح القرآن حتى تكون آيات القرآن كلها متناسبة متناسقة وذلك لأن القوم استعظموا أمر القرآن فسألوا أنه من جنس الشعر أو من جنس الكهانة فأجابهم الله تعالى بأنه ليس من جنس كلام البشر وإنما هو كلام ظهر بأمر الله ووحيه وتنزيله فقال: {قُلِ ٱلرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبّى } أي القرآن ظهر بأمر ربي وليس من جنس كلام البشر (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير - اللباب في علوم الكتاب)  

[16] 42 Şura suresi 52 ni ayette de aynı kalıp içerisinde tekrar edilen “ Ve kezalike evhayna ileyk Ruhen min emrina” Ve böylece sana kendi emrimizden (yalnızca bizden) olmak üzere Ruh’u (Kur’an’ı) vahyettik.” Ayetinde ki Ruh kelimesi kesinlikle kitabımız Kur’an’dır. Bir sonraki ayette Kur’an olduğu açık bir şekilde görülüyor. Bizde yukarda ki ayette geçen Ruh’u Kuran olarak tercüme ettik.  

[11] Yahut «Rabbimin bildiği ilimdendir. Veyahut Kur'an Rabbimin vahyidir», veyahut Cebrail Rabbimin emriyle iner».  

43 Bu tercüme en genel tercümedir. Kur’an semantiği ve Arapça gramer özellikleri dikkate alınarak farklı çeviri ve anlam çıkarmak mümkündür. 1) Hz. Peygamber’e ruh hakkında soru soranlar/sorduranlar Yahudilerdir. O hâlde anlam: “Onlara de ki: Size bu konuda az bir bilgi verilmiştir” cevabıyla ruh hakkındaki az bilginin Yahudilere verildiğine işaret vardır. Buradan Müslümanlara da az bilgi verildiği anlamı çıkmaz. 2) Lâfzın özel oluşu hükmün genel oluşuna engel değildir veya anlam umumidir prensibini esas alırsak, o zaman herkesin bilgisi azdır olur. 3) Ayette “illa” istisna edatı vardır. İstisna edatlarında iki unsur olur: “Müstesna” ve “müstesna minhu”(istisna kılınan). İlim kelimesi, bir isim olarak müstesna minhu kabul edildiğinde, “İlimden az bilgi verildi” anlamı doğrudur. Hâlbuki aynı cümlede “müstesna minhu” yapabileceğimiz bir diğer kelime daha vardır. İsim grubundan sayılan ve siz anlamına gelen “tum” zamiridir. O zaman anlam: “Sizin pek azınıza bu konuda ilim/bilgi verildi” olur ki buradan da bazılarının ruhu bildiği veya bilebileceği anlaşılır. Ayet böyle anlamaya müsaittir. 4) Bunu da genele (2. maddedeki kurala) tabi tutarsak, sadece Yahudilerin değil bütün insanların arasından pek az kişi ruhu bilebilir demektir. (Bkz. İslam’ı Anlamak, s. 42 adlı kitabımız.)  

Burada geçen [rûh] ile kastedilen “Kur’an”, “insan ruhu” ve “Cebrail” olabilir. Kastedilen eğer vahiy ise “az bilginin verilmesi” vahyin indirilişinin henüz bitmemesi şeklinde yorumlanabilir. Dahası vahyin tamamı indirilmiş olduktan sonra da Kur’an Yüce Allah’ın [kelam] sıfatı olması itibariyle O’nun bu sıfatını insan idrakinin bütünüyle kuşatması kesinlikle söz konusu olamaz. Dahası Kehf 18:110’da ve Lokmân 31:27’de de “Allah’ın kelimelerinin sınırsız olduğu” belirtilmektedir.  

101 Rûh teriminin bu yolda yorumu hk. bkz. 16. sure, 2. not. Bazı müfessirler burada ruh sözcüğünden kastın “vahiy” olgusu, özellikle de Kur’an’ın vahyi olduğu görüşündedirler; bazıları ise, sözcüğü “ruh,” yani “insan ruhu” olarak anlamışlardır. Ne var ki, bu son yorum, önceki ve sonraki ayetlerin açıkça Kur’an’a işaret ettikleri gözönünde tutulursa, bölümün anlam örgüsü içinde pek inandırıcı gözükmemektedir; bunun içindir ki, bizce “rûh”dan kasıt, vahiy olgusudur.  

[2324] Rûh hayatın sırrıdır. 21 kez kullanılan ruh, “vahiy” (16:2, not 5) “vahiy meleği” (26:193) ve insanın beşerliğinin üzerine insanlığını ilave eden Allah’ın emrinden ilâhî bir sır (15:29; 38:72; 66:12; 32:9) olarak geçer. Yani ruh insanı diğer canlılardan ayıran niteliktir ki, bu da insanın akletme melekesine tekabül eder. Bu âyetin öncesi insan ve onun ayırıcı niteliği olan akılla, sonrası ise vahiyle ilgilidir. Bu bizi, âyette geçen rûhun hem vahiy hem insan için kullanılan ortak bir kavram olduğu sonucuna götürür. Bu da Allah tarafından insana “üflenen ruhun” (15:29) doğal bir sonucu olarak Allah’la insan, ilâhî kelâm ile insani kelâm, ilâhî irade ile insani irade, vahiy ile akıl, ilâhî ahkâm ile beşeri hüküm ve muhakeme arasındaki kopmaz bağlantıyı ifade eder. Âdem’in yaratılışı bahsinde geçen “isimlerin öğretilmesi” (2:31) işte bu ilişkinin bir sonucudur. Vahiy, Allah’ın insana öğretme sürecinin bir parçasıdır. Yeryüzünde yaratılış amacına uygun bir hayat inşâ etmek amacıyla yaratılan insan, hayatın özüne/ruhuna sadık kalacaksa, bunu ancak kendi özünü/ruhunu vahyin özü/ruhu olan anlamıyla inşâ ederek gerçekleştirebilir. Bir çok müfessir buradaki ruhu “Kur’an” olarak anlamıştır (Taberî; Râzî vd.) Fakat Kur’an “akıl sır ermez işlerden olmadığı gibi, “sınırlanan” bir bilgi kaynağı da değildir. O hâlde bu ruh bir sonraki âyetin de îmâ ettiği gibi, Kur’an’dan da öte, vahyin gerçekten insan idrakine kapalı sırlarla dolu “kaynağıyla” ilgili olsa gerektir. Çevirimiz, bu mülahazalara dayanmaktadır. Mevdudi de bu ibareyi “vahyin kaynağı” şeklinde anlamıştır (Tefhimu’l-Kur’an). Sözün özü ruh, varlıkların anlamını temsil eder. Onu üflemek, varlığa anlam vermektir. Elbette Allah en doğrusunu bilir.  

(*) Ruh, benim malikim olup beni terbiye eden Rabbimin bütün mahlûkâtı üzerindeki ilahlık emrinden bir emirdir ki, bana kendimi ve Rabbimi tanıtır. Demek ki bir ruh tasarlamasında asıl olan şu üç duygudur: "Ben", "emir", “Rab"! İşte ruh "ene" ye Rabbin özel bir etkisi ile tamlamasını ifade eden emirdir. Bu özel tamlama, bu emir olmayınca kimse kendini duymaz, herkes bu tamlama nisbetinin özelliğine göre kendisini duyar, ruhu duyan ancak Rabbini duyar. Bundan dolayıdır ki, ruhu Rab zannedenler, Rabb'a ruh diyenler, üçlü ilah inancına sapanlar olmuştur. Onun için "Rabbimin emrindendir" cevabında bu yanlışlar da düzeltilerek anlatılmıştır ki, ne "ene- ben", ne de “ruh" Rab değildir. Ruh, Rabbimin emrindendir. Ruh, beni terbiye eden, bu cümleden bana vahiy ve peygamberlik veren, beni İsra ile Mirac'a yükselten, beni bir şefaat makamına gönderen ve bana Kur'an’ı indirmekte bulunan Rabbimin emrinden bir emirdir ki, ben kendimi ve Rabbim olan yüce Allah’ı onunla bilirim. (**) Bazılarının sandığı gibi, hiçbir şey bilmez değilsiniz. Bazılarının iddia ettiği gibi bütün gerçekleri bilir de değilsiniz. Ruhunuzun mertebesine göre, Rabbinizi tanıyacak.. vazifelerinizi anlayacak kadar orantılı bir şekilde bilirsiniz. Şunu da unutmamak gerekir ki, insanın ilmi Allah tarafından verilmiş olduğu gibi, yok olabilir de. Bir insana en büyük ruhun, en yüksek ilmi mertebenin verildiği farz edilse, onu emriyle dilerse bir anda alıverir, İşte gururdan sakınmak için, bu gerçeğin bilinmesi çok önemli olduğundan yüce Allah,-Peygamberin şahsında- diğer kullarını şöyle uyarıyor.  

Bu âyetteki ruh, genellikle “İnsanın ruhu, canı” olarak anlaşılır. Kur’ân’da Cebrail (a.s.) hakkında da kullanılır. Âyetin, Kur’ân vahyinden bahsedilen bir siyak içinde yer alması, Cebrail’in de vahyi getiren melek olması karineleriyle, bazı müfessirler burada ikinci tefsir üzerinde dururlar. “Vahyi Cebrail getiriyor.” cevabını alan müşrikler onun hakkında bilgi istemiş olabilirler.  

Rûh, Allah'ın emrinden, yani O'nun yaratma işlerindendir. O'nun mâhiyetini ancak Allah bilir. Rûhun kendisini göremiyorsak da varlığını, yaptığı işlerden anlıyoruz. Allah'a en yakın yaratık rûhtur. Rûh, hayât kaynağıdır, herşeye canlılık veren odur. Burada Rûh'un, peygamber'e vahiy getiren Cebrâîl olması daha güçlü bir olasılıktır.  

[1] Kureyş'den ba'zılar Medîne'ye gelüb Yehûd 'ulemâsının teşvîkiyle Rasûl-ü Ekrem'den imtihân içün üç suâl sordılar. Biri Ashâb-ı Kehf, ikincisi Zülkarneyn, ve üçüncüsi rûh hakkında idi. Fahr-i Kâinât "Yârın size cevâb viririm" didi fakat "İnşâallah" dimeği unutdığından kırk gün vahiy munkatı' oldı. Nihâyet "İnşâallah dimedikce yârın bir şey yaparım dime" emri ve onı müte'âkib Ashâb-ı Kehf ve Zülkarneyn haklarındaki âyât-ı kerîme ile bu âyet nâzil oldı.  

[*]Bilgi, vahiy olabilir. Bkz. (Şura 42/52)  

(12) Rabbimin bir “Ol” emriyle yarattığı bir varlıktır. Veya, Rabbimin işlerinden bir iştir.  

2285 What is the nature of inspiration? Who brings it? Can it ask its Bringer questions? Can we ask anything which we wish? These are the sort of questions always asked when inspiration is called in question. The answer is given here. Inspiration is one of those high spiritual mysteries which cannot be explained in the terms of everyday human experience. It is spiritual. The Spirit (Gabriel) does not come of his own will. He conies by the command of Allah, and reveals what Allah commands him to reveal. Of the sum total of true spiritual knowledge what a small part it is that ordinary mortals can understand! They can be only given that which they can understand, however dimly. We are not in a position to ask anything that we wish. If we did so, it would only make us look foolish, for the guidance comes from Allah's Wisdom, not from our worldly knowledge.