İsrâ Sûresi 70. Ayet Meali

Allah burada insanoğluna bir hatırlatma yapıyor: “Diğer canlılardan çok daha farklı meziyetlerle donatıldın, ulaşım konusunda hiçbir canlıya lütfedilmeyen yetenekler sana verildi, özel ve temiz besinlerle rızıklandırıldın, her bakımdan akıllı varlıkların en üstünü kılındın. Güneş, yıldızlar, ay, dünya ve dünyadaki bütün canlı cansız varlıklar senin emrine âmâde edildi.” Acaba neden? Bütün bunlar sana hizmet ederken senin yapman gereken hiçbir şey yok mu? Eğer sadece yemek-içmekse, gezmek tozmaksa, çoğalıp yaşamaksa maksadın bunu hayvanlar zaten yapıyor. Böyle bir maksat için Allah sana bu kadar değer vermişse o taktirde diğer canlılara haksızlık yapmış (hâşâ) demektir. Öyle ya, diğer canlılarda olduğu gibi amaçsız, ilkesiz, sorumsuz, bilinçsiz bir hayatın olacak ama her şeyin tasarruf hakkı sana verilecek ve bütün canlılar sana hizmet edecek. İnsanoğlu hiç zaman kaybetmeden başını iki elinin arasına alarak hızlıca düşünmeli ve yaratılışıyla örtüşen bir kişilik ortaya koyarak diğer canlılardan farkını ispat etmelidir ki Rabbimizin nazarında bir önemi, değeri olsun.  

 Görüldüğü gibi bu âyette Allah Teâlâ, insanoğluna lütuf ve ikramının bir özetini vermekte ve onun âlemdeki özel yerine işaret etmektedir. Müfessirlere göre insanın şan ve şerefi ve diğer varlıklardan üstünlüğü; Allah’ın ona verdiği beden güzelliği, el, göz, kulak gibi organlarını daha becerikli bir şekilde kullanması, konuşabilmesi, gülüp ağlayabilmesi, okuyup yazması, başka birtakım varlıkları kendi hizmetinde kullanması, âletler icad etmesi, olaylar arasındaki sebep-sonuç alâkasını görmesi ve bu sayede geleceğe yönelik programlar ve hazırlıklar yapması, iyi-kötü, doğru-yanlış, güzel-çirkin kavramlarına sahip olması; kısaca, maddi ve bedenî, ahlâkî ve ruhî meziyetleri haiz olmasıdır.  

1- Şeref/onur sahibi kıldık.  

(*) Not: Burada iki husus üzerinde durmakta fayda vardır: 1) insanların inançlarına bakılmaksızın her insan değerli ve saygın ve onurlu bir varlık olarak yaratılmıştır. Bu nedenle onun canı, kanı, malı, namus ve haysiyeti, bütün maddi ve manevi hakları kutsaldır, dokunulmazdır. Ayrıca insanoğluna verilen bu değerle birlikte onu diğer canlılardan ayıran akıl, irade, vicdan, muhakeme, anlama, düşünme, karar verme, iyi ve kötüyü birbirinden ayırt edebilme, yeryüzünde yaşarken dilediklerine sahip olabilme imkânı da verilmiştir. Ve gerçekten, Biz (din ve inanç ayrımı yapmaksızın) insanoğlunu (bütün insanları) saygıdeğer/onurlu kılmışızdır, Onurun, saygınlığın ilk şartı ise hürriyettir, özgürlüktür. Bu nedenle insanın köleleştirilmesi şeytanın işi olarak kabul edilir, Kur’an ayetlerine ve doğaya da aykırıdır. Ayrıca hem karada hem denizde (nakil vasıtalarıyla) onların ulaşımını da sağlamış bulunuyoruz. (Yine) temiz (hoş, sağlıklı nice) besinlerle onları rızıklandırmış olup yarattıklarımızın pek çoğundan da üstün kılmışızdır.’’ İnsan şan ve şeref sahibi kılınmıştır. İnsana yüce Allah’ın yaratılış yasaları keşfetme yetisi verilerek karada denizde ve bu çağımızda havada kolayca taşınmaları sağlanmıştır. Güzel rızıklar verilerek yaşamaları sağlanmıştır. İşte burada insanın ayırıcı özelliğine dikkat çekilmiştir. Ama bu değerli insan yaratılış amacına uygun davranmadığı zaman da bütün canlılardan daha zararlı hâle gelip esfel-i sâfilîne düşer... 2) Ayrıca hem Kur’an’ın indiği hem de daha sonraki zamanlarda hava ulaşımı ve vasıtaları olmadığından doğal olarak Kur’an sadece o zamanki kara ve deniz ulaşımına vurgu yapmıştır. Eğer o zaman Kur’an hava ulaşımına da vurgu yapsaydı, o günden bugünümüze kadar, yani hava vasıtaları icat edildiği son günümüze kadar gelip geçen insanlar Kur’an’ın bu ayetini inkâr edip diyeceklerdi ki hanı Allah nerede bize hava ulaşımı da sağlamıştır? Haşa Kur’an’ın anlattığı şey hayal olup böyle bir şey olamaz da… İşte bu nedenle Kur’an burada ) (وحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ‘’hem karada, hem denizde onların ulaşımını da sağlamış bulunuyoruz’’ demekle geçmiş fiil kipi ‘’ hamelnahum’’ kullanmak suretiyle özellikle Kur’an’ın indiği ve ondan önceki mevcut döneme vurgu yapmıştır . Bu yüzden daha sonra insanlığın hizmetine sunulan hava ulaşımına doğal olarak bu ayetle vurgu yapılmamıştır. Ama buna rağmen yine de Nahl-8. ayete bugünkü bütün ulaşım vasıtalarını kapsayacak şekilde genel bir mesaj verilmektedir. Nahl-8. ayetin meali şöyledir : Hem kendilerine binesiniz hem de zînet olsun diye atları, katırları, merkepleri de yarattı; Ve (şu anda) bilemeyeceğiniz daha nice (nakil vasıta)ları da yaratır!..(Kara, deniz ve hava araçları olan Otomobil, gemi, uçak ve füzeler gibi).: في تكرمة ابن آدم: كرّمه الله بالعقل، والنطق، والتمييز، والخط، والصورة الحسنة والقامة المعتدلة، وتدبير أمر المعاش والمعاد. على ما في الأرض لهم (الكشاف) ويخلق ما لا تعلمون) مما يكون بعد نزول القرآن من الأشياء التي يركبها الخلق في البر والبحر والجو (تفسير السعدي -[ ص: 874 ] )  

[3] Yani hepsini Âdem oğulları için yarattık.  

İnsanın [eşref-i mahlukat] olduğu ifadesi bu ayete aykırıdır. Bu ayet Bakara 2:136, 253, 286; Âl-i İmrân 3:84 ve Nisâ 4:152. ayetlerle okunmalıdır.  

1 Bu âyet; 61. âyetteki iblisin Allah’a karşı insanı hafife alan ifâdesine cevaptır.  

83 Yani, onlara bu bakımdan, kendilerini öteki bütün canlıların ve hatta meleklerin üzerine çıkaran düşünme ve soyutlama yeteneği bahşederek (karş. 2:31 ve ilgili not 23) insanın ayırıcı özelliğine dikkat çeken bu ifade, bölümü 61. ayete bağlamakta ve 61. ayette ele alınan temayı devam ettirmektedir.  

[2303] İşareten: Yokluktan varlığa getirerek, varlık içinde can vererek, canlılar içinde ruh üfleyerek, üflenen ruhun içinde akıl, irade ve vicdan vererek, o akıl ve iradeye yol haritası olan rasuller ve vahiyler göndererek… [2304] Kerramnâ fiilinin ait olduğu tef’il babı, kaynağın hedefe sürekli müdâhalesine işaret eder. Buradaki “süreklilik” katlanarak artan bir yapıdadır. Buna göre Allah’ın insana ikramı olup bitmiş bir ikram değil, süren ve katlanarak artan bir ikramdır. Bu nedenledir ki âdemoğlunun Rabbine yabancılaşması tek kat bir küfür değil, bu sûrenin 89 ve 99. âyetlerinde olduğu gibi “kat kat küfürdür”. Zira kufûrun tam karşılığı budur. [2305] Bu son cümle, insanın tüm yaratılmışların en üstünü ve biriciği olduğu tezini zayıflatmaktadır. O, yaratılmışların “bir çoğundan” üstün kılınmıştır, “tümünden” değil.  

Bu âyetler, şunu hatırlatmak istiyor: “Canlı ve cansız bütün kâinatı, güneş’ten, Ay’dan, yıldızlardan, atmosfer küresinden, topraktan, sudan madenlerden, kuşlardan, balıklardan, koyunlardan, ineklerden, meyvelere, zerrelere kadar bütün kâinatı insana hizmet ettiren, ne insanın kendisi, ne başka insanlar, ne cinler, ne başka varlıklar ve ne de kör tesadüfler olamaz. Belli ki rahmeti nihayetsiz Yaratıcının rahmeti ve iradesi bunu dilemiştir. Şu halde insanı bu derece yücelten O iken, nasıl olur da insan O’na değil de, başka âcizlere kulluk eder, nihayetsiz aptallık edip kendi değerini düşürür.”  

[*] Buradaki 'men' zamiri akıllı varlıklara gider. Dolayısıyla insanların, meleklerin (cinlerin) birçoğundan üstünlüğüne işaret eder.  

2265 The distinction and honour conferred by Allah on man are recounted in order to enforce the corresponding dudes and responsibilities of man. He is raised to a position of honour above the brute creation: he has been granted talents by which he can transport himself from place to place by land, sea, and now by air: all the means of the sustenance and growth of every part of his nature are provided by Allah, and his spiritual faculties (the greatest gift of Allah) raise him above the greater part of Allah's Creation. Should he not then realise his noble destiny and prepare for the real life in the Hereafter?