İsrâ Sûresi 30. Ayet Meali

[288] Çeşitli emirler ve yasaklar hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 240-263.  

(*) Şüphe yok ki Allah, her konuda olduğu gibi rızık konusunda da yasalar koymuştur. Bu yasaların başında, insan çabasının karşılıksız kalmayacağı (وأن ليس للانسان الا ما سعي)’’ Şüphesiz (gerek dünyada, gerek ahirette) her insana kendi emeğinden başkası verilecek değildir, herkes ancak emeğinin karşılığını alacaktır’’ şeklindeki ilâhî kuralı gelir (53: 39). Bir başka âyet, rızık konusunda ilk adımın insandan beklendiğini ifade eder (65: 3). Bu nedenle ayetin meali ‘’Elbet senin Rabbin dileyen (yani Rabbinin kâinatta geçerli tabii kanunlarını gözeterek, çalışıp çabalayan ve rızkı kazanmak için sebeplere sarılan) kimseler için rızkı yayıp bir ölçüye göre takdir eder/ verir’’ şeklinde olması Kur’’an’ın bütünlük açısından daha doğru ve isabetlidir. Çünkü rızkın kaynağını yaratan ve rızkı veren Allah Teâlâ’dır. Kul, Allah’ın kâinatta geçerli tabii kanunlarını gözeterek, çalışır, çabalar, sebeplere sarılır ve rızkı kazanmak için tercihte bulunur. Allah da onun bu tercih ve çabasına göre rızkını yaratır. Rızkı kazanmak için gerekli girişimde bulunmak kuldan, rızkın kaynağını yaratmak Allah’tandır. (اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ) أي الله يوسع الرزق لمن يشاء من عباده ممن هو حاذق في جمع المال، وله من الحيلة في الحصول على كسبه واستنباطه بشتى الوسائل ما يخفى على غيره، ولا علاقة لهذا بإيمان وكفر ولا صلاح ومعصية (تفسير المراغي ) وقيل يقدر يعطي بقدر الكفاية (تفسير القرطبي - تفسير فتح القدير - تفسير الألوسي)  

15 “Yukaddiru” fiiline genelde bütün meâlciler “daraltır” şeklinde, bir önceki “genişletir”in zıddı olarak anlam vermişlerdir. Bu anlama bir itirazım yok. Kanaatimizce burada Allah, genişlettiği rızkı bile bir ölçüye göre genişlettiğini beyan ediyor. Tabi ki daralttığı rızkı da bir ölçüye göre daraltır.  

Benzer mesajlar: Ra‘d 13:26; Kasas 28:82; ‘Ankebût 29:62; Rûm 30:37; Sebe’ 34:36, 39; Zümer 39:52; Şûrâ 42:12.  

[2258] Parantez içi açıklamalarımız, men ilgi zamiri ile birlikte gelen yeşâ’ fiilinin çift özneyi gören konumundan kaynaklanmaktadır (Bkz: 13:27, not 37). Kuşku yok ki Allah, her konuda olduğu gibi rızık konusunda da yasalar koymuştur. Bu yasaların başında, insan çabasının karşılıksız kalmayacağı ilâhî kuralı gelir (53:39). Bir başka âyet, rızık konusunda ilk adımın insandan beklendiğini ifade eder (65:3).  

Birçok insan, servet bakımından insanların farklı seviyelerde olmasının hikmetini anlayamaz. Oysa Allah insanları zekâ, kabiliyet, güç ve enerji bakımından farklı yaratmıştır. Herkesin hukukta eşitliği esastır. Fakat fazilette ve neticede eşit kılmak, Allah’ın koyduğu fıtrat kanununa aykırıdır. Onun için uygulanma şansı yoktur. Uygulama gayretleri, işi daha da bozmuştur (20. asırdaki Sovyetler tecrübesinin sonucu mâlumdur). Fıtrata ve insanlık şerefine en uygun nizam, meşrû yoldan kazanıp meşrû şekilde harcama ve toplumun mahrum kısmını ihmal etmemeyi esas prensip edinen ilahî buyruklara uymaktır.  

[*] şae fiilinin açıklaması için Maide 5/48  

2213 If a foolish spendthrift pretends that his generosity, even if it ruins himself, is good for other people, he is reminded that Allah will take care of all. He knows every one's true needs and cares for them. He gives in abundance to some, but in all cases He gives in just measure. Who are we to pretend to greater generosity! (R).