İsrâ Sûresi 26. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 6/141; 30/38; 51/19; 70/24.  

[287] Yakınların ve muhtaçların hakkı konusunda geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 231-240.  

Bkz. 16/90 ve dipnotu  

1- Himaye ettiklerine, yanında yer alanlara, yakınlık gösterenlere, akrabaya. 2- “İbnu's-sebili/yol oğlu deyimine, “yolda kalanlar” olarak anlam verilmesi doğru değildir. Zira sebil, üzerinde yürünen/gidilen “yol” demek değildir. Sebil, “iki şey, iki yol arasından birini seçmek anlamında “tercih edilen yol” demektir. Yani, Hakk veya Batıl yoldan “birinin tercih edilmesi” anlamına gelmektedir. Bu nedenle doğru anlam, “yolda kalanlar” değil, bütün zamanını “Allah yolunda” çalışmaya ayırmış ve bundan dolayı yardıma muhtaç olmuş olanlar anlamıdır. Diğer bir anlamı da yaptığı şey imkânı kalmadığından yarım kalmış kimselerdir.  

(2)“İktisad, ni‘mete güzel ve menfaatli bir ihtiramdır (hürmettir). İsrâf ise, ni‘mete çirkin ve zararlı bir istihfaftır (hafife almadır).” (Tılsımlar, 24. Mektûb, 66) Ayrıca iktisad ve israf hakkında bakınız; (Lem‘alar, 19. Lem‘a, 146)  

(*) Not: Bu hitap/bu emir başta toplum/devlet olmak üzere maddi imkâna sahip olan toplumun her kesiminedir. Yani toplum/devlet bunlara sahip çıkarak hepsinin haklarını vermelidir. Hiçbir kimse açlığa, yoksulluğa, işsizliğe, evsiz ve barınaksız kalmaya vs. mahkûm edilmemelidir, herkesin sosyal güvencesi sağlanmalıdır. Çünkü ayette ‘’yoksula hakkını ver’’ deniliyor. Bunun anlamı; Yoksul insanı yoksulluktan kurtarmaktır, ona iş bulmaktır, onun sosyal güvencesini sağlamaktır vs. (الله اعلم) وقيل: أراد أيها الانسان أو أيها السامع وهو ما يجب في القرابة من النفقة وصلة الرحم (تفسير الأعقم) {وَآتِ ذَا ٱلْقُرْبَىٰ حَقَّهُ} خطاب لجميع الناس لصلة قرابتهم والإحسان إليهم، (التسهيل لعلوم التنزيل) اختلف المتأولون في "ذي القربى"، فقال الجمهور: الآية وصية للناس كلهم بصلة قرابتهم، خوطب بذلك النبي صلى الله عليه وسلم، والمراد الأمة، وألحق في هذه الآية ما يتعين له من صلة الرحم وسد الخلة والمواساة عند الحاجة بالمال والمعونة بكل وجه، قال بنحو هذا الحسن وعكرمة وابن عباس (المحرر الوجيز في تفسير الكتاب العزيز) ) وقوله {وَابْنَ السَّبِـيـلِ} يعنـي: الـمسافر الـمنقطع به، (جامع البيان في تفسير القرآن) ويجب أن يدفع إلى المسكين ما يفي بقوته وقوت عياله، وأن يدفع إلى ابن السبيل ما يكفيه من زاده وراحلته إلى أن يبلغ مقصده (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير)  

[8] Hallerine göre haklarını ver, zekât ver, yedir, içir.  

(Gayet’ul Meram s.40’da yer aldığına göre Ali bin Hüseyin (a.s) şöyle buyurmuştur: “Buradaki akrabalık hakkından maksat, Ehl-i Beyt’tir.” İmam Rıza (a.s) şöyle buyurmuştur: “Bu ayet nazil olduğu zaman Peygamber Hz. Fatıma’ya “İşte bu Fedek arazisi senindir. Sana tahsis ettim” diye buyurdu. İbn-i Abbas’ın nakline göre ise Hz. Resulullah’a, “Senin akrabaların kimdir?” diye sorulduğunda, Hz. Resulullah, “Ali, Fatıma ve çocuklarıdır” diye buyurmuştur.)  

Bu cümle infakın, sadakaların ve zekâtın “kâr”dan değil, “mal”dan verilmesi gerektiğinin apaçık delilidir. Benzer mesajlar: En‘âm 6:141; Tevbe 9:103; Rûm 30:38; Zâriyât 51:19; Me‘âric 70:24.,Saçıp savurmak kişiyi savurduğu şeylere bir süre sonra muhtaç duruma düşürebilir. Bu nedenle amaçsız bir şekilde elde avuçta olan her şeyi vermemek gerektiğine dikkat çekilmektedir. Benzer mesajlar: İsrâ 17:29; Furkân 25:67.  

1 Yol çocuğu; yolda kalmış kimse, demektir.2 Bu hak; maddi yardımlar, ziyaret ve her türlü hayırlı yardım ve iyilik, demektir.3 İsrâf da etme.  

30 Burada akrabadan söz ederken geçen “onun hakkı” ifadesi, açıktır ki, kişinin yakınlarına, akrabasına göstermekle yükümlü olduğu sevgiye, saygıya dayanan ilgi ve yakınlığı işaret etmektedir (Zemahşerî ve Râzî); çünkü akrabadan maddî destek ya da yardımı gerektirecek kadar ihtiyaç içinde olanlar ayetin devamındaki “düşkünler” (miskîn) kategorisine dahildirler.31 Bu ifade için bkz. 2. sure, 145. not.32 Lafzen, “[bütünüyle] boş yere” (tebzîren), yani amaçsızcasına, anlamsız bir biçimde yahut iyi/meşru bir amaca bağlı olmaksızın. Akılda tutulmalıdır ki, tebzîr kavramı kişinin harcadığı miktarla değil de, harcamanın dayandığı amaçla ilgilidir. Bunun içindir ki, Taberî’nin kaydettiğine göre, İbni ‘Abbâs ve İbni Mes‘ûd tebzîr terimini “doğru olmayan bir amaç için” yahut “bâtıl bir sebeple harcamada bulunmak” olarak tanımlamışlardır; yine aynı yerde Mücâhid’in “Bir insan bütün varını yoğunu doğru bir amaç için harcarsa yaptığı tebzîr sayılmaz; fakat bâtıl yolda, yanlış yolda çok az bir miktar harcasa bile, bu tebzîr sayılır” dediği kaydedilmiştir.  

2208 In the Jewish Decalogue, which was given to a primitive and hard-hearted people, this refinement of kindness-to those in want and to wayfarers (i.e., total strangers whom you come across) finds no place. Nor was there much danger of their wasting their substance out of exuberance. Even the command "to honour thy father and mother" comes after the ceremonial observance of the Sabbath. With us, the worship of Allah is linked up with kindness-to parents, kindred, those in want, those who are far from their homes though they may be total strangers to us. It is not mere verbal kindness. They have certain rights which must be fulfilled. 2209 All charity, kindness, and help are conditioned by our own resources. There is no merit if we merely spend out of bravado or for idle show. How many families are ruined by extravagant expenses at wedding, funerals, etc., or (as they may call it) to "oblige friends or relatives", or to give to able-bodied beggars? To no one was this command more necessary than it is to Muslims of the present day.