İsrâ Sûresi 101. Ayet Meali

(*) Celaleyn.  

[296] Hz. Mûsâ’ya verilen 9 mucize hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XI, 400-401.  

Kur’an’da bu ayetle beraber Neml sûresi 27/12 ayetinde Hz. Musa’ya dokuz ayet/dokuz mucize verildiği ifade edilmektedir. Hz. Musa’ya verilen dokuz mucize: 1- Asasının ejderha olması (Şuara, 26/32), 2- Elini koynuna sokarak ışık vermesi (Şuara, 26/33), 3- Denizin yarılarak yol olması (Şuara 26/63), 4- Taştan on iki pınar fışkırması (A’râf 7/160, Bakara 2/60), 5- Tur Dağının İsrailoğullarının üzerine kaldırılması (Bakara 2/63), 6- Gökten kudret helvası ve bıldırcın sunulması (Bakara 2/57, Taha 20/80), 7- Konuşmasındaki sıkıntının giderilmesi (Taha 20/25-35), 8- Çekirge, ekin böceği, kurbağa ve kan yağması (A’râf 7/133), 9- Ürünlerde aşırı derecede noksanlığın başlamasıdır (A’râf 7/130).  

Hz. Mûsâ’ya verilen dokuz mucizenin yılana dönüşen asa, elinin bembeyaz kesilmesi, çekirge, ekin biti, kurbağa, kan, taştan su fışkırması, denizin yarılması ve Tûr dağının İsrailoğullarını korkutması olduğu rivayet edilmiştir.  

 Müfessirler, meâlde geçen «âyet» kelimesinin, ya «mucize» veya «Tevrat âyeti» demek olduğunu belirtmişlerdir ki, birinci anlayışa göre Hz. Musa’ya verilmiş olan bu dokuz mucizeyi ashâptan İbn Abbas şöyle sıralamıştır: Yılanlaşan asâ, ışık veren el, çekirge, ekin böceği, kurbağa, kan, taştan su fışkırması, denizin yarılması ve Tûr dağının İsrailoğullarını korkutması. İkinci anlayışa göre, tefsirlerde bu dokuz âyet şöyle sıralanmıştır: Allah’a eş koşmayın. Haksız yere adam öldürmeyin. Zina etmeyin. Faiz yemeyin. Büyü yapmayın. Suçsuz insanı, öldürmesi için sultana teslim etmeyin. İsraf etmeyin. Namuslu kadınlara iftira atmayın. Savaştan kaçmayın.  

1- Mucize, kanıt.  

(3)İbn-i Abbâs (ra)’a göre, Mûsâ (as)’a verilen dokuz mu‘cize şunlardır: “Ejderhâya dönüşen asâsı, Yed-i Beyzâ (ışık veren eli), onun duâsı bereketiyle; çekirge, ekin biti ve kurbağaların istîlâları ile içilmek istenen herhangi bir suyun hemen kana dönmesi âfetlerinin Mısırlıların üzerinden kaldırılması, asâsını vurması ile taşların yarılıp su fışkırması, denizin yarılarak geçebilecekleri yolların açılması ve Tûr Dağı’nın İsrâiloğullarının üzerine kaldırılarak korkutulmalarıdır.” (İbn-i Kesîr, c. 2, 403)  

(*) Müfessirler, buradaki “dokuz âyet”in Hz. Mûsâ’nın elinde gerçekleştirilen dokuz mûcize veya Tevrat’ın dokuz âyeti yani dokuz buyruğu, hükmü anlamına gelebileceğini belirtmişlerdir. Birinci yoruma göre Firavun’a yönelik dokuz mûcize şunlardır: 1- Yılan şekline dönüşen Hz. Musa’nın asası. 2- Hz. Musa’nın ışık yayan, parlayan sağ eli. 3- Sihirbazların tümünün oyun ve sihirlerinin bozulması. 4- Kıtlık. 5- Tufan. 6- Çekirge afeti. 7- Buğday güvesi afeti. 8- Kurbağa afeti. 9- Bir ara bakteriler yüzünden Nil nehrinin kan rengine dönüşmesi… Ayrıca buradaki İsra 101. ayet dikkatlice incelendiğinde Firavun’un Hz. Musa’nın açık mucizeleri karşısında ’Ben senin büyülenmiş olduğunu sanıyorum’ demesi, dokuz mucizenin hepsini gördükten sonraki düşüncesi olarak kabul edilebilir. Hz. Musa’ya hayatı boyunca verilen ayetlerin/delil kanıtların toplam sayısının dokuzun üzerinde olduğu ayetlerle sabittir. Allahu Teala’nın İsra Suresi 101. ayetinde dokuz ayet/kanıt, delil, buyururken, Firavun’un o konuşma anına kadar hakikati idrak edebilmesi için kendisine açıkça gösterilen mucize sayısını kast etmiş olma ihtimali kuvvetle muhtemeldir… En doğrusunu Alemlerin Rabbi olan Allahu Teala bilir. İkinci yorum ise şöyle bir rivayete dayanmaktadır: İki yahudi Hz. Peygamber’e gelerek buradaki “dokuz âyet”le ne kastedildiğini sormuşlar, o da bunların şu dokuz dinî ve ahlâkî buyruktan ibaret olduğunu belirtmiştir: Allah’a ortak koşmayın, haksız yere adam öldürmeyin, zina etmeyin, faiz yemeyin, sihir yapmayın, suçsuz insanı öldürmesi için zalim yöneticiye teslim etmeyin, savurganlık yapmayın, namuslu kadınlara iftira atmayın, savaştan kaçmayın (bk. Taberî, XV, 172; Zemahşerî, II, 377; İbn Atıyye, III, 488,er- Razi). Muhammed Hamîdullah bu dokuz âyetin, Tevrat’taki “on emir”den, cumartesi yasağı dışındaki hükümler olduğunu belirtir (Le Saint Coran, s. 292; krş. a.e., s. 281). Kaynak: Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 3 Sayfa: 526) Not: 101. ayetle ilgili bu şekildeki mealimiz aşağıdaki tefsirlere dayanmaktadır. Çünkü yüce Allah bir konu hakkında vahiy gönderdikten sonra kendi elçisine’’ bu konuyu İsrailoğullarına da sor!’’diye emretmesi pek uygun görülmüyor. Çünkü konuyla ilgili vahiy geldikten sonra zaten Hz. Peygambere hem gerekli bilgi verilmiş hem de bu konuda şüphesi kalmamıştır. Yani İsrailoğullarına bunu sormasına gerek yoktur. İşte bu nedenle birçok tefsirde geçen bu şekildeki yorum ve ona dayalı yaptığımız meal bizce daha uygun görülmektedir. Yani (فاسأل) emri, Hz. Musa’ya hitap olup bununla yüce Allah Musa’ya Firavun’dan İsrailoğullarını serbest bırakmasını iste demiştir. (الله اعلم) ﴿ فاسأل بنى اسرائيل} اى فقلنا له {اذ جاءهم} سلهم يا موسى من فرعون وقل له ارسل معى بنى اسرائيل (روح البيان في تفسير القرآن). { فَسْئَلْ بَنِى إِسْرٰءيلَ } فقلنا له: سل بني إسرائيل، أي: سلهم من فرعون وقل له: أرسل معي بني إسرائيل (تفسير الكشاف) فَٱسْأَلْ بَنِى إِسْرٰءيلَ إِذْ جَاءهُمْ } فقلنا له سلهم من فرعون ليرسلهم معك (انوار التنزيل واسرار التأويل) وقيل الخطاب لموسى فتكون عاطفة على قول محذوف أي فقلنا له اسأل بني إسرائيل أي اسأل فرعون، وبني إسرائيل مفعول ثان وإذ ظرف لما مضى متعلق بآتينا على الأول وبالقول المقدر على الثاني القول الثالث: إنه خطاب لموسى عليه أن يسأل فرعون في إطلاق بني إسرائيل قاله ابن عباس (النكت والعيون - الماوردي) . (تفسير سورة سورة الإسراء من كتاب إعراب القرآن وبيانه المعروف بـإعراب القرآن و بيانه).ويجيز السيوطي أن يكون الخطاب (أي فاسأل بني اسرائل) لموسى عليه السلام أيضا بحسب اختلاف التفسير- 2- أو متعلّق بفعل محذوف تقديره قلنا له - أي موسى- اسأل فرعون بني اسرائيل (كتاب الجدول في إعراب القرآن - سورة الإسراء) - ويرى آخرون أن الخطاب لموسي ولقد آتينا موسى تسع آيات بينات، فقلنا له حين مجيئه إلى بنى إسرائيل: اسألهم عن أحوالهم مع فرعون، ...(الوسيط في تفسير القرآن الكريم)  

[2] Yahut Musa'ya «İsrail oğullarını Firavun'dan iste» dedik.[3] Yed-i beyza, asa.. İlâahır gibi veya Allah'a şerik koşmamak, zina etmemek... gibi vesaya.  

47 Krş. A’râf, 7/133  

Bu dokuz ayet (delil, mucize), “[‘asa-]değnek”, “[yed-i beyzâ’]-beyaz el”, “denizin yarılması”, “kendisinden on iki su fışkıran kaya”, “tufan”, “çekirge sürüsü ve kımıl (yaban sineği)”, “kurbağa istilası”, “suyun kana dönüşmesi” ve “dağın onların üzerine kaldırılması”dır.  

1 Burada bahsedilen dokuz mûcize: “âsâ, yed-i beyzâ, tûfân, çekirge, haşere, kurbağa, suların kan olması, mal noksanlığı ve can noksanlığı” mûcizeleridir. Konuyla ilgili olarak Bk. (A’raf: 133, Hûd: 96, Neml: 12, Mü’min: 23-24)  

119 Bazı müfessirler bu “dokuz ayet”in Hz. Musa’nın eliyle gerçekleştirilen mucizelere işaret ettiğini; ötekiler ise (Neseî, İbni Hanbel, Beyhakî, İbni Mâce ve Taberânî gibi muhaddislerin derlemelerinde kayıtlı bir Hadis’e dayanarak) bunun, başta tevhid ilkesi olmak üzere, Hz. Musa’ya yöneltilen dokuz özel emre ya da ahlakî prensibe delalet ettiğini ileri sürmüşlerdir. Bununla birlikte, bize kalırsa, bu “dokuz” sayısı, tıpkı klasik Arapça’da “çokluk” ya da “taaddüd” bildirmek için kullanılan “yedi” ve “yetmiş” sayıları gibi “çokluk” bildiren deyimsel bir ifadeden başka bir şey değildir.120 Yani, bugünkü İsrailoğulları’na. Bu ifadenin tam olarak anlamı şudur: “Kur’an’ın bu konuda anlattıklarını onlara sor; kendi kitaplarına bakacak olurlarsa, bu anlatılanları doğrulamak zorunda kalacaklardır”. Bu “doğrulama”, öyle görünüyor ki, bu anlatım akışı içinde Hz. Musa ile Firavun kıssasından bahsedilmesinin sebebini de ortaya koyacak şekilde, 104. ayette söylenenlerle alakalıdır. (Sözkonusu kıssa, 7:103-137 ve 20:49-79’da daha ayrıntılı bir biçimde anlatılmaktadır.)121 Karş. 7:105 -“bırak, İsrailoğulları benimle gelsinler!”122 Yahut: “Senin büyülenmiş olduğunu düşünüyorum!” Ne var ki, bizim çeviri metninde, edilgen yapıdaki meshûr sözcüğü için -Allah’ın Hz. Musa’ya mucizevî belirtiler verdiğine ilişkin sonraki ayetteki atfı da gözönünde bulundurursak- tercih ettiğimiz karşılık Taberî’nin bu konudaki açıklamasına dayanmaktadır.  

[2332] Bu dokuz ‘âyet’ İsrailoğulları Mısır’dan çıktıktan sonra gelen ilâhî talimatlar olamayacağına göre, vahyi destekleyen vahiy dışı ilâhî kudret delilleri olması makul tek seçenektir. Çünkü bir sonraki âyette (ve 27:12’de), Hz. Musa’nın Firavun ve toplumuna risaletinin delilleri olan bu dokuz âyetle gittiği belirtilmektedir. Kaldı ki, ilâhî talimatların muhatabı sadece Firavun ve toplumu değil, asıl İsrâiloğullarıydı. Bu dokuz rakamını lafzen alanlar, 7:133’te sayılan tufan, çekirge, kurbağa, zararlı böcekler ve kan (kırmızı su)’dan oluşan beş mucizevî âfete, Hz. Musa’ya verilen âsâ, beyaz el (yed-i beyzâ), suyun yarılması, kayadan su fışkırması gibi diğer ilâhî kudret delilleri de ekleyerek dokuz rakamına ulaşmışlardır. A’râf 133’te sayılan beş musibet, 132. âyette geçen âyetten yola çıkarak, “ilâhî kudret delîli” diye adlandırılabilir. Fakat onun yerine, “ilâhî kudret delîli” denilmeye daha layık olan şu hususlar da konulabilir: 1) Hz. Musa’nın Rabbiyle konuşması (7:143). 2) Men ve selva verilmesi. 3) Sıcaktan bunalan kavmin gölgelenmesi. 4) Rabbinin dağa tecelli etmesi (7:143). 5) Kazanacağının vaat edilmesi (28:35). Fakat buradaki “dokuz”un “bir çok” ya da “çeşitli” anlamına kinaye olması da mümkündür. [2333] Âyâtin beyyinâtin tamlamasının anahtarı olan beyyine, “gözlemlenebilen kanıt ve belge” demektir. Önceki rasullerin risaletlerini doğrulayan dışardan bir “kanıt” ve “belge” olduğu için bu isim verilmiştir. Musa’ya olduğu gibi İsa’ya da “apaçık kanıtlar” verilmiş (2:87), bunların niteliği ise Âl-i İmran 49’da dile getirilmiştir. Metinde geçen âyât’ı, inkârcı muhataplar olağanüstü niteliklerinden dolayı hep “sihir” olarak algılamışlardır. İnsanlık aklının tekâmül ettiği bir zamanda tüm insanlığa gönderilen son peygambere verilen “apaçık kanıtlar”, öncekiler gibi vahiy dışında değil vahiy içinde yer almıştır (10:15 ve 46:7). Bunlar Kur’an’da yer alan gayba ilişkin âyetlerdir ve inkârcı ilk muhataplar da, söz konusu âyetlere “sihir” ithamında bulunmuşlardır (46:7).  

Bazıları bu âyeti çarpıtarak, hadisleri inkâr etmeye sebep göstermek isterler. Oysa bunu diyen kâfirlerin esas maksadı, vahyi saçma buldukları için o sözlerin ancak bir büyü etkisiyle olabileceğini iddia etmekti. İmdi onlara kanıp Kur’ân vahyini de reddetmek mi gerekir? Kur’ân’da Hz. Mûsâ’nın sihirden etkilendiği de yer alır (20,57-66). Bu hadis inkârcıları buna ne diyecekler? Gerçek şu ki bir zehirin, bir mikrobun, bir yaralamanın Hz. Peygamberi geçici etkisi altına alması gibi, sağlığı da büyü ile etkilenebilir. Fakat büyü, ilahî mesaja tesir edemez.  

Hz. Mûsâ'ya verilen mu'cizeler: "Ejderha olan 'asâ, ışık veren el, çekirge, kımıl (bit veya at sineği), kurbağa, kan, taştan suyun fışkırması, denizin yarılması, Dağın, İsrâîl Oğullarının başının üstüne kaldırılmasıdır.  

(14) Bir hadiste bu dokuz âyet şöyle sıralanmıştır: “Hiçbir şeyi Allah’a ortak koşmayın, hırsızlık yapmayın, zina etmeyin, Allah’ın haram kıldığı bir cana haksız yere kıymayın, suçsuz insanları öldürtmek için sultana gammazlık yapmayın, büyü yapmayın, faiz yemeyin, namuslu kadına iftira atmayın, savaştan kaçmayın. Bir de, ey Yahudiler, özellikle siz, Cumartesi yasağını çiğnemeyin.” (Tirmizî, İstizân: 33; Nesâî, Tahrim: 18.) 27:12’nin açıklamasına da bakınız.  

2308 Nine Clear Signs; see 7:133, n. 1091. The story of Pharaoh (or a phase of it) is here told with a view to exhibiting the decline of a soul on account of pride in outward power and dignity. 2309 To them: i.e., to Pharaoh, as sitting in his Council, with the Chiefs of his People. Cf. 7:103. The whole scene is described in some detail from the point of view of nations or Ummahs in 7:103-133. 2310 At a different and later stage in the scene, Pharaoh's Chiefs call Moses a "sorcerer well-versed" (7:109). Here Moses, who had come with Nine Signs but had not yet shown them, is reproached with being the object of sorcery: he is practically told that he is mad!