İnşirâh Sûresi 7. Ayet Meali

Namazı kıldıktan sonra oturduğun yerde duaya koyul; yahut farz namazları kılıp bitirdikten sonra gece namazına kalk; yahut dünya işlerini yapıp bitirdikten sonra namaza dur. Savaştan sonra ibadete, yahut nefsinle savaşa giriş, peygamberlik hizmetini bitirdikten sonra şefaat et tarzında anlayanlar da olmuştur.  

(*) Veya bir işi bitirdiğin zaman hemen yeni bir işe başla.  

 Bazı müfessirler bitirilen işi, bazıları da başlanacak işi «ibadet» olarak yorumlamışlardır. Bu yorumların ortak noktası, dünya ve ahiret arasındaki dengeye dikkat edilmesi gereğinin vurgulanmış olmasıdır.  

(*) İntisap etmek; yönelmek, talep edip nasibini aramak, çaba gösterip yorulmak manasındadır. Bu âyet, boşta kalan bir müminin enerjisini bir işe koyularak değerlendirmesi veya Rabbine yönelmesi gerektiği mesajını vermektedir. Mümin âtıl olmadığı gibi âtıl da kalmaz. Zira kendini meşgul etmeyen bâtıl tarafından işgal edilir. Açıklama: İnsan hayatta bir takım ruhi ve sosyal sorunlarla karşılaşır ve kendi içinde çelişkilere düşer. Huysuzlaşır ve etrafına saldırır. Kavgacı olur. Allah’a inanıp onun zikrine intisap ederse ruhu tatmin olur ve sorunları olgunlukla ve sabırla çözer. Bunu elde etmenin yolu ise bütün dünyanın meşgale ve faaliyetleri içinde olup sorunları adım adım çözerek sabırla ilerlemektir. Bu yol tek başına başarılacak yol değildir. Bu yolda Kur’an’sız, Kur’an’ı birlikte okuyup hem tezekkür hem de sosyal hayatının her alanına tatbik etmeksizin yürümek mümkün değildir. Sorun çıktıkça Kur’an’ın ayetleri bir taraftan çözüm yollarını gösterirken diğer taraftan sabrı ve sebatı öğretir. Hz. Peygambere önce Kur’an nazil olmaya başlamış ve Kur’an onun beyninde bir açıklık getirmiştir… Artık tek başına yapılacak iş değil, birlikte Kur’an’ı tezekkür etmek ve onu gösterdiği çözüm yolları ile yürümek gerektiği bildirilmiştir. “Her zorluğun kolaylığı vardır” ifadesi ile de sorunların çözüleceği bildirilmiştir.  

5 Bu ayetten İslam’da çalışmanın sürekliliğini anlıyoruz. Durmak yok. Bir iş bitince diğerine başlamak gerekiyor. Elbette arada gereği gibi istirahat yapılacaktır ama iş terk edilmeyecektir. Eğer Müslümanlar bu ayeti pratiğe dökebilselerdi, yani hayatlarına bu ayete göre yön verselerdi, bugün İslam dünyası bambaşka bir düzeye gelirdi. Başka şeyleri konuşuyor olurduk. Günümüzdeki İslam dünyasının perişan hâli gözler önündedir. Tembellik deyince maalesef Müslümanlar hatırlanıyor. Başlarına felaket gelse de gelmese de akılları başlarına gelmiyor. Dilerim düzelirler. Bu ayetten ayrıca insan zihninin boş bırakılmaması gerektiğini de anlıyoruz. Akıl sürekli fiil halindedir. Mutlaka bir şey düşünür. Eğer biz ciddi ve verimli bir konuyu düşünmez, zihni boş bırakırsak o zaman aklımız hayalleri işlemeye başlar. Hayaller işlendikçe nefsanî arzular ve dürtüler devreye girer. Dürtülere dikkat kesilince bu sefer şehevi arzular benliği kaplar, aklı esir alır. Bunun sonucu da hayvanî duyguları tatmindir. Nitekim Eflatun’a mal edilen bir söz bu durumu açıklar: “Boş bir kafa şeytanın çalışma odasıdır.” Onun için zihni boş bırakmamak, zor bir konudan daha basit bir konuyu düşünerek onu dinlendirmek gerekir.  

Burada “Bir işe yürek verince arkasında dik dur” mesajı da söz konusudur.  

1 Yani her zorluğa bir kolaylık vaad edilmiş olduğu için bir görevi, bir ibadeti bitirip bir zorluktan bir kolaylığa geçtiğin, biraz dinlendiğin vakit yine yorul, iş bitti diye rahata düşüp kalma da yine zahmeti tercih edip diğer bir hayırlı işe kalk, çalış, yorul ki, kolaylık da artsın. Kolaylık tembelliğe sevk etmemeli, çalışmaya teşvik edici olmalıdır ki onun peşinden de bir kolaylık gelerek, artma ve ilerleme durumu hâsıl olsun. (Elmalılı)  

[5791] Veya: “Zorluğu aşınca tebliğe devam et”; veya “bir işi halledince başka bir işle yorul”; ya da nasbın lügat mânasına dayanarak: “işini hallettiğinde arkasında dur” (Aynı fiilin buna yakın bir anlamda dağlara nisbetle kullanıldığı bir yer için bkz: 88:19). Tercihimiz, sözün bağlamına ve nasbın “nasib” anlamına dayanmaktadır. Zımnen: Sen işi yor, iş seni değil. Her zorluğun beraberindeki kolaylığı gör ve tatil değil tebdil yaparak bir başka işle dinlen. Ehl-i Beyt okulu, “yerine bir başkasını tayin et!” anlamında fensıb okumuştur.  

(Farz bittiyse nafileye geç, namaz bittiyse duaya geç ki, kolaylık da artsın, şükürde devam etmiş olasın)  

6192 When thou art free: or when thou art relieved. The words understood may be: from thy immediate task, that of preaching to men, denouncing sin, and encouraging righteousness; or, from the difficulties that confronted thee. When that happens, that does not finish the labours of the man of Allah. It is only one step to them. He has constantly and insistently to go on. When there is rest from the task of instructing the world, the contact with the spiritual kingdom continues, and indeed it becomes more intimate and concentrated.