İnşirâh Sûresi 6. Ayet Meali

Âlusi, Ruh’ül-Meani 30/171,e d-Dürr’ül-Masun 11/46-48  

(*) Önemine binaen ve insanların genelde kolaya kaçma eğiliminden dolayı ifade iki kez tekrarlanarak vurgulanmaktadır. Zihnimiz de dâhil olmak üzere zorlanmayan hiçbir organ gelişmez. Zorlukların kişiyi güçlendirmesi onunla beraber oluşan kolaylıkladır. Bu kolaylığa kavuşmanın yolu bir sonraki âyette ifade edilmiştir. (Kurandan Hayata)  

4 Krş. Talâk, 65/7  

1 Yani o zorluğa göğüs gerilip aşılırsa o kolaylığa erilir. Çünkü kolaylığın var olmasından herkesin de mutlaka ona ermesi lazım gelmez. O kolaylığa inanıp, o zorluğa önem vermeyip de Allah’ın izniyle sabır göstererek dayanan ona erer. Burada “beraber”, “sonra” manasınadır. Zira zorluk ve kolaylık zıt şeylerden olduğu için bir arada bulunmaları caiz olmaz. Bir yere peş peşe ve ard arda gelirler. Şu kadar ki bir yere varmaları itibarıyla beraber imiş gibi de düşünülebilirler. Bu itibarla “en güzel”i tasdik eden ve ona göre çalışan müminler için her zorlukta iki kolaylık var demektir ki, bunun birine dünya kolaylığı, diğerine ahiret kolaylığı demek uygun olur. Rasulullah (s.a.v) bu âyet inince ferahlık ve neşe içinde gülerek çıkmış, “bir zorluk, iki kolaylığı yenemez, zorlukla beraber bir kolaylık vardır, zorlukla beraber bir kolaylık vardır.” buyurmuştur.  

[5790] Veya fânın talil vurgusuyla: “Demek ki, zorlukla beraber mutlaka tarifsiz bir kolaylık varmış; bundan böyle de zorlukla beraber tarifsiz bir kolaylık mutlaka var olacaktır.” Bu iki âyetin tefsiri sadedinde şu hadis nakledilir: “Bir zorluk iki kolaylığa asla galip gelemez”. Bununla bir dil kuralına atıf yapılmıştır. Kur’an lisanında marife isim tekrar ederse ikincisi birincinin aynı olduğu için ikisi tek kabul edilir, nekira isim tekrar ederse ikincisinin birincisinden farklı olduğu anlamına gelir. Belirli gelen “zorluk” tek kabul edilirken, belirsiz gelen “kolaylık” iki sayılmış, hadiste birin ikiye galip gelemeyeceği vurgulanmıştır (Ferrâ). Zorluktaki belirlilik ahd içinse “bazı zorluklarla birlikte kolaylık var, ama bazılarıyla birlikte yoktur” vurgusu kazanır. Kolaylıktaki belirsizlik de kolaylığın çok çeşitli ve sınırsızlığına delâlet eder (et-Tefsiru’l-Beyani I, 71).  

[*] Bu ayet indiği zaman Peygamberimizin ashabına şu müjdeyi verdiği rivayet edilmiştir: Bir güçlük iki kolaylığı asla yenemez. Taberi.