İnşirâh Sûresi 1. Ayet Meali

Manen göğsünü açıp peygamberlikle, bilgiyle genişletmedik mi? Bu yüzden peygamberliğe koyuldun, eziyetlere dayandın, kalbin. imanla yatıştı.  

[773] İnşirâh sûresi hakkında genel bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 203.[774] Hz. Peygamber’e verilen bazı nimetler hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 205-209.  

Göğsü genişletip ferahlatmaktan söz eden bu ayet, Cibril'in kalp ameliyatı yaparak Muhammed'in kalbini temizlediği biçimindeki uydurma rivayetlerle çarpıtılmıştır. Bu ayetin muhatabı sadece Muhammed peygamber değil, tüm inananlardır. Bak 6:125; 20:25; 39:22.  

1- Sıkıntılarına, kara kara düşünmene, ne yapacağını bilmemene son vermedik mi? Seni rahatlatmadık mı?  

(*) Şerh, açıp genişletmek anlamındadır. Yazılı eserler için de kullanılan şerh, müşkül bir sözü açıklamak veya gizli anlamları ortaya çıkarmak demektir. Sadr, her şeyin ön ve baş tarafı manasındadır. Sadr-ı İslam: İslam’ın başı, ilk yılları. Sadru’l- Kelam: Sözün başı. Sadr-ı Azam ise baş vezir manalarındadır. Görüldüğü gibi sadır sadece göğüs demek değildir. Âyette, zihin ve gönül ferahlaması anlamında her iki manada anlaşılmaya müsaittir. Şerh-ı sadr, kişinin ilgi ve alâkasının hangi tarafta olduğuna bağlı olarak değişen sorunların giderilmesi için sorularına cevaplar bulması, düşüncelerinin aydınlanması, karışıklıktan kurtulup bilgi ve birikiminin genişlemesine paralel olarak ferahlama ve iç huzura kavuşması demektir. Kur’an inkâra sadrın açılması manasında Nahl:106’da İslam’a sadrın açılması manasında En’am 125’te bu kalıbı kullanmıştır. Tercih edilen konularda verilen emek oranında kişi daha geniş düşünebilmektedir. (Kurandan Hayata) Burada sadr, beyinde gerçekleşen zihin, akıl, idrak, duygu ve düşüncelerdir. Cebrail’in Hz. Peygamberin çocukken gelip göğsünü yarması vs. ile hiçbir alakası da yoktur. Çünkü böyle bir olayın da aslı yoktur, tamamen uydurmadır. İşte Hz. Peygamberin şahsı üzerinden bütün insanlarda zaman zaman görülen sıkıntı, bunalım, stres, gibi hallerin geçici olduğu, bunlara takılıp kalmamak gerektiği, sıkıntı ve zorlukları yenmenin çeşitli yolları bulunduğu anlatılmaktadır. فالصدر مراد به الإحساس الباطني الجامع لمعنى العقل والإدراك وشرح صدره كناية عن الإنعام عليه بكل ما تطمح إليه ( التحرير والتنوير)  

[4] Mekke'de nâzil olmuş (8) âyettir.[5] Kıldık da peygamberliğin ağır teklifini, müşriklerin eza ve cefalarını yüklendin, kalbin hikmetle doldu.  

1 Krş. En’âm, 6/125; Zümer, 39/22  

(“İnşirah” açılmak, genişlemek, sevinmek manalarına gelir. Duhâ suresinden sonra Mekke’de nazil olmuştur ve 8 ayettir. Bu surede peygamberimizin, çocukluğunda risalete hazırlamak üzere kalbinin açılıp arıtılmasından söz edilmektedir. Ayrıca, onun getirdiği dindeki kolaylıklara dikkat çekilerek Allah’a şükretmeye teşvik edilmektedir.)  

Mekke döneminin başlarında, bir önceki Duhâ sûresinden hemen sonra indirilmiştir. “Şerh: Açma, ferahlık verme” veya aynı anlamdaki “İnşirâh” adlarıyla bilinen sûre, adını birinci ayetinde geçen “neşrah” fiilinden almıştır. 8 ayettir.  

Bu ayet Duhâ suresi 7. ayetin açıklamasıdır. Sanıldığı gibi, masum bir çocukken Hz. Muhammed’in kalbinin yarılması ve maddi bir şekilde ve temizlenmesi gibi kabuller, Kur’anî dayanaktan yoksundur.  

1 Şerh: Eti açıp genişletmek, gizli olanı ortaya çıkarmak, izah etmek demektir. Sadr: İnsanın gövdesinin belinden başına doğru olan ön ve üst kısmı, sine, göğüs veya bağır demektir. Şerh-i sadr: Göğsü açıp genişletmek demek olduğu halde, kinâye olarak; “kalbe ferahlık vermek, gönlünü açmak ve nefsi herhangi bir fiil veya söze açmak anlamında” daha çok kullanıldığı için, bu kinâyeli anlam tercih edilmiştir. Şerh-i Sadr konusunda iki görüş vardır: 1- Peygamberimizin çocukluğunda, Peygamberliği esnasında veya mirac gecesinde göğsü yarılıp, kalbi çıkarılıp, yıkanarak tekrar yerine konduktan sonra îman ve hikmet ile doldurulmasıdır ki; bu ihtilaflıdır. Müfessirlerin bir kısmı, bu rivâyetleri reddetmiştir. Buhârî, Müslim, Tirmizî ve Neseî’de zikredilen mirac hadisindeki olayın ise, uyku ile uyanıklık arası olduğu ifâde edilmiştir. 2- Peygamberimizin gönlünün bütün önemli olaylara açılması, telâş etmemesi, şaşırmaması, bütün mü’minlere şefkatle davranması anlamındadır ki; bu kelime (En’am: 125, Nahl: 106, Zümer: 22, Tâ Hâ: 22)’de de benzeri anlamda kullanılmıştır. Bunu Elmalılı: [Hz. Peygamber (s.a.v) peygamber olarak gönderilince Allah’tan başka ilâhlardan ve onlara tapanlardan uzak olmak, insanlar ve cinlerle uğraşmak önce zor gelmiş, göğsünü daraltmıştı. Fakat Allah, ona öyle âyetler göstermişti ki bunlarla bütün o zorlukları aşma gücü ve imkânı bulmuş ve yüklenmiş olduğu her meşakkat, her şey gözünde küçülmüş idi. O şekilde ki kalbinden bütün tasa ve düşünceleri çıkarmış, ancak bir tek düşünce bırakmıştı. Çoluk çocuğun nafakası sıkıntılarını tınmaz, insanlardan ve cinlerden gelen eziyetlere önem vermez olmuştu. Şu halde “şerh-i sadr”, dünyanın değersizliğini ve ahiretin değerini bilmekten ibaret olur ki bunun benzeri “Allah kimi dosdoğru yola iletmek isterse, onun gönlünü İslâm’a açar. Kimin de saptırılmasını isterse onun da gönlünü, sanki göğe çıkıyormuş gibi iyice daraltır. (Allah dilerse) îman etmeyen kimseleri işte böyle pislik içerisinde bırakıverir.” (En’âm: 125) âyetidir] şeklinde izah etmiştir.  

1 Lafzen, “göğsünü” yahut “sineni”.  

[5785] Lafzen: “senin için”. Bu, hem “sen benim için kul kadar yaparsan, Ben de senin için Allah kadar yaparım” vurgusuna, hem de “ne yaptıksa senin için, senin lehine yaptık” vurgusuna sahiptir. [5786] Kur’an’da şerh, olumlu ve olumsuz anlamlarıyla beş yerde geçer. Hepsi de Mekkîdir ve hepsi de göğse nisbetle kullanılır. Göğüs ise, ister tekil (sadr) ister çoğul (sudûr) kullanılsın, organ anlamında hiç gelmez. “Gönül, zihin” karşılığında kullanılır. Şerh, Zümer 22 ve En’âm 125’te “iç aydınlanma” ile sonuçlanmış, Tâhâ 25’te “kolaylık ve dilden düğüm çözme” ile bitişik kullanılmıştır. Buradaki ferahlatmanın niteliğini devamındaki âyetler açıklamaktadır.  

Mirac gecesi Efendimiz Kâbe’nin yanında iken melekler tarafından göğsünün yarılıp zemzem suyu ile yıkanarak ilim ve hikmetle doldurulmasına işarettir.  

6188 Cf. the prayer of Moses in 20:25. The breast is symbolically the seat of knowledge and the highest feelings of love and affection , the treasure house in which are stored thejewels of that quality of human character which approaches nearest to the divine. The Prophet's human nature had been purified, expanded, and elevated, so that he became a Mercy to all Creation. Such a nature could afford to ignore the lower motives of ordinary humanity which caused shameful attacks to be made on him. Its strength and courage could also bear the burden of the galling work which it had to do in denouncing sin, subduing it, and protecting Allah's creatures from its oppression.