İnsân Sûresi 30. Ayet Meali

[702] İnsân sûresinden çıkarılacak genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XX, 235.  

Bkz. 74/56, 81/29Burada Allah’ın iradesinin her şeyin üzerinde olduğu ve O’nun bilgisi ve takdiri olmadan kimsenin hiçbir şey yapamayacağı vurgulanmaktadır. Ancak bilinmelidir ki; cüz’i (serbest) irade insanın emrindedir. Allah’ın insana vermiş olduğu bu irade sayesinde insan yaşadığı her saniyeyi nasıl kullanacağına kendisi karar verir, kendine dokunacak olan hayrı ve şerri yine kendi meydana getirir. Yani kendi hayat filminin aktörü-aktrisi yine kendisidir. İnsan hayatında “nötr” zaman yoktur. Bütün zamanlar onun kendi iradesiyle doldurulur. Allah sadece diler ve takdir eder. Allah cüz’i iradeye sınır koymamıştır. Eğer koymuş olsaydı o zaman şer olmazdı.  

Bak 57:22-23.  

Kul, kendi fiilinin yaratıcısı değildir. Fiili yaratan Allah Teâlâ, cüzî irâdesi ile kesbeden insandır. Allah Teâlâ’nın irâdesi ve yaratması olmadan hiçbir şey gerçekleşmez. O her şeyin yaratıcısıdır. Kullarına düşünme, tercih ve karar kabiliyetini veren de Allah Teâlâ’dır. Bunu her an yaratarak devam ettiren de Allah Teâlâ’dır. Âyet-i kerîmede, kulun dilemesinin, Allah Teâlâ’ya nispet edilmesinin anlamı budur.  

1- Allah size seçme hakkı tanımasaydı siz istediğiniz şeyi seçme imkânına sahip olamazdınız.  

(1)“Hazret-i Ya‘kūb’dan sorulmuş ki: ‘Ne için Mısırdan gelen gömleğinin kokusunu işittin de, yakınında bulunan Ken‘an kuyusundaki Yûsuf’u görmedin?’ Cevâben demiş ki: ‘Bizim hâlimiz şimşekler gibidir; bazen görünür, bazen saklanır. Bazı vakit olur ki, en yüksek mevki‘de oturup her tarafı görüyoruz gibi oluruz. Bazı vakitte de ayağımızın üstünü göremiyoruz!’ Elhâsıl, insan her ne kadar fâil-i muhtâr (istediğini yapmakta serbest) ise de, fakat وَماَتَشاَؤُنَ اِلَّا اَنْ يَشاَءُاللّٰهُ [Ve Allah (sizin serbestçe istemenizi) dilemedikçe, (siz) isteyemezsiniz!] sırrınca, meşîet-i İlâhiye(Allah’ın istemesi) asıldır kader hâkimdir. Meşîet-i İlâhiye, meşîet-i insâniyeyi geri verir! اِذَا جاَءَالْقَدَر عَمِيَ الْبَصَرُ [Kader geldiği zaman göz kör olur!] (kāidesi) hükmünü icrâ eder. Kader söylese; iktidâr-ı beşer(insanın iktidârı) konuşmaz, ihtiyâr-ı cüz’î (insanın irâdesi) susar!” (Mektûbât, 15. Mektûb, 41)  

(*) Mezkür cümle anlaşılmaya çalışılırken, öncelikle;(وما تشاؤن ) ifadesinin “fiil-i muzarî nefy-i hâl” olduğuna dikkat edilmelidir. Sarf/Sentax ile henüz karşılaşan kişilerin dahi bildiği üzere,) (ما ينصر kalıbı “yardım etmiyor” demektir. “Yardım etmez” şeklinde genel zamanlı bir anlam kast edebilmek için,) (لاينصرdenmesi gerekir. Yani (ما) harfinin yerinde (لا) harfinin olması gerekir. Bu nedenle (وما تشاؤن) cümlesi, “şu an itibarı ile istemiyorsunuz!” demektir. İkinci bir husus da şudur; Meallerde ‘’istemezsiniz veya isteyemezsiniz’’ şeklindeki ifadeler de çok yanlıştır, çünkü böyle olması için bu cümle) (لا تشاؤن - ولن تشاؤنşeklinde olması gerekirdi, zira (لاتشاؤن)’’ istemezsiniz, (ولن تشاؤن) ise, ‘’isteyemezsiniz’’ anlamındadır. Hâlbuki ayette böyle ifadeler yoktur. Üçüncü olarak; ayetin devamındaki) (إلا أن يشاء اللهُ cümlesi geliyor. Bunun anlamı: ‘’Ancak Allah (zorlamak) isterse o başka!’’ şeklindedir. Ama zorlamayı istemez. Buna göre; âyette, Mekke Müşriklerine önce; “Bu herkese açık bir öğüttür. Özellikle de Rabbinin yolunda gitmeyi dileyenlere” buyrulmakta, yani müşriklerin elbette imanı dileyebileceği beyan edilmektedir; “Ama şu an dilemiyorsunuz…” buyrularak, mevcut duruma dikkat çekildikten sonra “Ancak Allah (zorlamak) isterse o başka” buyrularak akıl ve iradelerinin ipotek altına alınmadığı, şu an inkârı tercih etmekteyseler de ileride başka tercihte bulunabilecekleri belirtilmektedir. Âyette söylenen şudur: Şu an realite o ki; Kur’an’dan öğüt almak niyetinde değilsiniz, ama ileride bu olur. Özetle hatalı mealler yüzünden sanki onların/o müşrik insanların ellerinde hiçbir irade yoktur, zira bu hatalı meallere göre Allah onlar için hidayeti dilemedikçe onlar da dileyemezler. Ki, bundan şöyle bir sonuç çıkar: Sanki hidayete gelmeyenlerin müsebbibi haşa yüce Allah’tır, çünkü hatalı meallere göre onların hidayeti dilemeleri Allah’ın dilemesine bağlıdır. Yani Allah dilerse onlar iman edip hidayeti bulacaklar, Allah dilemezse inkârcı olarak kalacaklar. Başka bir ifadeyle: Bugün dünya nüfusunun %85’i mümin/Müslüman değilse, demek ki haşa yüce Allah onların mümin/Müslüman olmalarını dilememiştir. Hâlbuki bu külliyen yanlıştır. Çünkü Yüce Allah insana özgür bir irade vermiştir, onun iradesi hiçbir şeye kayıtlı ve bağlı değildir. İsterse hidayet ve imanı tercih eder, isterse inkâr ve delaleti! O, kendi özgür iradesiyle hangisini tercih ederse onunla karşılaşır. Yani hadayet olmak ta inkârcı olmak ta kişinin iradesiyle gerçekleşmektedir. İşte yukarıdaki ayette Mekke müşriklerine’’ Siz öğüt almak istemiyorsunuz’’ deniliyor. Yani söz konusu ayet, ‘’Siz öğüt almak istemezsiniz veya isteyemezsiniz, ancak Allah isterse o zaman isteyebilirsiniz’’ şeklinde değildir. Bu nedenle bu şekildeki bütün mealler çok hatalıdır. Meşiet konusuna bkz: هل إن آية المشيئة هذه تعلّق مشيئة الإنسان بمشيئة الله : أنه مسيّر في مشيئته وليس مخيّرا؟ وهذا خلاف الواقع الملموس ، ولا تلائمه الآية المسبّقة : (فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا - لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ) إذ توحي باختيار الإنسان في مشيئة الاستقامة وسواها..( الفرقان في تفسير القرآن بالقرآن والسنّة - ج ٣٠) والخلاصة - إن على مشيئة المكلف تتوقف الهداية، وقد فرض عليه أن يوجه فكره نحو الحق ويطلبه، ويجدّ في كسب الخير ما استطاع إلى ذلك سبيلا  

Benzer mesajlar: Müddessir 74:56; Tekvîr 81:29.  

1 Yani, sizin cüz’i iradeniz, ancak Allah’ın koyduğu sınırlar içerisinde kalır ve siz de ancak bundan sorumlusunuz. “Allah’ın Takdiri” dediğimiz dileme kapasitesine asla ulaşamazsınız. Bk. (Tekvir: 29)  

28 Bkz. 81:28-29, not 11. Bazı müfessirlerin, bu iki ayet -ve aynı zamanda bu surenin 29-30. ayetleri- arasındaki “çelişki” karşısında şaşkınlığa düşmelerinin sebebi, bu ayetlerin vecîz kurgusudur ki benim bu çevirimde açıklığa kavuştuğuna kaniyim. Bu örnekte, özellikle yukarıdaki iki ayet ile bu surenin 3. ayeti arasında açık bir bağlantı bulunmaktadır: “Biz ona yolu-yöntemi gösterdik: şükredici ya da nankör [olması artık kendisine bağlıdır]”. (Karş. ayrıca 74:56.)  

[5495] Veya: “Zaten Allah (dilemenizi) dilemese siz asla dileyemezdiniz.” Tercihimizin gerekçesi açıktır: “O kullarının nankörlüğünden razı olmaz, fakat şükredecek olursanız, işte O sizin bu tavrınızdan razı olur.” (39:7)  

(Kulların dileme yetkisi vardır, fakat bu dileme mutlak olmayıp Allah Teâlâ’nın, dilemesine uygun olmakla kayıt altına alındığında da kuşku yoktur. Dolayısıyla sorumluluk kula, hüküm ise Allah Teâlâ'ya aittir!.. Kulun kaderini kendi keyfine göre çizmesine imkân yoktur, kul, Rabbinin dilemesi çerçevesinde sorumludur. Allah Teâlâ ise; hiçbir kayda bağlı olmadan dilediği hükmü verir)  

Bir önceki âyet, dileyenin, Kur’ân’ın rehberliğinde Rabbine varan yolu tutacağını bildirirken, 30. âyet yüce Allah’ın dilediği kimseleri rahmetiyle kucaklayacağını bildiriyor. Demek ki samimi müminler, kendilerini bütün varlıklarıyla Allah’ın iradesine teslim ederler. Onların diledikleri, Allah’ın meşîetine, yani dilemesine uygundur.  

[*] Varlıkların Sahibi  

(3) Kulun hidayeti de, sapıklığı da, aslında kendi tercihinin sonucudur. Ancak bu sonucun gerçekleşmesi, Allah’ın dilemesine bağlıdır; yani, kimse “Tercihim budur” diye Allah’ı birşeye zorlayamaz. Âyet kulun iradesini reddetmemekte, ancak onun yapmış olduğu tercihin gerçekleşmesini Allah’ın izin ve iradesine bağlamaktadır. Hidayete talip olana hidayeti O verir, rahmet isteyeni O rahmetine eriştirir, sapıklığı tercih edeni O saptırır. 7:175-176 ve açıklamasına da bakınız.  

5861 Man in himself is weak; he must seek Allah's Grace; without it he can do nothing; with it he can do all. For Allah knows all things, and His wisdom comprehends the good of all.