İbrâhîm Sûresi 48. Ayet Meali

[246] Kıyamet sonrası yaşanacaklar hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, X, 263-271.  

Göklerin ve yerin değişmesi, bilinen evrenin yeniden değişikliğe uğramasından kaynaklanacak. Ahiret âlemi dediğimiz başka bir evren kurulacak. Oranın kendine has arzı ve kendine özel gökleri olacak. İşte o zaman bütün insanlar o âlemin fertleri olarak yeniden hayata gelecek ve dünyadaki durumlarına göre sınıflara ayrılarak cennete ya da cehenneme sevk edilecekler.  

 «Yerlerin başka bir yer, göklerin de başka gökler olması» konusunda yapılan yorumlar arasında şunlar da vardır: Yer ateşe, gökler de cennete dönüşecek, yer gümüş gibi bembeyaz, üzerinde kan dökülmedik, günah işlenmedik bambaşka bir yer olacak. İbn Abbas’tan bir rivayete göre de yer yine bu yerdir. Ancak sıfatları değişecek. Kısaca dağları yürüyecek, denizleri yarılacak, her taraf düz olacak, eğrilik büğrülük görülmeyecektir.  

Aynı haber, Eski Ahid, İşaya 65:17 & 66:22'da yer alır.  

(1)“Bir şey kānûn-ı tekâmülde (gelişme kānûnunda) dâhil ise, o şeyde alâküllihâl (herhâlde) neşv ü nemâ (büyüyüp gelişme) vardır. Neşv ü nemâ ve büyümek varsa, ona alâküllihâl bir ömr-i fıtrî vardır. Ömr-i fıtrîsi var ise, alâküllihâl bir ecel-i fıtrîsi (ölüm vakti) vardır. Gāyet geniş bir istikrâ’ (geniş bir tecrübe) ve tetebbu‘ (araştırma) ile sâbittir ki, öyle şeyler mevtin (ölümün) pençesinden kendini kurtaramaz. Evet, nasılki insan küçük bir âlemdir, yıkılmaktan kurtulamaz! Âlem dahi büyük bir insandır, o dahi ölümün pençesinden kurtulamaz. O da ölecek, sonra dirilecek veya yatıp sonra subh-ı haşirle (haşir sabâhıyla) gözünü açacaktır. (...) Demek herhâlde bir zaman gelecek ki: Kâinat hakīkat-i uzmâsının (en büyük hakīkatinin) kışır (kabuk) ve sûreti olan âlem-i şehâdet (görünen şu âlem), Fâtır-ı zü’l-Celâl’in (celâl sâhibi yaratıcının) izniyle parçalanacak! Sonra daha güzel bir sûrette tâzelenecektir. يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ [O gün, yer başka yere çevrilir] sırrı tahakkuk edecektir (gerçekleşecektir). Elhâsıl: Dünyanın mevti mümkün, hem hiç şübhe getirmez ki mümkündür.” (Sözler, 29. Söz, 206-207)  

(*) Ayetteki ikinci (الأَرْضُ) kelimesi ma’rife olduğu için birinci ile ikinci yeryüzü aynı yeryüzüdür. Buna göre birinci sur’a üfürüldükten sonra yeni bir yeryüzü yaratılmayıp, aynı yeryüzünün fiziksel değişime uğrayacağı anlaşılabilir. İkinci surda ise insanlar bu yeryüzünde dirilecek ve haşr fiziksel değişime uğrayan bu dünya üzerinde olacaktır. (Mevdudi) Yani mevcut yer gezegeni ve gökler başkalaşım geçirecek… Ayrıca, Muhammed Esed’in de işaret ettiği gibi bu değişim, mahiyeti itibariyle insanın tanıyıp bildiği ya da tasavvur edebildiği şeylerin ötesinde olduğu için, kıyamet gününde neler olacağına dair Kur’ânî tasvirlerin hepsi, kaçınılmaz olarak, temsilî terimlerle ifade edilmiştir; aynı şey, ahirette insanın başına gelecek olan iyi ya da kötü hallerin tasviri için de geçerlidir .(الله اعلم) Kaynak: Kur’an Yolu Tefsir) Göklerin ve yerin değişmesi, bilinen evrenin yeniden değişikliğe uğramasından kaynaklanacak. Ahiret âlemi dediğimiz başka bir evren kurulacak. Oranın kendine has arzı ve kendine özel gökleri olacak. İşte o zaman bütün insanlar o âlemin fertleri olarak yeniden hayata gelecek ve dünyadaki durumlarına göre sınıflara ayrılarak cennete ya da cehenneme sevk edilecekler.  

8 Krş. Tekvîr, 81/1-7  

Bu ayet değişim geçirseler de mahşerde de göklerin ve yerin mevcut kılınacaklarını göstermektedir.  

1 Âyetteki ikinci (الأَرْضُ) kelimesi ma’rife olduğu için birinci ile ikinci yeryüzü aynı yeryüzüdür. Buna göre birinci sur’a üfürüldükten sonra yeni bir yeryüzü yaratılmayıp, aynı yeryüzünün fiziksel değişime uğrayacağı anlaşılabilir. İkinci surda ise insanlar bu yeryüzünde dirilecek, haşr dünyada olacaktır. (Mevdudi) 2 Kahhar: “Gücüne karşı durulamayan”, demektir.  

63 Bu ifade, Kıyamet Günü’nde vuku bulacak olan ve bütün tabii olguları ve dolayısıyla bilinen tüm evreni içine alacak olan toplu ve kökten değişime ilişkin bir îma durumundadır (karş. 20:105-107 ve ilgili 90. not). Bu değişim mahiyeti itibariyle insanın tanıyıp bildiği ya da tasavvur edebildiği şeylerin ötesinde olduğu için, sonraki iki ayette de, başka yerlerde de, Kıyamet Günü’nde neler olacağına dair Kur’ânî tasvirlerin hepsi, kaçınılmaz olarak, temsîlî terimlerle ifade edilmiştir; aynı şey, ahirette insanın başına gelecek olan iyi ya da kötü hallerin tasviri için de geçerlidir. (Karş. Kur’an’da sıkça geçen “mesel” terimiyle ilgili yukarıda 37. not.)  

[2020] Vahiyden başka hiçbir yerde bulamayacağımız bu müthiş malumat iki manaya gelebilir: Ya mevcut yerin ve göğün yerini farklı bir boyutta başka bir ‘yer’ ve ‘gök’ alacak; ya da mevcut yer ve gökler başkalaşım geçirecek (Krş: 18:47; 20:106; 56:3). Tebdîl kelimesinin delâletinin, birinci şıkkı teyit edip etmeyeceği tartışılabilir (Tağyirden farkı için bkz: 17:77, not 97). En doğrusunu Allah bilir. [2021] Üstte insan eliyle yapılmış düzenlerin zevali, burada ise insana âmâde kılınmış kozmik sistemin zevali dile geliyor. Âyetin sonundaki esma, aynısının geldiği bir başka âyeti hatıra getiriyor. Allah soracak: “Bugün mutlak iktidar kime aittir?” O’na Ondan başka cevap veren bulunmayacak: “Elbet ezici gücün sahibi tek Allah’a!” (40:16).  

Tebdil ya özde olan bir değişiklik [4,56] veya vasıfta olan bir değişiklik [25,70] anlamlarına gelebilir. Bundan ötürü gerek eski, gerek yakın dönemde yaşamış müfessirler ve kelâm alimleri her iki mânaya göre de tefsir etmişlerdir.  

1925 "A new earth and a new heaven" refers to the entirely changed conditions at the end of things as we know them. Cf. 20:105-107. 39:67-69, 84:3. (R).