İbrâhîm Sûresi 24. Ayet Meali

Temiz sözden maksat, imanı bildiren şahadet kelimesidir, temiz ağaç da iman sahibidir. Temiz ağaç hurmadır diyenler de vardır.  

[244] Kelime sözcüğü hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, X, 216-219.  

Ayetin ilk cümlesi; “Görmedin mi Allah nasıl bir benzetme yaptı.” şeklinde tercüme edilmesi gerekirken; konuşma diline daha uygun düştüğü için yukarıdaki gibi tercüme edilmiştir. Nitekim mealden kasıt ayette Allah’ın maksadını en güzel şekilde anlamaktır.Vahyin güzel üslubuyla ortaya konan “Güzel sözün güzel ağaca benzetilmesi”, ahlaki anlamda mükemmel bir misaldir. Güzel sözün meyvesi güzel eylem, güzel ağacın ürünü de faydalı meyvedir. İnanan insan, Allah’a verdiği; “Ancak sana kulluk eder ve ancak senden yardım dileriz” güzel sözüne uymalı ve bu sözü “Bize doğru yolda hidayet et” tamamlamasıyla bütünleştirmeli. Gittiği yolda Kur’an’ı rehber, Hz. Peygamberi model olarak görmeli ve bütün davranışlarını Allah’ın istediği istikamette tanzim etmelidir. Zira mü’minler bireysel ve toplumsal hayatlarını ancak Kur’an’ın ortaya koyduğu emir ve prensiplere dayalı bir çerçeve içinde verimli ve faydalı hale getirebilirler.  

 Güzel söz güzel ağaca benzetiliyor. Çünkü ağacın diri kalması için nasıl sulanmaya, bakılmaya ihtiyacı varsa, bunlar bulunmadan kurursa kalpteki iman ağacı da böyledir. Eğer sahibi faydalı ilim, sahih amel, zikir ve tefekkürle her zaman bakıp onu gözetmezse kuruyabilir. Bir hadis-i şerifte: «Elbise nasıl yıpranır eskirse, kalpteki iman da öylece yıpranır, eskir. O halde imanınızı daima tazeleyin» denerek bu gerçek dikkatlerimize sunulmuştur.  

1- Ayette geçen “Tayyibetin” sözcüğü; “güzel”, “temiz” veya “hoş” anlamına değil; “hoşa giden/ bakımlı” anlamına gelmektedir. “Tayyib” sözcüğüne “güzel” anlamını vermek doğru değildir.  

(*) Vahyin güzel üslubuyla ortaya konan “Güzel sözün güzel ağaca benzetilmesi”, ahlaki anlamda mükemmel bir misaldir. Güzel sözün meyvesi güzel eylem, güzel ağacın ürünü de faydalı meyvedir. İnanan insan, Allah’a verdiği; “Ancak sana kulluk eder ve ancak senden yardım dileriz” güzel sözüne uymalı ve bu sözü “Bize doğru yolda hidayet et” tamamlamasıyla bütünleştirmeli. Gittiği yolda Kur’an’ı rehber, Hz. Peygamberi model olarak görmeli ve bütün davranışlarını Allah’ın istediği istikamette tanzim etmelidir. Zira mü’minler bireysel ve toplumsal hayatlarını ancak Kur’an’ın ortaya koyduğu emir ve prensiplere dayalı bir çerçeve içinde verimli ve faydalı hale getirebilirler. (C. Külünkoğlu Meali İbrahim-24. Ayet Açıklaması) Not: Ayetin başındaki hitap insanadır. Aşağıdaki tefsir metinlerine bkz: والخطاب فى قوله {أَلَمْ تَرَ...} لكل من يصلح له بدون تعيين. والاستفهام للتقرير.والرؤية مستعملة فى العلم الناشئ عن النظر والتفكير والتأمل (لوسيط في تفسير القرآن الكريم)  

[4] Kelime-i Tevhit, istiğfar, tahmid gibi.[5] Hurma ağacı gibi.  

(Kifayet’ut Talib s.220’de Asım b. Hamza’nın naklettiği bir rivayete göre Hz. Resulullah şöyle buyurmuştur: “Ben ağacın köküyüm, Ali bu ağacın gövdesidir. Hasan ve Hüseyin bu ağacın meyvesidir. Ehl-i Beyt’in taraftarları ise bu ağacın yapraklarıdır.”)  

Buradaki [es-semâ’] kelimesi “gök” değil de “yüksek” anlamını vermektedir.,Ayette geçen [kelime-i tayyibeh] (güzel söz) tamlaması [lâ ilâhe illellâh] “kelime-i tevhîd” anlamına alınabilir. Çünkü [kelime-i tevhîd]de herhangi bir eksiklik ve fazlalık söz konusu değildir. Bunun “müminin imanı” olma ihtimali de vardır. İbn Abbâs’tan gelen bir rivayete göre [kelime-i tayyibeh] tamlaması Yüce Allah’tan başka ilah olmadığına şahitlik etmektir. [Şecere-i tayyibeh] (güzel ağaç) ise mümindir. “Kökü (yerde) sabittir” ifadesi [lâ ilâhe illellâhu] (Allah’tan başka ilah yoktur) kabulü şeklinde müminin kalbinde sabittir. Dallarının yüksekte oluşu ise müminin amellerinin yüceliğini, ilahi rızaya yükselebileceğini ve kötü niyetli müdahalelerden korunmuş olduğunu sembolize etmektedir.  

1 Aslında bu bölümün; “Görmedin mi Allah nasıl bir benzetme yaptı.” şeklinde tercüme edilmesi gerekirken; yukarıdaki tercüme, Türkçeye daha uygun olduğu kanaatiyle yapılmıştır.2 Kelime-i tevhit, Allah’ın kelamı ve bu doğrultuda söylenen sözler... olabilir.  

36 Kelime sözcüğü, geniş anlamıyla, düşünsel, kavramsal ifade, fikir, kaziye/önerme anlamına gelmektedir. Buna bağlı olarak, “güzel-doğru bir söz” ifadesi, mahiyeti itibariyle doğru olan ve ahlakî anlamda iyi ve güzel olana çağırdığı için sonuna kadar yararlı ve kalıcı olan teklif, fikir ya da öğreti anlamındadır; Allah’ın mesajlarının her biri, nihaî amacı itibariyle ahlaken iyi ve doğru olan yönünde yapılmış çağrıdan ibaret olduğuna göre, “güzel-doğru söz” terimi, aynı zamanda, “Allah’ın mesajları”nı da işaret etmektedir. Benzer şekilde, 26. ayette sözü geçen “çirkin söz” tabiri ise, ilahî mesajın gösterdiği yönün tersini işaret eden: yani, mahiyeti itibariyle yanlış, ahlaken kötü ve buna bağlı olarak manevî planda yıkıma götüren her türlü düşünce, inanç ve öğreti anlamında kullanılmaktadır.  

Burada iman, güzel ağaca benzetilmiştir. Bir ağacın damarları, gövdesi, dalları, meyveleri vardır. İman ağacının damarları ilim, marifet ve yakindir. Gövdesi ihlâstır. Dalları iyi işler ve davranışlar, meyveleri ise güzel işlerin gerektirdiği temiz huylar, güzel hasletlerdir. Bir ağacın canlılığını sürdürmesi için sulanıp bakılması gerektiği gibi iman ağacı da ilim, iyi işler, tefekkür ile gözetilmezse, o da kuruma tehlikesine mâruz kalır. Bir hadiste Hz. Peygamber (a.s.): “Elbise nasıl yıpranırsa, kalpteki iman da öylece yıpranıp eskir. O halde, imanınızı daima tazeleyin.” buyurmuştur. İbadetlere vakti vaktine devam, bu bakımı sağlar.  

1900 "Goodly word" is usually interpreted as the Divine Word, the Divine Message, the True Religion. It may also be interpreted in a more general sense as a word of truth, a word of goodness or kindness, which follows from a true appreciation of Religion. For Religion includes our duty to Allah and our duty to man. The "evil word" is opposite to this: false religion, blasphemy, false speech, or preaching or teaching unkindness and wrongdoing. (R).