Hûd Sûresi 84. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 7/85-93.  

[214] Hz. Şu‘ayb’ın kıssası hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, IX, 265-290.  

Bkz. 7/85-92, 29/36Hz. Şuayb, Hz. İbrahim’in soyundandır. Ahlaki değerleri tamamen dejenere olmuş, Medyen halkına nebi olarak gönderilmiştir. İlk zamanlarda kendisine inanan kişi bulamadığından toplum tarafından sürekli dışlanmıştır. Medyen halkı bugünkü Suriye’nin güneyi ile Ürdün ve Hicaz’ın kuzeyine denk gelen alanda yaşadılar. Hz. Musa Mısır’dan kaçtıktan sonra geldiği Medyen bölgesinde Şuayb’ın kızıyla evlendi. Ve kayınbabası Hz. Şuayb’ın yanında yaklaşık 10 yıl yaşadı.  

* Bu kardeşlik soy veya kavmiyet kardeşliğidir. Din kardeşliği değildir.  

1- Bolluk ve refah içinde.  

(1)“İbâdet, dünya ve âhiret saâdetlerine vesîle olduğu gibi, maâş ve maâde, yani dünya ve âhiret işlerini tanzîme (düzenlemeye) sebebdir ve şahsî ve nev‘î kemâlâta (ferdin ve insanlığın olgunlaşmasına)vâsıtadır ve Hâlık ile abd (yaratıcı ile kul) arasında pek yüksek bir nisbet ve şerefli bir râbıtadır (bağdır). (...) Cemâat-i insâniye, çalışmalarının semerelerini (netîcelerini) mübâdele etmekte (karşılıklıdeğiştirmekte) adâlete muhtaçtır. Lâkin her ferdin aklı, adâleti idrâkten âciz olduğundan, küllî (büyük) bir akla ihtiyaç vardır ki, ferdler, o küllî akıldan istifâde etsinler. Öyle küllî bir akıl ancak kānun şeklinde olur. (...) Cenâb-ı Hakk’ın emirlerine ve nehiylerine (yasaklarına) itâat ve inkıyâdı (bağlanmayı) te’sîs ve te’mîn etmek için, Sâni‘in azametini (herşeyi san‘atla yaratan Allah’ın büyüklüğünü) zihinlerde tesbît etmeye(yerleştirmeye) ihtiyaç vardır. Bu tesbit de ancak akāid ile, yani ahkâm-ı îmâniyenin (îmânî hükümlerin)tecellîsiyle (ortaya çıkmasıyla) olur. Ahkâm-ı îmâniyenin takviye ve inkişâf ettirilmesi de (iyice anlaşılması) ancak tekrâr ile teceddüd eden (yenilenen) ibâdetle olur.” (İşârâtü’l-İ‘câz, 131-132)  

(*) Hz. Şuayb, ahlaki değerleri tamamen dejenere olmuş, Medyen halkına nebi olarak gönderilmiştir. İlk zamanlarda kendisine inanan kişi bulamadığından toplum tarafından sürekli dışlanmıştır. Medyen halkı bugünkü Suriye’nin güneyi ile Ürdün ve Hicaz’ın kuzeyine denk gelen alanda yaşadılar. (C. Külünoğlu Meal Açıklaması) Ayetin son cümlesinden ise, şöyle bir sonuç çıkıyor: ‘’Eğer siz bu halde gider, noksan ölçü ve tartı ile haksızlıkta devam ederseniz, elinizdeki hayrı ve bereketi kaybettikten başka; bir de size öyle çetin bir gün gelir ki, azabı hepinizi kuşatır, hiçbiriniz kurtulamazsınız.  

[5] Herkesin hakkı ne ise onu verin.  

Burada geçe [hayr] kelimesi bilinen anlamda “iyilik” değil, mal ve servet demektir.  

1 Medyen: İbrahim (a.s) soyundan gelen Medyen’in neslinden bir kavim olup “Şab Denizi” civarında, onun kurduğu “Medyen” şehrinde yaşamışlardır. Şuayb (a.s.) da bu kavimdendir. Bk. (A’raf: 85-93, Ankebut: 36-38)2 Yani bu halde gider, noksan ölçü ve tartı ile haksızlıkta devam ederseniz, elinizdeki hayrı ve bereketi kaybettikten başka; bir de size öyle bir gün gelir ki, azabı hepinizi kuşatır, hiç biriniz kurtulamazsınız.  

116 Bkz. 7. sure, 67. not.117 Böylece, Tevhid inancıyla (Allah’tan başka tanrı olmadığına inanmak) insanlar arası ilişkilerde adaleti gözetmek ilkesi (bkz. 6. sure, 150. not), burada doğruluğun, doğru yolun, biri olmazsa olmaz iki ana ilkesi, iki temel boyutu olarak konuluyor. Bazı müfesirlere göre, Medyen halkı özellikle ticarî zihniyetin, karmaşık ticarî ilişkilerin geliştiği ve buna bağlı olarak ticarî hile ve sahtekarlıklara yaygın olarak başvurulan bir toplumdu. Bununla birlikte, açıktır ki, bu ayet ve devamının ifade ettiği mesaj, sadece “tarihsel” boyuta bağlı kalınarak yapılan yorumların çok ötesine geçmektedir. Hz. Şuayb kıssasının bu versiyonuyla güdülen amaç, Kur’an’ın daima yaptığı gibi, her çağda ve her toplum için geçerli genel bir ahlakî ilkenin dile getirilmesidir ki, bu da, kişinin insan ilişkileri alanında dürüst olmadıkça -yani, hem manevî planda hem de toplumsal planda dürüst olmadıkça- Allah’a karşı da dürüst olamayacağı ilkesidir. Bu husus, aynı uyarının, sonraki ayette, bu sefer olumlu cümlede bir emir olarak yeniden tekrarlanıp vurgulanmasını da açıklamaktadır.  

[1781] Medyen ve Hz. Şuayb için bkz: 7:85, not 66. [1782] Bkz: Âyet 61, not 75. [1783] Tüm elçilerin davetinin ekseni burada olduğu gibi ikidir: Tevhid ve adâlet. Bu son cümleden Medyen’in de Mekke gibi ticaret merkezi olduğu anlaşılıyor.  

Medyen, Hz. İbrâhim (a.s.)’ın bu ismi taşıyan oğlunun soyundan gelen bir toplum olup, Kızıldeniz’de Akabe körfezinin doğu tarafında otururlardı. Hz. Mûsâ Şuayb (a.s.)’a hizmet etmiş ve onun damadı olmuştur. Şuayb (a.s.)’ın öğrettiklerine dikkat edilirse, zamanımız medeniyetinin genel ahlâk anlayışını özellikle ilgilendiren çok dersler bulunur.  

1582 Cf. 7:85-93. The location of Madyan is explained in n. 1053 to 7:85 and the chronological place of Shu'ayb in n. 1064 to 7:93. The point of the reference here is different from that in S. 7. Here the emphasis is on Allah's dealings with men and men's crooked and obstinate ways: there the emphasis was rather on their treatment of their Prophet, thus throwing light on some of the sins of the Makkans in later times. 1583 The Midianites were a commercial people, and their besetting sin was commercial selfishness and fraudulent dealings in weights and measures. Their Prophet tells them that that is the surest way to cut short their "prosperity", both in the material and the spiritual sense. When the Day of Judgement comes, it will search out their dealings through and through: "it will compass them all round," and they will not be able to escape them, however much they may conceal their frauds in this world.