Hûd Sûresi 112. Ayet Meali

[219] Tağy/aşırılık hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, IX, 331-334.  

Hz. Muhammed’e hitaben verilen “emrolunduğun gibi dosdoğru ol!” emri, Hz. Nebinin sadece vahiy ile hareket ettiğini gösteriyor. Devamındaki cümle de ona uyanların da Kur’an’ın direktiflerine göre hayatlarını tanzim etmeleri gerektiğini anlatıyor. Ahkâf 46/9 “De ki: “…sadece bana vahyolunana uyarım“ ve Yunus 10/109 “Sana ne vahyolunduysa ona uy ve Allah hükmünü verinceye kadar sabret!” ayetlerinden de anlaşılıyor ki Hz. Peygamber hiçbir zaman kafasına göre hüküm koymamış ve bütün çalışmalarını vahiy ile yürütmüştür.Bu ayet sebebiyle olacaktır ki, Hz. Peygamber; “beni Hûd suresi kocattı” buyurmuştur. Azgınlık etmeden Hak ve adalet ölçülerine uyarak Allah’ın istediği istikamet üzere olmak Fatiha suresinde mü’minin hedefi olarak gösterilmiştir. Ayrıca dosdoğru yolun yolcuları cennetle müjdelenmiştir. “’Rabbimiz Allah'tır’ deyip de sonra dosdoğru yolda yürüyenlerin üzerine melekler iner ve derler ki: ‘Korkmayın, üzülmeyin, size vaad edilmiş olan cennetle sevinin!’” (Fussılet 41/30)  

 Ashâb-ı kiramdan rivayet edildiğine göre Kur’an’da Resûlullah (s.a.) için bu âyetten daha şiddetli bir âyet inmemiştir. Resûlullah buyurmuştur ki: «Beni, Hûd sûresi kocattı!» Çünkü bu sûrede ona «emrolunduğun gibi dosdoğru ol!» denilmişti ve bu kolay bir iş değildi. Allah Teâlâ yalnız ona değil, onunla beraber müminlere de istikameti emretmektedir.  

1- Küfrü bırakıp iman edenler. 2- Doğruluktan ayrılmayın.  

(1)“Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm fermân etmiş ki: شَيَّبَتْن۪ي سُورَتُ هُودٍyani sûre-i Hûd’daki فاَسْتَقِمْ كَماَ اُمِرْتَ* [Emrolunduğun gibi dosdoğru ol!] âyeti beni ihtiyarlattırdı. Çünki ehemmiyeti azîmdir (çok büyüktür). İstikāmet-i tâmmeyi (tam dosdoğru olmayı) emrediyor.” (Sikke-i Tasdîk-ı Gaybî, 161)Ayrıca bakınız (Lem‘alar, 11. Lem‘a, 62)  

(*) Hz. peygambere hitaben verilen “emrolunduğun gibi dosdoğru ol!” emri, onun yalnız vahiyle hareket ettiğini gösteriyor. Devamındaki cümle de ona uyanların da Kur’an’ın direktiflerine göre hayatlarını tanzim etmeleri gerektiğini anlatıyor… Aynı zamanda zulüm, haksızlık ve azgınlık etmeden, kötü işleri yapmadan hak, hukuk ve adalet ölçülerine uyarak Allah’ın istediği istikamet üzere olmak Fatiha suresinde mü’minin hedefi olarak gösterilmiştir. Bu nedenle dosdoğru yolun yolcuları cennetle müjdelenmiştir. Bkz: (Fussılet 41/30)  

38 Krş. Şûrâ, 42/15  

İbn Abbâs, Hz. Muhammed’e Kur’an’da en zor gelen ayetin bu olduğunu ifade etmiş, onun “Hûd ve benzerleri beni ihtiyarlattı” dediğini rivayet etmiştir (Tirmizî, Tefsîr, 56, 57). Benzer mesajlar: Yûnus 10:89; Fussilet 41:6; Şûrâ 42:15.  

1 Yani 12. âyette geçtiği üzere vahyolunan emir, ne kadar ağır olursa olsun tebliğini de uygulamasını da hiç bir sıkıntı karşısında terk etme. Emrolunduğun gibi dosdoğru olmaya, seninle birlikte îman edenlerle beraber, devam et. İbnu Abbas Rasûlüllah (s.a.v)’in: “Kur’an’ın tamamında Rasûlüllah (s.a.v)’e bu âyetten daha şiddetli bir âyet nâzil olmamıştır. Ve onun içindir ki Rasûlüllah (s.a.v): ‘Hûd sûresi beni kocattı’ buyurmuştur.” demiştir. Konuyla ilgili, Bk. (Şura: 42)  

141 İkinci çoğul şahsa hitab eden bu buyruğu açıklarken, İbni Kesîr bunun inananların hepsine hitab ettiğini ve onların, inanan-inanmayan herkese karşı kaçınmaları gereken davranışlara dikkat çektiğini belirtiyor: ve bunu yaparken de, belli ki, İbni ‘Abbâs’ın bu ayet için yaptığı (Râzî tarafından da kaydedilen) şu açıklamaya dayanıyor: “Ayet şunu demek istiyor: Allah’a boyun eğin/O’na karşı alçak gönüllü olun; birbirinize karşı büyüklenmeyin, kurum satmayın”. Sonraki müfessirlerin bazılarına göre ise (Taberî, Zemahşerî, Beğavî, Râzî gibi) ayetin en geniş anlamı: “Allah tarafından konulmuş sınırları aşmayın”, ya da “hak ve adalet sınırlarını aşmayın” şeklindedir.  

[1808] İbaredeki bağlaç ümmetin dini ikame hususunda bir bütün olarak ‘masum’ olduğunu ifade eder. Atfın aralıksız iki bitişik zamir üzerine yapılmış olması ümmetin gerek istikameti konusunda, gerekse Allah’ın emri ve hitabına muhatap olması hususunda risalet ile olan kopmaz bağını veciz bir şekilde ifade eder.  

(20) Peygamberimiz “Hud, Vâkıa, Mürselât, Nebe’ ve Tekvir Sûreleri beni ihtiyarlattı” buyurmuştur ki, Hud Sûresine yapılan atıf, bu âyet nedeniyledir. (Tirmizî, Tefsir 56:6.) Aşırılıklardan kaçınarak dosdoğru, yani istikamet üzere olmak, Kur’ân’ın ilk sûresinde (Fatiha) Allah’ın bize öğrettiği dua içinde hedef olarak gösterilmiş; 41:30’da da dosdoğru olanlar meleklerin dostluğuyla ve Cennetle müjdelenmiştir. Peygamberimiz de “Bana İslâm hakkında öyle birşey söyle ki bir daha sana bu konuda birşey sormayayım” diyen Sahâbîye, “Allah’a inandım de, sonra da dosdoğru ol” cevabını vermiştir. (Müslim, İman: 62.)