Hucurât Sûresi 2. Ayet Meali

 Resûlullah’ın huzurunda yüksek sesle konuşmak yasaklanmıştır. Bundan maksat Hz. Peygamber’in huzurunda münasebetsizce bağırıp çağırmayı ve sesi yükseltmeyi önlemektir. Sahâbeden Sâbit b. Kays’ın durumu âyetin anlamına açıklık getirmektedir. Şöyle ki: Bu zât, âyet inince, yüksek sesli olduğundan, Hz. Peygamber’in huzurunda konuşursa amelinin boşa gideceği endişesi ile huzur-ı risâlete gitmemeye başlamıştı. Hz. Peygamber onu çağırtarak teselli etmiş, ona hayır haberi ve cennet müjdesi vermiştir.  

(*) Not: (ان تحبط اعمالكم) ‘’en tahbeta a’mâlüküm’’ sadece ikinci ayetteki mesaja uymamanın bir sonucu değil, bu aynı zamanda birinci ayetteki ilahi emre uymamak ve Allah’a karşı gelmekten sakınmamanın da bir sonucudur. Bu nedenle, her iki ayeti birlikte değerlendirmek gerekir. Örneğin: 1. ayette geçen Allah’ın emir ve yasaklarını dikkate almamanın, yani ‘’kendi düşüncelerini Allah’ın ve Resulünün tebliğ ettiği mesajların önüne koymanın ve Allah’a karşı gelmenin günah ve vebali, 2.ayette ‘’sesinizi Peygamber’in sesinin üzerine yükseltmeyin, birbirinize bağırdığınız gibi, ona bağırmayın.’’ şeklindeki ilahi yasağa uymamanın günah ve vebalinden da daha büyüktür. İşte bu nedenle her iki ayette de belirtilen hususların tümüne birlikte uymamak ve bunlara karşı sorumsuzca davranmak, peygamberi hafife almak ve ona bağırıp çağırmak amellerinin boşa gitmesine neden olabilir. (الله اعلم) Aşağıdaki metinde de er-Râzi, bu şekildeki tefsire, yani 1 ve 2.ayetlerin birlikte değerlendirilmesine de yer vermektedir. Bize göre de er- Râzi’nin konuyla ilgili aşağıdaki görüşü isabetlidir, bu yüzden ayetin mealini de bu şekilde yapmayı uygun bulduk. Ayetle ilgili aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. ويحتمل ههنا وجهاً آخر وهو أن يقال معناه: واتقوا الله واجتنبوا أن تحبط أعمالكم، والدليل على هذا أن الإضمار لما لم يكن منه بد فما دل عليه الكلام الذي هو فيه أولى أن يضمر والأمر بالتقوى قد سبق في قوله تعالى: { وَٱتَّقَوْاْ } [الحجرات: (مفاتيح الغيب)1 ولكن هو استخفاف بالنبي صلى الله عليه وسلم، و[نحو] ذلك (تأويلات أهل السنة.) لأنه قد يؤدي إلى الإحباط إذا كان على وجه الإيذاء أو الاستهانة فنهاهم عز وجل عنه وعلله بأنه قد يحبط وهم لا يشعرون - وجاز كما في «الكشف» أن يكون المراد ما فيه استهانة (روح المعاني)  

[2] Yahut «bağırıp konuşmayın, çünkü farkına varmaksızın ameliniz beyhude olur» veya farkına varmaksızın amelinizin beyhude olmasından çekinin.  

2 Bu ve sonraki ayetin iniş sebebi olarak kaynaklarda geçen bilgiler şöyledir; Bir gün Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer, Temimoğullarına emirlik yapacak kişinin kim olması gerektiği hususunda Hz. Peygamber’in huzurunda yüksek sesle tartışırlar, bunun üzerine bu ayet inmiştir. Ayrıca bu ve müteakip ayet Hz. Peygamber’e ve onun huzurunda nasıl davranılması gerektiğini de hatırlatmaktadır.  

Burada Hz. Muhammed’in önüne geçmek şöyle dursun, onunla konuşurken bile haddini aşmamak gerektiği hükme bağlanmaktadır. “Seslerin Hz. Muhammed’in sesinin üzerine yükseltilmemesi” fiziksel anlamda bir edep öğretmekte, onun yanında edep dışı kabul edilebilecek bir ses tonundan kaçınılması gerektiği ifade edilmektedir. Bu buyruk Lokmân 31:19’da geçen “sesini kıs” emriyle de birlikte düşünülebilir.  

1 Bu âyet indirilince, Hz. Ebû Bekir: “Ey Allah’ın Elçisi vallahi ben, bundan sonra ölünceye kadar seninle çok sessiz konuşacağım” dedi, Hz. Ömer de Peygamberimiz (s.a.v)’e karşı öyle yavaş konuşurdu ki Peygamberimiz (s.a.v) sormayınca, onun ne dediğini anlayamazdı. Sâbit b. Kays da ses tonunun yüksek olması sebebiyle; “ben cehennemlik oldum” diyerek kendisini evine hapsedince, Hz. Peygamber (s.a.v) haber gönderip onu getirtti ve ona: “Hayır! Sen hayır ile yaşayacak ve hayır ile öleceksin” buyurdu. (Buhârî, Müslim)  

2 Bu, hem lafzî hem de mecazî bir anlama sahiptir: Hz. Peygamber’in Arkadaşları sözkonusu olduğunda lafzî bir anlam taşırken hem onlar hem de sonraki müminler için aynı zamanda mecazî bir anlam da taşımaktadır. Yani, birinin kişisel görüşleri ve tercihleri Hz. Peygamber tarafından duyurulan kesin yasal buyrukların ve/veya ahlakî kayıtların üstüne çıkmamalıdır (karş. 4:65 ve ilgili not 84).3 Yani, o’nunla konuşurken veya (daha sonraki dönemlerde) o’nun hakkında konuşurken laubali davranmayın.  

[4630] Ağır işittiği için yüksek sesle konuşan Sabit ibn Kays bu âyetle kendisinin kastedildiği kanaatiyle “ben cehennemliğim” diye kendisini evine hapsetmiş, fakat durumu öğrenen Allah Rasûlü, “Hayır, o cennetliktir” diyerek Sabit’in âyete getirdiği lafzî yorumu reddetmiştir (Buhârî ve Müslim). Bu âyet, 1. âyetin devamı mahiyetindedir.  

Hz. Peygamber (a.s.m) Allah katında öyle yüce bir mevkidedir ki ona yapılan bir saygısızlık, küfür sayılıp bütün iyi işleri iptal ettirir. Zira ona gösterilen saygısızlık, kendisini görevlendiren Allah’a râci olur. Halbuki başka birine yapılan saygısızlık hakkında böyle bir hüküm verilmemiştir.  

[1] Ashâb'dan Sâbit bin Kays'ın kulağı ağırca oldığından söz söylerken bağırırdı. Bu âyet nâzil oldukdan sonra meclis-i nebevîye gelmez oldı. Rasûl-ü Ekrem onı çağırarak: "Ey Sâbit ne içün bize gelmez oldun" didikde "Yâ Rasûlallah ben konuşurken yüksek söylerim. 'Amelimin habt olarak cehenneme gitmekden korkarım." dimekle Rasûl-ü Ekrem, huzûrına devâmı ve i'tiyâdı vechile söz söylemeği emr itdiler. Lâkin mumâileyh mümkün oldığı kadar savt-ı rasûlden yüksek söylememeğe çalışırdı.  

4920 It is bad manners to talk loudly before your Leader. Some ill-mannered people so raise their voices as to drown the voice of their Leader, in conversation or in Council. 4921 Such rudeness may even destroy the value of such services as they may otherwise have been able to render, and all this without their even realising the harm they were doing to the Cause.